Xin ông cho biết cơ sở nào để Ủy ban đề xuất tách 2 kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ?
Ông Chu Mạnh Hùng: 11 năm qua, kỳ thi tốt nghiệp THPT (2 trong 1) đã được tổ chức và cơ bản đạt được các mục tiêu theo định hướng về phát triển giáo dục, đào tạo. Đây là nỗ lực rất lớn của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ GD-ĐT, các địa phương và toàn xã hội để có kỳ thi quốc gia nghiêm túc, khách quan và đạt được các mục tiêu đề ra.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có 2 vấn đề đặt ra mà xã hội hết sức quan tâm: một là đề thi môn ngữ văn có câu nghị luận xã hội trong phần viết “Steve Jobs VN”; hai là hiện tượng tiêu cực và dấu hiệu vi phạm pháp luật ở điểm thi thuộc Hội đồng thi tỉnh Tuyên Quang.
Trong một kỳ thi vừa có bàn luận về đề thi vừa có tiêu cực (nhất là hiện tượng vi phạm pháp luật trong tổ chức thi tốt nghiệp THPT đã xảy ra trước đó ở một số địa phương) đặt ra cho xã hội, các cơ quan chức năng phải có giải pháp để hạn chế tiêu cực, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật; đồng thời suy nghĩ về phương án tổ chức kỳ thi THPT phù hợp, đạt hiệu quả, mục tiêu theo định hướng của Đảng, quy định của pháp luật.
Thực tế những năm qua, chúng ta thấy kỳ thi tốt nghiệp THPT đồng thời phải gánh vác 2 mục tiêu: tốt nghiệp THPT và làm cơ sở xét tuyển vào các trường CĐ, ĐH. Việc gánh vác 2 mục tiêu của kỳ thi sẽ gây áp lực trong công tác ra đề thi và có thể phát sinh tiêu cực. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ, trao đổi thấu đáo.
Bộ GD-ĐT là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo trên phạm vi cả nước, vì vậy, Bộ cần tổng kết, đánh giá nhiều mặt về việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT để đề xuất phương án tối ưu trên cơ sở thực tiễn, tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương.
Ủy ban Văn hóa – Xã hội của Quốc hội với chức năng giám sát việc tổ chức thực hiện pháp luật trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo; vì vậy, nhận diện bất cập, một số hạn chế, tiêu cực đã xảy ra, Ủy ban có quan điểm nghiên cứu để thay đổi phương thức tổ chức thi “2 trong 1”.
Nhiều ý kiến lo ngại nếu quay lại kỳ thi tuyển sinh ĐH “3 chung” như trước kia thì sẽ khiến thí sinh (TS) và người nhà phải di chuyển lên các TP lớn dự thi, dẫn tới vất vả, tốn kém và gia tăng áp lực. Ông có thể chia sẻ gì về băn khoăn này?
Về kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ “3 chung” trước đây cũng cần phải nghiên cứu bởi các cơ sở giáo dục ĐH có quyền tự chủ và chủ động xác định phương thức tuyển sinh nếu có kỳ thi tuyển sinh ĐH riêng.
Sự quan ngại trước bất cứ thay đổi nào đều có lý bởi có thể nhận diện một số khó khăn. Điều trực quan dễ nhận thấy nhất là TS phải di chuyển, tất yếu phát sinh chi phí. Hiện nay, điều kiện KT-XH đã phát triển hơn trước, giao thông thuận lợi và việc di chuyển của TS, phụ huynh về các nơi có trường ĐH, CĐ cũng dễ dàng, thuận tiện; điều kiện tổ chức thi tại các trường cũng tốt hơn. Có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ cho các trường hợp khó khăn hoặc các trường có thể miễn tiền đăng ký dự thi cho các TS.
Có đề xuất thay vì tách thành 2 kỳ thi thì nên bỏ hoặc giao kỳ thi tốt nghiệp THPT về địa phương hoặc các nhà trường; kỳ thi ĐH do các cơ sở đào tạo chủ trì. Quan điểm của ông về đề xuất này như thế nào?
Thứ nhất, đây chỉ là ý kiến giả định. Thực tế một số quốc gia không tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT như Hàn Quốc, Mỹ. Với VN, ý kiến bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT là chưa phù hợp; vấn đề là tổ chức kỳ thi này sao cho không tạo áp lực cho tất cả các bên liên quan.
Thứ hai, giao về cho địa phương thực hiện theo chủ trương phân cấp và hiện nay chúng ta đang triển khai mục đích nhằm tăng chủ động, linh hoạt và trách nhiệm của địa phương. Kỳ thi tốt nghiệp THPT xác định như là kỳ kiểm tra để không gây áp lực cho các hội đồng thi, học sinh, phụ huynh và xã hội. Mục đích chỉ nhằm xác định học sinh hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, công nhận tốt nghiệp.
Thứ ba, kỳ thi tuyển sinh ĐH, CĐ do các trường chủ động trên cơ sở tự chủ theo quy định của pháp luật; có thể nghiên cứu, khảo sát tại chính các cơ sở đào tạo để tiến tới giao các cơ sở chủ trì tuyển sinh cho chính mình.
Theo ông, có thể thay việc tách 2 kỳ thi bằng cách đẩy sớm việc tổ chức thi trên máy tính với hệ thống quản lý hiện đại, ngân hàng đề thi chuẩn hóa để hạn chế tối đa sự tác động của con người, giảm thiểu rủi ro và nguy cơ tiêu cực?
Đây cũng là phương án tốt khi tách 2 kỳ thi và mọi dữ liệu được chuẩn hóa. Tuy nhiên, phương án này cần có sự đầu tư về hạ tầng và cơ sở vật chất đồng bộ; có lộ trình rõ ràng.
Thay vì mỗi trường ĐH tự tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực riêng như hiện nay, ông có cho rằng nên thành lập các trung tâm khảo thí độc lập để hạn chế việc TS phải thi quá nhiều kỳ thi đồng thời tạo thuận lợi cho các trường trong công tác xét tuyển?
Thành lập các trung tâm khảo thí độc lập là phương án nghiên cứu và cũng phải được xem xét nhiều chiều.
Bộ GD-ĐT là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện pháp luật về giáo dục và đào tạo đã rất nỗ lực và đang từng bước hiện thực hóa việc đổi mới căn bản, toàn diện và đột phá về giáo dục, đào tạo. Vì vậy, Bộ cũng cần đánh giá tổng thể, nghiên cứu kỹ lưỡng về kỳ thi (2 trong 1) để đề xuất phương án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ phù hợp thực tiễn, đánh giá đúng năng lực học sinh, giảm thiểu chi phí, hạn chế tiêu cực; báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Những ngày giữa tháng 6, không khí tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ trẻ em Hoa Phượng (Hải Phòng) rộn ràng hơn thường lệ. Trần Văn Bảo, học sinh trường THCS Lê Lợi, vừa nhận tin trở thành đồng thủ khoa lớp chuyên Sử của trường THPT chuyên Trần Phú với 46,5 điểm (Toán 9,5; Ngữ văn 8,5; Tiếng Anh 9; chuyên Sử 6,25).
"Lúc biết tin em đạt điểm cao, mọi người đều vỡ òa", Bảo nhớ lại. Ngoài nhắn tin cho thầy cô, nam sinh chạy ngay đi khoe với các mẹ, dì nuôi.
Nhìn thấy những giọt nước mắt của họ, Bảo hiểu rằng đó không chỉ là niềm tự hào, mà còn là sự nhẹ nhõm sau bao năm tháng nuôi nấng một đứa trẻ có số phận đặc biệt như em.
Bảo không biết mình sinh ra ở đâu, cũng không biết cha mẹ là ai. Ký ức tuổi thơ là những ngày lang thang trên phố. Cuộc đời Bảo lật sang trang mới khi được Trung tâm Hoa Phượng đón về vào năm 2016.
Ngày đó, các cán bộ tại trung tâm phải đưa em đi chụp X-quang xương để xác định độ tuổi, rồi làm giấy khai sinh. Cái tên Trần Văn Bảo cũng ra đời từ đó. Thể trạng vốn yếu ớt, không ít lần sốt cao trên 40 độ, các mẹ, dì tại trung tâm đã thức trắng đêm để lau người, thay khăn chườm cho em. Những lần ốm nặng phải nằm viện, họ thay phiên, túc trực ngày đêm ở bệnh viện.
"Sự chăm sóc ấy đối với em không chỉ đơn thuần là trách nhiệm của những người làm công tác xã hội, mà đó tựa như tình mẫu tử ruột thịt", Bảo nhớ lại.
Do hoàn cảnh đặc biệt, Bảo đi học muộn hơn bạn bè đồng trang lứa. Năm lớp 8, em từng rơi vào khủng hoảng và có ý định bỏ.
"Ở tuổi 17, các bạn chuẩn bị bước vào giảng đường đại học hoặc định hướng tương lai, thì em lại ngồi ở lớp 8, lọt thỏm giữa những đứa trẻ kém mình 4, 5 tuổi", nam sinh kể. "Vì thế, em từng nghĩ học nốt cấp 2 sẽ nghỉ học để đi làm kiếm tiền".
Khi tâm sự với các cô, bác ở trung tâm Hoa Phượng, Bảo được động viên học tiếp cấp ba. Các thầy cô ở lớp dạy thêm cũng hỗ trợ để em không phải đóng học phí. Những điều này giúp Bảo có động lực để cố gắng học tập.
"Họ chấp nhận sự khác biệt của em, nâng đỡ em đứng dậy bằng lòng vị tha và tình người", Bảo chia sẻ.
Ngoài ra, Bảo tìm thấy điểm tựa tinh thần vững chắc từ môn Lịch sử - môn học mà em đam mê. Nam sinh thấy đất nước từng chịu nhiều đau thương, mất mát, chiến tranh tàn phá nhưng cha ông chưa bao giờ chịu khuất phục. Vì thế, những mặc cảm, khó khăn của em rất nhỏ bé. Những bài học cũng dạy em cách đối diện lịch sử của chính mình để vượt qua và vươn lên.
Cô Nguyễn Thị Mai Hương, Hiệu trưởng trường THCS Lê Lợi, đánh giá Bảo chín chắn, chăm ngoan, có trách nhiệm. Nam sinh được thầy cô yêu quý, bạn bè nể trọng. Từ lớp 6, Bảo đã được bầu làm lớp trưởng.
"Bảo rất chăm chỉ, có nghị lực vượt qua nghịch cảnh", cô Hương nói, cho biết trước khi là thủ khoa môn Sử, Bảo từng giành giải nhất học sinh giỏi cấp trường, cấp phường và giải ba cấp thành phố.
Trong 3 năm sắp tới tại trường chuyên Trần Phú, Bảo đặt mục tiêu nỗ lực để có cơ hội thi học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử. Nam sinh cũng tích cực tham gia các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ của trường để rèn kỹ năng mềm, năng động hơn.
Xa hơn, Bảo mong đỗ đại học hoặc "săn" được học bổng du học. Dù thế nào, nam sinh nói sẽ tiếp tục lan tỏa niềm yêu thích với môn Sử và trở thành người có ích cho xã hội.
"Hoàn cảnh có thể đặc biệt, nhưng nếu không từ bỏ, chúng ta vẫn có thể tỏa sáng theo cách riêng", Bảo nhắn nhủ các em nhỏ ở mái nhà Hoa Phượng.
GS. TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết thông tin trên tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng 2026 do Báo Tuổi trẻ tổ chức, sáng 4/7.
Tại sự kiện, một phụ huynh chia sẻ hạn đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm nay vào ngày 5/5. Nhiều học sinh chọn quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS sang điểm môn Tiếng Anh để xét tuyển đại học theo tổ hợp A01 (Toán, Lý, Anh).
Đây cũng là tổ hợp mà nhiều trường đại học dùng tuyển sinh các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược - nhóm được xét học bổng 3,7-5,5 triệu đồng một tháng, theo Nghị định 179 của Chính phủ hôm 20/5.
Tuy nhiên, theo Nghị định, điều kiện để nhận học bổng là tổng điểm thi tốt nghiệp THPT ba môn (môn Toán và hai trong các môn Lý, Hóa, Sinh, Tiếng Anh), từ 22,5/30 trở lên, không bao gồm điểm ưu tiên, điểm cộng. Đồng thời, thí sinh phải trong top 30% điểm cao nhất cả nước ở nhóm ngành tương ứng.
"Nghị định ban hành sau khi thí sinh đã đăng ký thi tốt nghiệp THPT và đã không đăng ký thi môn Tiếng Anh mà dùng chứng chỉ IELTS để quy đổi. Vậy thí sinh có được xét học bổng Nghị định 179 không?", phụ huynh đặt câu hỏi.
Ông Nguyễn Tiến Thảo cho biết ngay từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo trình dự thảo với Chính phủ vào cuối tháng 4 và công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng, Bộ đã nêu điều kiện là chỉ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT ba môn theo tổ hợp xét tuyển.
"Các điều kiện không dựa vào điểm quy đổi chứng chỉ, không tính điểm cộng, điểm ưu tiên", ông Thảo khẳng định.
Như vậy, thí sinh xét bằng tổ hợp A01 nhưng dùng điểm tiếng Anh quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế không nằm trong diện được xét học bổng theo Nghị định 179.
Hiện, Việt Nam có hơn 770.000 người học thuộc khối ngành STEM, chiếm tỷ lệ 29% tổng số sinh viên. Số này thấp hơn các nước trong khu vực và thế giới, như Singapore (46%) và Malaysia (50%).
Bộ Giáo dục và Đào tạo nhìn nhận học bổng theo Nghị định 179 sẽ tạo động lực để học sinh theo đuổi các ngành STEM. Từ đó, sau 3-5 năm nữa, nguồn nhân lực nhóm ngành này dồi dào hơn, chiếm 35% tổng số sinh viên đến năm 2030.
Theo quyết định, Thủ tướng giao UBND tỉnh Thanh Hóa chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện việc bàn giao, tiếp nhận nguyên trạng người học, đội ngũ nhân sự, tài chính và tài sản của Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa về Trường Đại học Hồng Đức theo đúng quy định.
Quá trình sáp nhập, tổ chức lại phải bảo đảm hoạt động của nhà trường diễn ra bình thường, giữ vững quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan; không để xảy ra tiêu cực, thất thoát, lãng phí tài chính và tài sản.
Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UBND tỉnh Thanh Hóa có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn Trường Đại học Hồng Đức tiếp tục tổ chức đào tạo, cấp bằng cho sinh viên đang theo học tại Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người học.
Trước đó, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt đề án sáp nhập hai trường. Sau khi sáp nhập, cơ sở giáo dục mới tiếp tục mang tên Trường Đại học Hồng Đức.
Theo đề án, Trường Đại học Hồng Đức sẽ quản lý 15 đơn vị đào tạo, gồm 12 khoa, 2 trường trực thuộc và 1 Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh. Nhà trường còn có 7 phòng chức năng, 2 trung tâm, 1 ban, 1 đơn vị tự chủ và 1 tạp chí khoa học.
Sau sáp nhập, Trường Đại học Hồng Đức có tổng cộng 926 cán bộ, viên chức và người lao động, gồm 708 viên chức và 218 lao động hợp đồng.
Đội ngũ giảng viên có 562 người, trong đó có 230 tiến sĩ (gồm 35 phó giáo sư), 314 thạc sĩ và 18 người có trình độ đại học. Đội ngũ cán bộ quản lý có 125 người, gồm 88 tiến sĩ (trong đó có 23 phó giáo sư), 36 thạc sĩ và 1 người có trình độ đại học.
Về cơ sở vật chất, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa được tiếp nhận nguyên trạng toàn bộ giảng đường, phòng thực hành chuyên ngành mỹ thuật, âm nhạc, hội trường biểu diễn và khu thể dục thể thao đa năng.
