Alliance Fairfax, con tàu cỡ lớn chuyên chở ôtô, đã bị mắc kẹt ở vịnh Ba Tư kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hôm 28/4. Đến ngày 4/5, cánh cửa thoát khỏi vùng biển này được mở ra với con tàu treo cờ Mỹ.
"Các bạn có thể sẵn sàng xuất phát. Chúc thượng lộ bình an", một sĩ quan quân đội Mỹ thông báo qua bộ đàm khi con tàu nhổ neo, bắt đầu hành trình đi qua eo biển Hormuz và vòng qua bán đảo ở rìa phía bắc Oman.
Đây là một trong hai con tàu thành công đi qua eo biển Hormuz theo chiến dịch hộ tống tàu thuyền bị mắc kẹt ở vùng Vịnh mang tên "Dự án Tự do" mà Tổng thống Donald Trump công bố ngày 3/5.
Nỗ lực khai thông vùng Vịnh nhen nhóm từ những tuần đầu xung đột, khi ông Trump gợi ý rằng hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu qua eo biển vào thời điểm thích hợp.
Theo quan chức quốc phòng Mỹ, quân đội nước này đã âm thầm đặt nền móng cho chiến dịch "Dự án Tự do" vào tháng 4. Họ triển khai xuồng không người lái vào khu vực, sử dụng cảm biến thủy âm để rà quét đáy thủy lôi dưới đáy biển nhằm thiết lập tuyến vận tải an toàn dọc theo rìa phía nam eo biển Hormuz. Mỹ cũng đã điều động hai tàu khu trục vào eo biển trong đợt chạy thử nghiệm vào giữa tháng 4.
Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và người đứng đầu Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper ngày 1/5 báo cáo với Nhà Trắng về nhiều phương án quân sự, bao gồm cả cách hộ tống tàu qua eo biển.
Khi công bố chiến dịch, ông Trump coi đây là "động thái nhân đạo" và nỗ lực để đưa các thủy thủ bị mắc kẹt ra khỏi vịnh Ba Tư, đồng thời cảnh báo Iran không được can thiệp. Trong kế hoạch của ông, các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường để cung cấp chiếc ô phòng không đối phó tên lửa, theo quan chức Mỹ.
Mỹ cũng đã huy động lực lượng lớn trên không, bao gồm trực thăng Apache và Sea Hawk, những công cụ quan trọng để chống lại mối đe dọa từ đội xuồng tấn công nhỏ và nhanh của Iran. Mỹ còn sử dụng drone, nhiều máy bay chiến đấu cùng các tàu chiến khác hỗ trợ chiến dịch, theo Cooper.
Một thông báo ngắn đã được gửi tới các thủy thủ tàu hàng để hướng dẫn họ men theo hành lang an toàn mới, bám sát đường bờ biển của Oman. Tuyến đường này rộng khoảng 150 mét, vừa đủ để một tàu siêu tải trọng lách qua. Điều đó có nghĩa là tại một thời điểm chỉ có một con tàu có thể đi qua eo biển theo hành lang mới.
Hãng vận tải A.P. Moller-Maersk đã được hải quân Mỹ cung cấp một khoảng thời gian kéo dài vài giờ để đưa tàu Alliance Fairfax vượt qua eo biển. Lực lượng Mỹ đã liên lạc qua bộ đàm với con tàu để hướng dẫn trong suốt hành trình.
"Hãy giữ vững lộ trình và không đổi hướng. Các bạn hiện không đối mặt nguy cơ bị tấn công", một sĩ quan từ tàu chiến Mỹ thông báo qua bộ đàm cho tàu Alliance Fairfax.
"Rõ, chúng tôi đang đi chậm và giữ vững lộ trình" một thành viên trên tàu Alliance Fairfax trả lời. Con tàu ước tính phải mất khoảng ba giờ để vượt qua eo biển.
Hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dường như đã phát hiện ra tàu Alliance Fairfax và cử một đội xuồng cao tốc ra kiểm tra. Tuy nhiên, đội xuồng này mất nhiều hời gian di chuyển qua eo biển rộng hơn 30 km, giúp trực thăng Mỹ có đủ thời gian để ứng phó.
"Khi các xuồng nhỏ xuất hiện, chúng trở thành mục tiêu của trực thăng", Steven Wills, cựu sĩ quan hải quân và hiện là chuyên gia hải quân tại Trung tâm Chiến lược Hàng hải ở Washington, cho biết.
Trực thăng Mỹ được cho là đã phóng tên lửa đánh chìm đội xuồng cao tốc của Iran và chiến dịch hộ tống tàu Alliance Fairfax thành công. Ngày 5/5, con tàu treo cờ Mỹ thứ hai là CS Anthem đã đi qua eo biển bằng hành lang của hải quân Mỹ.
Tuy nhiên, Iran đã tiến hành cuộc trả đũa lớn hơn vào vùng Vịnh. Không chỉ tấn công lực lượng Mỹ, Iran còn phóng tên lửa và drone vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khiến một cơ sở dầu khí bị cháy.
Sáng sớm 6/5, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng chiến dịch Dự án Tự do đã tạm dừng theo đề nghị của Pakistan, viện dẫn lý do cuộc đàm phán với Iran có tiến triển.
Jared Malsin, nhà báo chuyên về Trung Đông của WSJ, cho hay Dự án Tự do đã cho thấy ngay cả những thành công chiến thuật nhỏ mà Mỹ đạt được ở Hormuz cũng có thể nhanh chóng biến thành thách thức chiến lược lớn hơn.
Quân đội Mỹ đã đưa được hai tàu hàng ra khỏi khu vực nguy hiểm mà không chịu tổn thất nào, nhưng hành động đó lại châm ngòi cho phản ứng leo thang từ phía Iran, qua đó càng củng cố khả năng kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Việc cung cấp lá chắn quân sự cho các tàu dân sự có thể làm tăng áp lực lên Tehran trong các cuộc đàm phán, đồng thời đẩy lùi nỗ lực của nước này trong việc "thể chế hóa" sự kiểm soát đối với eo biển, gồm cả việc thu phí tàu đi qua.
Tuy nhiên, việc hải quân Mỹ điều thêm tàu chiến vào vịnh Ba Tư sẽ khiến nhiều quân nhân gặp rủi ro hơn, đồng thời giảm bớt nguồn lực từ một nhiệm vụ lớn khác mà hải quân Mỹ đang thực hiện, đó là phong tỏa các cảng của Iran nhằm cắt đứt nguồn thu từ dầu mỏ của họ.
"Họ hy vọng có thể xử lý tình hình với chi phí tối thiểu, về cơ bản chỉ bằng cách điều các chiến hạm hiện diện để chứng tỏ vẫn có một hành lang hàng hải an toàn. Nhưng tôi nghĩ mọi người nhanh chóng nhận ra điều đó không đủ an toàn", Bryan Clark, cựu quan chức Lầu Năm Góc chuyên về tác chiến hải quân và hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại Hudson Institute, nhận định.
Tin Gốc: Vnexpress
