Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, chuyên gia tâm lý trị liệu, tại diễn đàn giáo dục toàn diện chủ đề “Khám phá thế giới từ những Vì sao?” do Hệ thống giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School tổ chức ngày 18/7, cho biết điều giúp trẻ tạo khác biệt trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là ghi nhớ nhiều thông tin, bởi AI có thể làm điều đó nhanh hơn con người. Điều quan trọng là trẻ biết đặt câu hỏi, biết suy nghĩ và giữ được sự tò mò khám phá.
Theo bà, AI chỉ cung cấp câu trả lời, còn con người phải biết đặt đúng câu hỏi. Nếu trẻ mất khả năng tò mò và tư duy, các em sẽ đánh mất lợi thế quan trọng nhất trong tương lai. Nếu trẻ không biết nghĩ thì sẽ không có những ý tưởng mới mà thế giới chưa có.
Trẻ đang lớn lên trong một thế giới đầy biến động và không ai có thể dự đoán 20 năm tới sẽ ra sao. Vì vậy, TS Thúy cho rằng điều cha mẹ cần chuẩn bị cho con không chỉ là kiến thức mà còn là “tâm vững – trí sáng”, giúp trẻ đủ nội lực để thích ứng với mọi thay đổi.
Muốn làm được điều đó, cha mẹ phải bắt đầu từ chính mình. “Nếu cha mẹ ngừng học hỏi, ngừng sáng tạo, ngừng tò mò thì không thể truyền những điều đó cho con”, bà nói, cho rằng người lớn cần dành nhiều thời gian kết nối cảm xúc, cùng con trải nghiệm, sẻ chia và nuôi dưỡng lòng yêu thương thay vì chỉ tập trung vào thành tích học tập.
Một phụ huynh tham dự diễn đàn chia sẻ điều chị cố gắng làm mỗi ngày là không quát mắng để con có “nền tâm lý an toàn”, đủ tự tin khám phá thế giới. TS Thúy nhận định đây chính là nền tảng để trẻ phát triển. Một đứa trẻ dũng cảm, sáng tạo khi được an toàn tâm lý. Khi cảm thấy an toàn, trẻ không sợ hãi mà sẵn sàng khám phá. Theo chuyên gia, việc liên tục la mắng, phủ nhận hay tạo áp lực khiến trẻ dần ngại thử nghiệm, sợ sai và đánh mất dũng khí sáng tạo.
Bà cho rằng cha mẹ là người thầy đầu tiên và cũng là người thầy suốt đời của con. Một đứa trẻ có nội lực sẽ biết cách vượt qua áp lực, còn “nội lực thổi bay áp lực”. Sự tin tưởng, trao quyền và yêu thương của cha mẹ chính là điều giúp trẻ xây dựng sức mạnh tinh thần để đứng vững trước những biến động của tương lai.
Cùng quan điểm, ông Christopher Vũ, chuyên gia sáng tạo, cho rằng điều người lớn cần dạy trẻ hôm nay không phải là “nghĩ gì” mà là “nghĩ như thế nào”. Khi câu trả lời đã có ở khắp nơi nhờ internet và AI, khả năng đặt câu hỏi, kết nối ý tưởng và tư duy độc lập mới là năng lực tạo nên khác biệt.
Ông dẫn nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ từ 2 đến 4 tuổi có thể đặt khoảng 40.000 câu hỏi “tại sao”, nhưng số lượng này giảm dần khi lớn lên. Một phần nguyên nhân là người lớn quá bận, thường trả lời qua loa, chỉ coi trọng đáp án đúng hoặc vô tình dập tắt sự tò mò bằng những câu như “vì nó là như vậy”.
Theo ông, giáo dục thực sự bắt đầu từ gia đình. Thay vì vội vàng đưa ra đáp án hoặc làm thay con khi trẻ gặp khó khăn, cha mẹ nên hỏi ngược lại: “Con nghĩ sao?”, để con có cơ hội tự tìm lời giải, chấp nhận thất bại và học cách sáng tạo.
Ông khuyến khích phụ huynh dành cho trẻ khoảng thời gian được tự chơi, tự khám phá thay vì lấp kín lịch học hoặc đưa thiết bị điện tử mỗi khi con thấy buồn chán. “Không sao nếu ba mẹ chưa biết câu trả lời. Hãy cùng con khám phá”, ông nói, cho rằng chính sự đồng hành ấy sẽ giúp trẻ giữ được tinh thần học hỏi suốt đời.
Ông Dương Ngọc Tú, Tổng giám đốc Hệ thống Giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School, cũng cho rằng trẻ em hôm nay sẽ trưởng thành trong một thế giới mà nhiều nghề nghiệp và công nghệ còn chưa xuất hiện. Theo ông, thay vì chỉ trang bị kiến thức, gia đình và nhà trường cần nuôi dưỡng khả năng thích ứng, tư duy độc lập và niềm yêu thích học tập. Mỗi câu hỏi “vì sao” của trẻ đều là điểm khởi đầu của việc học. Khi sự tò mò được lắng nghe và khuyến khích, trẻ sẽ phát triển sự tự tin, khả năng sáng tạo và tình yêu học tập suốt đời.
Nội dung khám: các dấu hiệu sinh tồn; đánh giá tình trạng dinh dưỡng; đánh giá sự phát triển tinh thần, vận động; đánh giá tiêm chủng. Thực hiện khám tổng thể và các bộ phận: da, đầu - cổ, mắt, tai mũi họng, răng miệng, hô hấp, tim mạch, bụng và cơ quan sinh dục, cơ xương khớp và thần kinh; trắc nghiệm phát hiện nguy cơ tự kỷ (áp dụng cho trẻ từ 16 - 30 tháng tuổi).
Cũng theo hướng dẫn của Bộ Y tế, sẽ khám sức khỏe cho các nhóm: từ 6 đến dưới 18 tuổi; khám chuyên khoa phụ sản trong khám sức khỏe định kỳ cho lao động nữ; khám sức khỏe định kỳ đối với cán bộ, học sinh, người lao động thuộc các ngành nghề đặc thù…
Trong đó, với người từ đủ 18 tuổi trở lên, ngoài khám đầy đủ các nội dung chuyên khoa lâm sàng cơ bản, sẽ thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng bao gồm: xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, chẩn đoán hình ảnh. Các xét nghiệm khác thực hiện theo tình hình thực tiễn về khả năng hỗ trợ chi trả của địa phương hoặc khi có yêu cầu tự nguyện chi trả của người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.
Hướng dẫn cũng lưu ý cần phân nhóm đối tượng ưu tiên và sắp xếp lịch khám đảm bảo phù hợp và thuận tiện cho người dân, tránh quá tải. Khi hỏi tiền sử bệnh tật, khám lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, nếu có dấu hiệu tổn thương nghi ngờ mắc bệnh lao, u phổi hay bệnh lý khác, người hành nghề cần chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên khoa làm căn cứ chẩn đoán, điều trị hoặc chuyển cơ sở khám chữa bệnh phù hợp để chẩn đoán và can thiệp sớm.
Các chuyên gia cho biết cà phê đen nguyên chất chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe gan và thậm chí có thể giúp bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh gan mạn tính, từ giảm viêm đến giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Theo bác sĩ Saurabh Sethi, chuyên gia tiêu hóa và gan mật tại California, từng được đào tạo tại Viện Khoa học Y khoa Toàn Ấn Độ (AIIMS), Đại học Harvard và Đại học Stanford (Mỹ), cà phê đen là một trong những thức uống có khả năng bảo vệ gan tốt nhất mà con người biết đến.
Những người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ bị xơ gan và các biến chứng liên quan đến gan thấp hơn. Thói quen này còn cải thiện chỉ số men gan ở những người có nguy cơ.
Bác sĩ Sethi cho biết: Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ xơ gan thấp hơn tới 44%. Thêm vào đó, uống cà phê đều đặn còn liên quan đến việc giảm ALT và AST - 2 chỉ số được theo dõi trong các xét nghiệm để đánh giá tình trạng tổn thương hoặc viêm gan.
Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) đang ngày càng phổ biến trên toàn thế giới. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy cà phê có thể đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ gan và góp phần ngăn ngừa tình trạng này.
Bên cạnh đó, cà phê cũng chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh, có thể giúp giảm viêm trong gan. Đặc biệt, axit chlorogenic trong cà phê còn giúp giảm stress oxy hóa - cơ chế chính gây tổn thương gan mạn tính.
Theo bác sĩ Sethi, 2 - 3 tách cà phê mỗi ngày là “ngưỡng lý tưởng” để tối đa hóa lợi ích bảo vệ gan. Một phân tích tổng hợp lớn trên hơn 400.000 người cho thấy mức tiêu thụ này mang lại hiệu quả bảo vệ gan cao nhất.
Lợi ích bảo vệ gan của cà phê chủ yếu đến từ các polyphenol chứ không phải caffeine. Vì vậy, cà phê không caffeine (decaf) vẫn có thể mang lại lợi ích tương tự. Theo bác sĩ Sethi, ngay cả người uống cà phê decaf cũng ghi nhận sự cải thiện men gan tương tự trong các nghiên cứu so sánh trực tiếp.
Ngày 9-4, đoàn công tác Bộ Y tế do Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên làm trưởng đoàn đã có buổi kiểm tra thực tế tại Trạm y tế phường Bình Thạnh (TP.HCM).
Bác sĩ Quách Kim Ưng - quyền Giám đốc Trạm y tế phường Bình Thạnh - cho biết trong thời gian qua, trạm y tế đã triển khai đầy đủ các hoạt động chuyên môn như: khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, y tế dự phòng, phòng chống dịch, tiêm chủng mở rộng, quản lý bệnh không lây nhiễm như: tăng huyết áp và đái tháo đường…
Bên cạnh những kết quả đạt được, trạm y tế vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Về tài chính, đến nay trạm chưa được giao ngân sách năm 2026, hiện phải tạm ứng từ ngân sách phường để chi trả lương, phụ cấp cho nhân viên và vận hành trạm (tuy nhiên đây chỉ là giải pháp tạm thời).
Trạm y tế phường Bình Thạnh kiến nghị sớm phê duyệt dự toán ngân sách cho y tế cơ sở năm 2026 và ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật đặc thù cho tuyến y tế phường, xã.
Ông Ưng cũng cho hay hiện danh mục thuốc và kỹ thuật tại trạm y tế dù đã được bổ sung nhưng vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị của người dân, đặc biệt là các bệnh mãn tính chuyển từ tuyến trên xuống.
Thực tế nhiều người dân sau khi điều trị tại các bệnh viện tuyến trên có nhu cầu quay về trạm y tế để tiếp tục theo dõi và điều trị lâu dài.
Trong khi đó, danh mục thuốc trạm y tế hiện còn hạn chế, chưa bao phủ đầy đủ các loại thuốc mà người bệnh đang sử dụng tại tuyến trên.
Điều này dẫn đến việc người dân phải quay lại bệnh viện để tái khám và lấy thuốc, gây bất tiện trong quá trình điều trị liên tục.
Do đó trạm y tế kiến nghị điều chỉnh, mở rộng danh mục thuốc bảo hiểm y tế tại trạm y tế theo phân tuyến (tương đương tuyến quận, huyện trước đây). Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng, giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và tạo thuận lợi hơn cho người dân trong việc tiếp cận dịch vụ y tế.
Ngoài ra hiện khối lượng công việc lớn với 23 chương trình y tế cần quản lý, trong khi mạng lưới cộng tác viên chưa ổn định do phụ cấp thấp, dẫn đến khó duy trì lâu dài. Đây là những thách thức ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của trạm.
Đại diện Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết việc quản lý thuốc cho bệnh nhân, đặc biệt là bệnh nhân mãn tính, khi chuyển từ tuyến trên về các cơ sở y tế cơ sở, đã được quy định rõ trong Thông tư số 37 và Thông tư số 01 của Bộ Y tế.
Theo đó, cơ sở y tế được phép sử dụng thuốc theo chỉ định và phân bổ từ tuyến trên, đồng thời dựa trên năng lực chuyên môn để khám và điều trị cho người bệnh.
Ngoài ra nếu trạm y tế thực hiện các dịch vụ kỹ thuật đã được cấp thẩm quyền phê duyệt, cơ sở được phép sử dụng thuốc và các vật tư y tế phục vụ cho dịch vụ đó.
Trước đây, danh mục thuốc bị giới hạn theo hạng bệnh viện. Tuy nhiên hiện nay, theo chỉ đạo của Bộ Y tế, danh mục này không còn cố định mà linh hoạt tùy thuộc vào năng lực chuyên môn của cơ sở, năng lực chuyên môn của cán bộ y tế và loại dịch vụ kỹ thuật được chỉ định.
Hiện nay Bộ Y tế đang xây dựng thông tư hướng dẫn về thanh toán bảo hiểm y tế cho khám bệnh từ xa, khám tại nhà và mô hình y học gia đình. Dự kiến thông tư này sẽ sớm được ban hành để có cơ sở y tế thực hiện thanh toán.
