Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, chuyên gia tâm lý trị liệu, tại diễn đàn giáo dục toàn diện chủ đề “Khám phá thế giới từ những Vì sao?” do Hệ thống giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School tổ chức ngày 18/7, cho biết điều giúp trẻ tạo khác biệt trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là ghi nhớ nhiều thông tin, bởi AI có thể làm điều đó nhanh hơn con người. Điều quan trọng là trẻ biết đặt câu hỏi, biết suy nghĩ và giữ được sự tò mò khám phá.
Theo bà, AI chỉ cung cấp câu trả lời, còn con người phải biết đặt đúng câu hỏi. Nếu trẻ mất khả năng tò mò và tư duy, các em sẽ đánh mất lợi thế quan trọng nhất trong tương lai. Nếu trẻ không biết nghĩ thì sẽ không có những ý tưởng mới mà thế giới chưa có.
Trẻ đang lớn lên trong một thế giới đầy biến động và không ai có thể dự đoán 20 năm tới sẽ ra sao. Vì vậy, TS Thúy cho rằng điều cha mẹ cần chuẩn bị cho con không chỉ là kiến thức mà còn là “tâm vững – trí sáng”, giúp trẻ đủ nội lực để thích ứng với mọi thay đổi.
Muốn làm được điều đó, cha mẹ phải bắt đầu từ chính mình. “Nếu cha mẹ ngừng học hỏi, ngừng sáng tạo, ngừng tò mò thì không thể truyền những điều đó cho con”, bà nói, cho rằng người lớn cần dành nhiều thời gian kết nối cảm xúc, cùng con trải nghiệm, sẻ chia và nuôi dưỡng lòng yêu thương thay vì chỉ tập trung vào thành tích học tập.
Một phụ huynh tham dự diễn đàn chia sẻ điều chị cố gắng làm mỗi ngày là không quát mắng để con có “nền tâm lý an toàn”, đủ tự tin khám phá thế giới. TS Thúy nhận định đây chính là nền tảng để trẻ phát triển. Một đứa trẻ dũng cảm, sáng tạo khi được an toàn tâm lý. Khi cảm thấy an toàn, trẻ không sợ hãi mà sẵn sàng khám phá. Theo chuyên gia, việc liên tục la mắng, phủ nhận hay tạo áp lực khiến trẻ dần ngại thử nghiệm, sợ sai và đánh mất dũng khí sáng tạo.
Bà cho rằng cha mẹ là người thầy đầu tiên và cũng là người thầy suốt đời của con. Một đứa trẻ có nội lực sẽ biết cách vượt qua áp lực, còn “nội lực thổi bay áp lực”. Sự tin tưởng, trao quyền và yêu thương của cha mẹ chính là điều giúp trẻ xây dựng sức mạnh tinh thần để đứng vững trước những biến động của tương lai.
Cùng quan điểm, ông Christopher Vũ, chuyên gia sáng tạo, cho rằng điều người lớn cần dạy trẻ hôm nay không phải là “nghĩ gì” mà là “nghĩ như thế nào”. Khi câu trả lời đã có ở khắp nơi nhờ internet và AI, khả năng đặt câu hỏi, kết nối ý tưởng và tư duy độc lập mới là năng lực tạo nên khác biệt.
Ông dẫn nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ từ 2 đến 4 tuổi có thể đặt khoảng 40.000 câu hỏi “tại sao”, nhưng số lượng này giảm dần khi lớn lên. Một phần nguyên nhân là người lớn quá bận, thường trả lời qua loa, chỉ coi trọng đáp án đúng hoặc vô tình dập tắt sự tò mò bằng những câu như “vì nó là như vậy”.
Theo ông, giáo dục thực sự bắt đầu từ gia đình. Thay vì vội vàng đưa ra đáp án hoặc làm thay con khi trẻ gặp khó khăn, cha mẹ nên hỏi ngược lại: “Con nghĩ sao?”, để con có cơ hội tự tìm lời giải, chấp nhận thất bại và học cách sáng tạo.
Ông khuyến khích phụ huynh dành cho trẻ khoảng thời gian được tự chơi, tự khám phá thay vì lấp kín lịch học hoặc đưa thiết bị điện tử mỗi khi con thấy buồn chán. “Không sao nếu ba mẹ chưa biết câu trả lời. Hãy cùng con khám phá”, ông nói, cho rằng chính sự đồng hành ấy sẽ giúp trẻ giữ được tinh thần học hỏi suốt đời.
Ông Dương Ngọc Tú, Tổng giám đốc Hệ thống Giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School, cũng cho rằng trẻ em hôm nay sẽ trưởng thành trong một thế giới mà nhiều nghề nghiệp và công nghệ còn chưa xuất hiện. Theo ông, thay vì chỉ trang bị kiến thức, gia đình và nhà trường cần nuôi dưỡng khả năng thích ứng, tư duy độc lập và niềm yêu thích học tập. Mỗi câu hỏi “vì sao” của trẻ đều là điểm khởi đầu của việc học. Khi sự tò mò được lắng nghe và khuyến khích, trẻ sẽ phát triển sự tự tin, khả năng sáng tạo và tình yêu học tập suốt đời.
Không ít người có thói quen chỉnh nhiệt độ máy lạnh xuống rất thấp để “mát nhanh”. Tuy nhiên, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ khuyến nghị mức nhiệt lý tưởng khi ngủ nên ở khoảng 25 - 27°C. Đây là ngưỡng giúp cơ thể duy trì thân nhiệt ổn định, tránh chênh lệch quá lớn với môi trường bên ngoài.
Bác sĩ Neha Pathania, chuyên gia da liễu ở Ấn Độ, cho biết việc ngủ trong môi trường quá lạnh có thể làm khô da, mất nước qua niêm mạc, dẫn đến tình trạng khô họng, nghẹt mũi hoặc thậm chí đau đầu sau khi thức dậy.
Ban đêm, thân nhiệt cơ thể tự nhiên giảm xuống để chuẩn bị cho giấc ngủ sâu. Nếu máy lạnh duy trì nhiệt độ thấp liên tục, cơ thể có thể bị “lạnh quá mức” về gần sáng.
Theo Bộ Năng lượng Mỹ, chế độ “sleep” giúp tăng nhiệt độ dần theo thời gian, vừa phù hợp sinh lý cơ thể vừa tiết kiệm điện đáng kể. Các chuyên gia cũng cho biết, chỉ cần tăng 1°C có thể giúp giảm khoảng 3 - 5% điện năng tiêu thụ so với việc duy trì nhiệt độ thấp liên tục.
Máy lạnh hoạt động bằng cách loại bỏ độ ẩm trong không khí, khiến môi trường trở nên khô hơn bình thường. Điều này có thể ảnh hưởng đến đường hô hấp và làn da.
Không khí khô có thể làm kích ứng niêm mạc mũi, họng, khiến bạn dễ bị ho khan hoặc viêm họng nhẹ, theo Cleveland Clinic.
Bác sĩ Rajeev Jayadevan, chuyên gia y tế công cộng Ấn Độ, cũng cảnh báo môi trường điều hòa kín, ít độ ẩm có thể làm tăng nguy cơ khó chịu đường hô hấp nếu sử dụng kéo dài mà không bổ sung độ ẩm.
Giải pháp đơn giản: Uống đủ nước trong ngày, có thể đặt một chậu nước nhỏ hoặc dùng máy tạo ẩm trong phòng ngủ.
Ngủ dưới luồng gió thổi trực tiếp từ máy lạnh có thể gây co cơ, đau cổ vai gáy hoặc cảm lạnh. Các chuyên gia khuyến nghị nên chỉnh hướng gió lên trần hoặc sang 2 bên để không khí phân tán đều.
Ngoài ra, nên đắp chăn mỏng để giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng bụng và cổ.
Để tiết kiệm điện, việc đóng kín cửa phòng khi bật máy lạnh là cần thiết. Tuy nhiên, nếu phòng quá kín trong thời gian dài, không khí sẽ trở nên ngột ngạt.
Các chuyên gia khuyên nên mở cửa phòng vào ban ngày hoặc sau khi tắt máy để trao đổi không khí, giúp môi trường sống trong lành hơn.
Sử dụng thêm quạt khi bật máy lạnh giúp luồng khí lạnh lan tỏa nhanh và đều hơn. Nhờ đó, bạn có thể đặt nhiệt độ cao hơn mà vẫn cảm thấy mát, giảm đáng kể điện năng tiêu thụ.
Theo các chuyên gia, duy trì nhiệt độ máy lạnh hợp lý, dùng chế độ tiết kiệm điện, giữ độ ẩm và vệ sinh máy thường xuyên giúp bạn ngủ ngon, bảo vệ sức khỏe và tiết kiệm điện mùa nắng nóng, theo Cleveland Clinic.
Nồng độ axit uric cao có thể khiến cơ thể cảm thấy mệt mỏi, viêm nhiễm, ảnh hưởng đến năng lượng, giấc ngủ. Một vài thói quen nhỏ hàng ngày có thể giúp kiểm soát tình trạng này mà chưa cần phụ thuộc vào thuốc.
Bổ sung thêm chất xơ
Chất xơ giúp hấp thụ acid uric, hạn chế hấp thu purin (nguyên nhân gây gout), đồng thời kiểm soát cân nặng, giảm tần suất tái phát các cơn gout cấp tính. Phụ nữ cần khoảng 25 g, trong khi nam giới cần khoảng 38 g, với tối thiểu 18-20 g mỗi ngày. Yến mạch, táo, lúa mạch, rau củ giàu chất dinh dưỡng này.
Thay thế những bữa tối thịnh soạn bằng bữa ăn nhẹ
Những bữa ăn khuya thịnh soạn có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa, khiến cơ thể đào thải axit uric kém hiệu quả hơn. Thay vào đó, một bữa tối nhẹ với rau củ, đậu, súp, trứng luộc hoặc sữa chua Hy Lạp hỗ trợ tiêu hóa và góp phần kiểm soát nồng độ axit uric tốt hơn.
Chọn trái cây có hàm lượng fructose thấp
Trái cây tốt cho sức khỏe, nhưng những loại có hàm lượng fructose cao như xoài, vải có thể làm tăng axit uric. Bạn nên ăn ổi, các loại quả mọng, cam, đu đủ, dưa hấu để cung cấp vitamin cho cơ thể, không làm tăng đột biến lượng fructose.
Sử dụng các loại gia vị hỗ trợ quá trình thải độc
Người mắc bệnh gout nên dùng các gia vị, thực phẩm hỗ trợ giảm axit uric, kháng viêm. Nghệ có tác dụng giảm viêm, thì là hỗ trợ tiêu hóa, gừng cải thiện tuần hoàn máu. Những gia vị này có nhiều chất chống oxy hóa, hỗ trợ làm giảm áp lực lên thận, giảm stress oxy hóa, thúc đẩy cơ thể phân giải axit uric tốt hơn.
Giữ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh
Hệ tiêu hóa cân bằng giúp phân giải purin trước khi chúng đi vào máu. Thực phẩm lên men như sữa chua, dưa muối tự làm, cháo yến mạch cung cấp vi khuẩn có lợi. Khi sức khỏe đường ruột được cải thiện, nồng độ axit uric thường ổn định hơn.
Vận động nhẹ nhàng sau mỗi bữa ăn
Đi bộ chậm rãi 10-12 phút sau khi ăn góp phần ngăn ngừa sự tăng đột biến lượng đường trong máu, từ đó làm giảm sự hình thành axit uric. Thói quen đơn giản này cũng hỗ trợ kiểm soát cân nặng, giảm viêm, cải thiện giấc ngủ. Đối với nhiều người có mức axit uric cao, vận động nhẹ nhàng hiệu quả hơn so với tập thể dục cường độ cao.
Giảm căng thẳng
Căng thẳng kéo dài có thể làm tăng hormone stress, thúc đẩy phản ứng viêm và ảnh hưởng đến quá trình đào thải axit uric của cơ thể. Các bài tập thở đơn giản, tiếp xúc với ánh nắng buổi sáng hoặc dành 5 phút ngồi thiền giúp làm dịu hệ thần kinh, hỗ trợ quá trình trao đổi chất và góp phần kiểm soát axit uric.
Sơn La hiện có 74 trạm y tế xã, phường, y tế tỉnh còn thiếu khoảng 1.500 cán bộ, bác sĩ y tế cộng đồng.
"Hiện, hạn chế lớn nhất là hạn chế nhân lực y tế, đặc biệt nhân lực chất lượng cao, trong bối cảnh, tỉnh đang rà soát soát lại mạng lưới y tế, và bệnh viện tỉnh sẽ nâng quy mô lên 1.000 giường bệnh", ông Hà Trung Chiến, Phó chủ tịch thường trực UBND tỉnh Sơn La, cho biết, tại hội nghị tăng cường nhân lực y tế tỉnh Sơn la và ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện y tế giai đoạn 2026 - 2030 đã được UBND tỉnh Sơn La tổ chức ngày 18.4, tại Sơn La.
Theo ông Chiến, trong năm 2025: toàn tỉnh có khoảng 3% người bệnh chuyển tuyến về trung ương, chủ yếu các bệnh lý ung thư xạ trị, chấn thương cột sống phức tạp, một số bệnh về tim mạch...
Do đó, nhân lực, đặc biệt nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho y tế là các nội dung được chú trọng cho y tế địa phương.
Tại hội nghị, PGS-TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết, bệnh viện sẽ hỗ trợ Bệnh viện đa khoa tỉnh Sơn La nâng cao chất lượng y tế cơ sở, đào tạo nhân lực cùng với xây dựng mạng lưới y tế cơ sở. "Y tế cơ sở không tốt thì y tế chuyên sâu xây dựng bao nhiêu cũng thiếu", ông Cơ đánh giá.
Ông Cơ chia sẻ, thực tế Sơn La thiếu hụt cả ngàn nhân lực y tế, do đó, cùng với đào tạo nhân lực cho y tế Sơn Lan, về lâu dài, cần hướng đến thành lập cơ sở đào tạo y tế ngay tại tỉnh để chủ động nhân lực cho Sơn La và khu vực Tây Bắc. Hiện Bạch Mai đang làm thủ tục thành lập Đại học Y dược Bạch Mai, và đội ngũ các chuyên gia hàng đầu, hoàn toàn có thể hỗ trợ Sơn La về nâng cao chất lượng nhân lực y tế
Với Bệnh viện đa khoa tỉnh Sơn La, ông Cơ đánh giá, bệnh viện đang triển khai bệnh án điện tử ở mức cơ bản, là bệnh viện không còn giấy tờ; và tương lai phải là ứng dụng dữ liệu thông minh trong chẩn đoán điều trị, chăm sóc sức khỏe người dân.
Ông Cơ khẳng định, hợp tác của Bạch Mai với Bệnh viện đa khoa tỉnh Sơn La không chỉ là chuyển giao kỹ thuật, mà là toàn diện, người dân được chăm sóc sức khỏe ngay tại thôn, bản và thụ hưởng dịch vụ y tế kỹ thuật cao.
Đơn cử như, bệnh viện hiện có máy chụp DSA rất tốt, là hệ thống can thiệp hiện đại, nhưng cần khai thác thật hiệu quả để người dân được hưởng thụ thành tựu khoa học kỹ thuật: can thiệp đột quỵ lấy huyết khối sớm, đặt stent điều trị bệnh mạch vành; can thiệp khối u, nút mạch u (lồng ngực, gan, tiền liệt tuyến...) Do đó Bệnh viện Bạch Mai cần giúp để ứng dụng được ngay máy này.
Bạch Mai cũng sẵn sàng hỗ trợ Sơn La ứng dụng công nghệ trong quản trị hệ thống y tế; Sở Y tế tỉnh đồng bộ hóa dữ liệu y tế người dân từ thôn bản... Tất cả thu về một đầu mối, công nghệ đồng bộ trong cả tỉnh, đồng bộ với T.Ư, tránh là những mảnh ghép rời rạc về y tế.
Theo công Cơ, với việc nâng cao chất lượng nhân lực, sử dụng tối đa trang thiết bị, sẽ giúp bệnh nhân giảm chuyển tuyến tăng cơ hội điều trị, cứu sống, giảm chi phí. Đầu tư cho sức khỏe là đầu tư an ninh y tế quốc gia.
