Dự án Luật An ninh dữ liệu đang được Bộ Công an xây dựng đặc biệt chú trọng xác lập nghĩa vụ và trách nhiệm của các thực thể nước ngoài, nhất là các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông và Internet xuyên biên giới có hoạt động tại Việt Nam.
Theo đó, các tập đoàn đa quốc gia dù không có trụ sở vật lý cố định nhưng nếu xử lý dữ liệu phát sinh trên lãnh thổ Việt Nam hoặc liên quan đến lợi ích hợp pháp của Việt Nam đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này.
Thực trạng lệ thuộc hạ tầng quốc tế
Bộ Công an xác định còn sự lệ thuộc vào hạ tầng quốc tế và nguy cơ mất chủ quyền số khi 80% dữ liệu điện toán đám mây của doanh nghiệp Việt Nam đang đặt tại các máy chủ của nước ngoài.
Hiện phần lớn các hệ thống lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam (kể cả một số hạ tầng quan trọng) vẫn đang sử dụng các tiêu chuẩn mật mã quốc tế mà Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ. Điều này tạo ra rủi ro, bị giải mã từ xa bởi các thế lực nước ngoài.
Chảy máu dữ liệu xuyên biên giới là vấn đề đáng lo ngại, khi lượng lớn dữ liệu định danh, thói quen tiêu dùng và dữ liệu nhạy cảm của công dân Việt Nam đang được lưu trữ tại các trung tâm dữ liệu ngoài lãnh thổ.
Theo Bộ Công an, việc thiếu cơ chế “lưu trữ nội địa” và “chủ quyền khóa mật mã” khiến công tác điều tra, truy xuất dữ liệu của cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn, kéo dài.
Với sự phát triển và ra đời của máy tính lượng tử, điều này đặc biệt nguy hiểm, với dữ liệu là “di sản dữ liệu quốc gia” có giá trị vĩnh cửu. Nếu lọt vào tay tội phạm dữ liệu và các thế lực thù địch, điều này có thể đe dọa nghiêm trọng đến an ninh chính trị, sự tồn vong của đất nước Việt Nam.
Nghĩa vụ lập trụ sở tại Việt Nam
Để giảm rủi ro từ sự lệ thuộc này, Dự thảo Luật đề xuất các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet xuyên biên giới có hoạt động xử lý dữ liệu người dùng tại Việt Nam hoặc tác động đến an ninh dữ liệu quốc gia có nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện lưu trữ dữ liệu và thành lập chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam.
Đối với các nhóm dữ liệu có ý nghĩa chiến lược quốc gia như Dữ liệu Cốt lõi (Cấp độ 4) và Dữ liệu Quan trọng (Cấp độ 3), dự thảo đề xuất bắt buộc phải lưu trữ tại trung tâm dữ liệu đặt trên lãnh thổ Việt Nam.
Trong trường hợp doanh nghiệp sử dụng hệ thống điện toán đám mây quốc tế, chủ quản dữ liệu vẫn phải duy trì liên tục bản sao lưu cập nhật theo thời gian thực tại Việt Nam và bảo đảm quyền kiểm soát tối cao thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Yêu cầu “hiện diện thương mại” ở Việt Nam nhiều lần được đặt ra với các ông lớn công nghệ. Hiện ngoài, Meta, chủ sở hữu Facebook, 4 Bigtech còn lại của Mỹ (Google, Apple, Amazon và Microsoft) đều đã thực hiện điều này.
Kiểm soát an ninh hạ tầng và trách nhiệm phối hợp kỹ thuật
Dự thảo đề xuất các doanh nghiệp này cũng có trách nhiệm thiết lập cổng kết nối kỹ thuật an toàn và triển khai hệ thống tự động rà quét, phát hiện, ngăn chặn kịp thời các sự cố mất an ninh dữ liệu trên hạ tầng do mình vận hành.
Đặc biệt, các thực thể này phải thực hiện lưu trữ đầy đủ nhật ký truyền dẫn dữ liệu mạng (IP log) trong thời gian quy định để phục vụ công tác điều tra, truy vết vi phạm.
Khi có yêu cầu bằng văn bản hoặc lệnh điều phối kỹ thuật của Bộ Công an, doanh nghiệp phải thực hiện ngăn chặn khẩn cấp, chặn lọc luồng truy cập hoặc bóc gỡ các tập dữ liệu độc hại, dữ liệu xâm phạm an ninh quốc gia
Ngoài ra, việc sử dụng chuyên gia nước ngoài tham gia vào các dự án Dữ liệu quan trọng cũng sẽ chịu thẩm tra an ninh nhân sự và cách ly độc lập khi họ truy cập hệ thống.
Kiểm soát, minh bạch hóa trí tuệ nhân tạo
Dự thảo dành riêng Điều 26 để điều tiết hoạt động của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ AI tại Việt Nam.
Theo đó, các doanh nghiệp này phải thiết lập quy trình kiểm chứng và làm sạch dữ liệu đào tạo, bảo đảm nguồn gốc hợp pháp và không vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Doanh nghiệp phải tích hợp giải pháp gắn nhãn kỹ thuật số cho nội dung do AI tạo ra và xây dựng bộ lọc kỹ thuật ngăn chặn thông tin sai lệch gây phương hại đến an ninh quốc gia.
Bộ Công an có thẩm quyền yêu cầu doanh nghiệp giải trình về tính minh bạch của thuật toán và nguồn dữ liệu đào tạo khi phát hiện hệ thống đưa ra thông tin sai lệch về chủ quyền, lịch sử, biên giới hoặc chính trị của Việt Nam.
Tất cả vi phạm nghiêm trọng sẽ bị xem xét để áp mức phạt 5% doanh thu toàn cầu, giống như các doanh nghiệp trong nước.
Các biện pháp cưỡng chế kỹ thuật cũng sẽ được áp dụng đối với doanh nghiệp nước ngoài vi phạm mà không khắc phục sau cảnh báo, bao gồm: giới hạn băng thông kết nối, tạm ngừng hoặc đình chỉ quyền truy cập luồng dữ liệu trên lãnh thổ Việt Nam.
Dự thảo lấy ý kiến công khai đến 9/8, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10.
Theo điều tra, khoảng 19h ngày 27/4, Thập đột nhập nhà bà Nguyễn Thị Thu Hiền, 46 tuổi, trú thôn Đại Thịnh, xã Sơn Tiến (trước đây thuộc huyện Hương Sơn), dùng dao tấn công khiến nạn nhân tử vong tại chỗ.
Thập sau đó bỏ trốn. Người dân phát hiện chiếc xe máy của nghi phạm dưới chân núi Thiên Nhẫn (xã Sơn Tiến), cách hiện trường khoảng một km.
Sáng 4/5, lực lượng chức năng phát hiện Thập tử vong trong bụi rậm ở khe núi, cách nơi để xe máy khoảng 300 m, thi thể đang phân hủy.
Bà Hiền đã ly hôn, sống cùng mẹ tại nhà riêng ở thôn Đại Thịnh, có một con trai đang du học.
Sáng 15/5, lãnh đạo Công an phường Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) xác nhận đơn vị đã vận động, khống chế thành công người đàn ông có biểu hiện tâm lý bất thường, cầm dao cố thủ trong quán cà phê.
Trước đó, sáng 13/5, người đàn ông mang theo dao xông vào một quán cà phê trên đường Y Bih Aleo (phường Buôn Ma Thuột). Tiếp nhận tin báo, lực lượng công an phường nhanh chóng có mặt, vận động người này buông dao nhưng người đàn ông vẫn cố thủ bên trong quán.
Theo cơ quan chức năng, người đàn ông có biểu hiện tâm lý bất ổn, không đe dọa người khác, nhưng đòi tự sát nên việc khống chế gặp nhiều khó khăn. Để đảm bảo an toàn cho người dân, lực lượng công an phong tỏa hai đầu tuyến đường, túc trực xuyên đêm.
Khoảng 22h ngày 14/5, sau nhiều giờ kiên trì vận động, thuyết phục, người đàn ông dần buông dao. Công an đã khống chế thành công, an toàn và đưa người đàn ông đến bệnh viện để kiểm tra sức khỏe.
Người này được xác định là N.Đ.L.G. (32 tuổi, trú tại TPHCM, tạm trú tại Đắk Lắk). Ông G. từng làm điều dưỡng tại bệnh viện nhưng đã nghỉ việc và hiện có biểu hiện trầm cảm.
Chiều 20/5, Hội đồng xét xử sơ thẩm Tòa án nhân dân TP Hà Nội tiếp tục phần xét hỏi cựu Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cùng 9 bị cáo trong vụ án Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí; Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Nhận hối lộ, xảy ra tại Bộ Y tế và các đơn vị liên quan.
Cầm tiền tỷ của cấp dưới nhưng không biết tiền từ đâu mà có
Trong phần trả lời thẩm vấn, cựu Bộ trưởng Kim Tiến thừa nhận, vào năm 2016 khi dự án xây dựng Bệnh viện Việt Đức và Bạch Mai cơ sở 2 đã thực hiện được hơn một năm bị cáo đã nhận của cấp dưới là Nguyễn Chiến Thắng, cựu Giám đốc Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm (Bộ Y tế) 2,5 tỷ đồng.
Đến năm 2018, bà Tiến tiếp tục nhận của bị cáo Nguyễn Hữu Tuấn, cựu Giám đốc Ban quản lý dự án chuyên ngành xây dựng công trình y tế Bộ Y tế 5 tỷ đồng.
"Những anh em đã mang đến nhà mà khai thì chắc là sự thật, tôi nhận của anh Tuấn 5 tỷ đồng", cựu Bộ trưởng Bộ Y tế nói tại tòa và thừa nhận việc này là hoàn toàn sai.
Song bà khẳng định bản thân không gợi ý, không thỏa thuận với cấp dưới về việc này và cũng không biết nguồn tiền này từ đâu mà có.
Hồ sơ vụ án cho thấy, quá trình triển khai dự án Bệnh viện Việt Đức và Bạch Mai cơ sở 2 ông Nguyễn Chiến Thắng và ông Nguyễn Hữu Tuấn đã nhận hối lộ của 10 nhà thầu tổng số tiền hơn 100 tỷ đồng. Sau khi nhận tiền, ông Thắng và Tuấn khai đã đưa cho bà Nguyễn Thị Kim Tiến gần 18 tỷ đồng và 100.000 USD.
Cụ thể, ông Thắng đưa cho bị cáo Tiến gần 13 tỷ đồng và 100.000 USD còn ông Tuấn đưa 5 tỷ đồng.
Song tại tòa, bị cáo Kim Tiến thừa nhận cầm của ông Thắng 2,5 tỷ đồng và của ông Tuấn 5 tỷ đồng (tổng cộng 7,5 tỷ đồng).
Theo Viện kiểm sát, bà Tiến đã nộp khắc phục hậu quả 14,5 tỷ đồng trong quá trình điều tra, truy tố.
Thấy thuyết phục nên ký, không biết có khả thi không
Trả lời câu hỏi của luật sư về chủ trương vừa thiết kế, vừa thi công có phải là chỉ đạo chính thống của Bộ Y tế hay không?, bà Nguyễn Thị Kim Tiến trình bày, các lãnh đạo Bộ Y tế từ bộ trưởng đến thứ trưởng đều thuộc ngành y nên không có kiến thức về xây dựng, chỉ có quản lý Nhà nước chung.
Trước sức ép về việc hoàn thành 2 dự án Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2 trong vòng 3 năm nên khi nghe đến phương thức chủ đầu tư tham mưu, thiết kế rồi thi công thấy thuyết phục nên bị cáo đã ký.
"Thấy thuyết phục nên tôi ký chứ tôi không biết có khả thi hay không", bị cáo Kim Tiến khai và cho biết, thời điểm triển khai dự án Bộ Y tế và Bộ Xây dựng có tổ chức nhiều cuộc họp.
Trong quá trình họp, bị cáo có hỏi Bộ Xây dựng về phương án vừa thiết kế, vừa thi công có đảm bảo pháp luật và có thực hiện được không thì nhận được câu trả lời của một cán bộ có "uy tín" về việc điều này vẫn được triển khai.
Tại tòa, bị cáo Nguyễn Thị Kim Tiến khẳng định không gợi ý, giới thiệu Công ty VK cho cấp dưới là ông Nguyễn Chiến Thắng.
Bị cáo phân trần, trong một lần đi khánh thành Bệnh viện Vinmec thấy bệnh viện này thiết kế đẹp, hiện đại nên tìm hiểu thì công trình do công ty của Bỉ thực hiện. Sau này bị cáo mới biết đây là Công ty VK thiết kế.
"Về trụ sở mấy ngày tôi nói với anh Thắng công ty này có làm được không thì mời họ tham dự. Song tôi vẫn nói anh Thắng mình cần lựa chọn phương án tốt nhất, mời cả Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc cùng tham dự", bà Tiến khai và cho rằng thời điểm đó các công ty tư vấn nước ngoài tốt hơn rất nhiều so với công ty trong nước.
"Bị cáo không phải là người đề xuất VK mà phải là chủ trương mời công ty nước ngoài rồi đến việc phê duyệt lựa chọn phương án kiến trúc, thiết kế. Ngồi giảng lại sau này tôi mới hiểu, còn thời điểm đấy trình là tôi ký", cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến khai và cho rằng, trách nhiệm chính trong vụ án thuộc về người đứng đầu.
Song bản thân bà không có chuyên môn xây dựng và tin tưởng vào cấp dưới, các đơn vị tham mưu khi ký phê duyệt dự án.
Theo bà Tiến, thời điểm đó Bộ Y tế kỳ vọng xây dựng một công trình hiện đại, tạo dấu ấn về kiến trúc, thiết kế và trang thiết bị y tế. “Đó là mơ ước của tôi sau nhiều lần đi học tập, tham quan ở nước ngoài”, bà Tiến trình bày.
Cựu Bộ trưởng cho rằng mình ký các văn bản đúng thẩm quyền, đúng quy trình, không cố ý làm trái và chỉ đến khi thanh tra, kiểm tra sau này mới biết các sai phạm xảy ra.
