PGS.TS Nguyễn Quang – Chủ tịch Hội Y học giới tính Việt Nam – cho rằng có một “thế giới vô hình” đang âm thầm chi phối sức khỏe sinh sản và sinh lý của nam giới, nhưng lâu nay ít được chú ý đó là hệ vi sinh vật trong cơ thể.
Theo ông, trong cơ thể mỗi người tồn tại hàng nghìn tỉ vi sinh vật, đặc biệt tập trung ở đường ruột. Không chỉ hỗ trợ tiêu hóa, hệ vi sinh này còn ảnh hưởng đến nhiều chức năng quan trọng, bao gồm cả chất lượng tinh trùng, nồng độ testosterone và khả năng sinh lý nam.
Theo PGS Nguyễn Quang, trong nhiều thập kỷ, y học từng cho rằng cơ quan sinh dục nam như tinh hoàn, tuyến tiền liệt hay tinh dịch là môi trường vô khuẩn. Tuy nhiên với sự phát triển của công nghệ giải trình tự gene, quan điểm này đã thay đổi.
Các nghiên cứu hiện nay cho thấy những cơ quan này đều có hệ vi sinh riêng, tạo thành một “hệ sinh thái” đặc thù. Hệ vi sinh này không chỉ tồn tại mà còn tham gia trực tiếp vào các hoạt động sinh lý, từ sản xuất tinh trùng đến chức năng cương dương.
PGS Nguyễn Quang cho biết thực tế lâm sàng cho thấy không ít cặp vợ chồng vô sinh dù kết quả xét nghiệm truyền thống đều bình thường. Có người đàn ông bị rối loạn cương dương nhưng được cho là do yếu tố tâm lý. Tuy nhiên khi nhìn sâu hơn, nhiều trường hợp có sự khác biệt rõ rệt ở hệ vi sinh đường ruột hoặc trong tinh dịch.
“Những gì được gọi là ‘tâm lý’ đôi khi lại có nền tảng sinh học, và nền tảng đó có thể bắt đầu từ hệ vi sinh”, ông Quang chia sẻ.
Một số nghiên cứu cho thấy trong tinh dịch khỏe mạnh thường có sự hiện diện của các vi khuẩn “có lợi” như Lactobacillus hay Bifidobacterium. Ngược lại, khi hệ vi sinh mất cân bằng, các vi khuẩn có hại có thể gia tăng, đi kèm với tình trạng giảm chất lượng tinh trùng hoặc tăng tổn thương DNA tinh trùng.
Trong báo cáo khoa học “Vô sinh ở nam giới và hệ vi sinh vật đường ruột của con người” do nhóm tác giả Hoa Kỳ công bố cho thấy dữ liệu khoa học cũng ghi nhận phần lớn mẫu tinh dịch ở nam giới đều có vi khuẩn, nhưng không phải cứ có vi khuẩn là gây bệnh.
Vấn đề nằm ở sự cân bằng. Khi cân bằng này bị phá vỡ, nguy cơ viêm nhiễm, stress oxy hóa và tổn thương tinh trùng có thể tăng lên.
Nghiên cứu cho thấy khoảng 30 – 50% trường hợp vô sinh nam hiện nay vẫn chưa tìm được nguyên nhân rõ ràng. Một trong những giả thuyết được quan tâm là vai trò của hệ vi sinh, thông qua cơ chế gây viêm hoặc làm tăng stress oxy hóa, yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tinh trùng.
Các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng hệ vi sinh không chỉ là vấn đề của riêng nam giới mà còn liên quan đến cả hai vợ chồng. Quan hệ tình dục có thể làm thay đổi hệ vi sinh của cả nam và nữ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
Một số nghiên cứu cho thấy khi cả hai cùng có tình trạng mất cân bằng vi sinh, tỉ lệ thành công của thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) có thể giảm, trong khi nguy cơ sẩy thai tăng lên.
Theo các chuyên gia, việc đánh giá hệ vi sinh có thể trở thành một bước quan trọng trong chẩn đoán vô sinh nam trong tương lai. Thay vì chỉ dựa vào tinh dịch đồ hay xét nghiệm nội tiết, bác sĩ có thể cần xem xét thêm yếu tố vi sinh để có cái nhìn toàn diện hơn.
Bên cạnh đó, các biện pháp điều chỉnh hệ vi sinh như thay đổi chế độ ăn uống, sử dụng men vi sinh hoặc kết hợp điều trị nhiễm khuẩn cũng đang được nghiên cứu như những hướng tiếp cận tiềm năng.
Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng nhấn mạnh rằng lĩnh vực này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn trên người để khẳng định rõ vai trò và hiệu quả của các can thiệp.
Theo các chuyên gia, thay vì chỉ tập trung vào từng cơ quan riêng lẻ, cách tiếp cận mới coi cơ thể là một hệ thống liên kết, trong đó vi sinh vật đóng vai trò như “đồng đội” của con người.
“Có thể câu trả lời cho nhiều trường hợp vô sinh hoặc rối loạn sinh lý không nằm ở những nơi chúng ta vẫn tìm kiếm lâu nay, mà nằm ở hệ vi sinh”, PGS Nguyễn Quang nhận định.
Theo các chuyên gia, việc hiểu và chăm sóc tốt hệ vi sinh, thông qua lối sống lành mạnh, dinh dưỡng hợp lý và hạn chế các yếu tố gây hại có thể là cách để giúp cải thiện sức khỏe sinh sản nam giới trong tương lai.
Sở Y tế Hà Nội cho biết hơn 3 tháng đầu năm nay (đến ngày 10.4) hệ thống giám sát ghi nhận 38 ca mắc Covid-19 tại 25 phường, xã của Hà Nội; không có ca tử vong; số mắc tăng so với cùng kỳ năm 2025 (5 ca, không có tử vong).
Về các biến thể Covid-19, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các tháng đầu năm nay, một số biến thể của SARS-CoV-2 được theo dõi, trong đó có biến thể đáng quan tâm là JN.1; và các biến thể đang được theo dõi: XFG, NB.1.8.1, KP.3.1.1 và BA.3.2.
Vi rút thường thay đổi và tiến hóa khi lây lan giữa người với người theo thời gian. Khi những thay đổi này trở nên khác biệt đáng kể so với vi rút đã được phát hiện trước đó, các loại vi rút mới này được gọi là "biến thể". Các nhà khoa học đã lập và duy trì bản đồ vật chất di truyền của vi rút (giải trình tự) để xác định sự khác biệt và phát hiện những thay đổi. Trong đó, "biến thể đang được giám sát" báo hiệu cho các cơ quan y tế công cộng về một biến thể của SARS-CoV-2 có thể cần được ưu tiên chú ý và theo dõi. Mục tiêu chính là điều tra xem biến thể này có thể gây ra mối đe dọa bổ sung nào đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu hay không.
Với biến thể SARS-CoV-2 có những thay đổi ảnh hưởng đến hành vi hoặc tác động tiềm tàng đến sức khỏe con người, chẳng hạn như khả năng lây lan, gây bệnh nghiêm trọng hoặc đáp ứng với điều trị, sẽ được coi là "biến thể được quan tâm". Một biến thể được quan tâm cũng có thể có khả năng lây lan mạnh hơn, cho thấy nguy cơ mới nổi đối với sức khỏe cộng đồng.
Về một số dịch bệnh khác, theo báo cáo của Bộ Y tế, trong 4 tháng từ 14.12.2025 - 18.4.2026, cả nước ghi nhận 44.965 trường hợp mắc sốt xuất huyết, 5 ca tử vong. So với cùng kỳ năm 2025, số mắc cao hơn 1,8 lần; tử vong cao hơn 2 ca.
Với bệnh tay chân miệng, so với cùng kỳ 2025 (13.429 ca, không có tử vong), số mắc hiện cao hơn 2,5 lần. Các ca sốt phát ban nghi sởi đã giảm 26,9 lần so với cùng kỳ 2025. Trong tháng qua, không ghi nhận trường hợp mắc bạch hầu, Chikungunya, cúm A/H5N1, cúm A/H9N2, tả.
Ngày 14/7, Sở Y tế Hà Nội cho biết chị Hương, Điều dưỡng trưởng Khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Đa khoa Đống Đa, thực hiện ca cấp cứu này khi cùng gia đình tới một quán cà phê ở khu vực Linh Đàm. Khoảng hơn 10h, chị đang ngồi bên ngoài thì nghe tiếng hô hoán có người ngã trong quán. Theo phản xạ nghề nghiệp, nữ điều dưỡng lập tức chạy vào.
Một nam thanh niên ngoài 30 tuổi nằm bất động trên nền nhà, toàn thân co cứng, liên tục lên cơn co giật. Trong lúc mọi người xung quanh hoảng loạn, chị Hương tiếp cận, nới lỏng quần áo, giữ vùng đầu và cổ để tránh chấn thương do va đập, đồng thời theo dõi sát diễn biến.
Cơn co giật vừa dứt, cơ thể nạn nhân mềm dần, chân tay duỗi thẳng, môi tím tái. Nhận thấy dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng, chị kiểm tra mạch cảnh trong khoảng 10 giây. Không thấy mạch, chị xác định người bệnh ngừng tuần hoàn (ngưng tim, ngưng thở) nên lập tức ép tim, đồng thời yêu cầu người xung quanh gọi Trung tâm Cấp cứu 115.
Sau hơn một phút ép tim liên tục, nam thanh niên có mạch trở lại, ho, khạc đờm dãi rồi dần tỉnh. Chị Hương tiếp tục theo dõi hô hấp, ý thức và giữ thông đường thở. Khoảng 15 phút sau, nhân viên 115 tới nơi, xử trí và chuyển bệnh nhân đến bệnh viện.
"Đến khi bệnh nhân tỉnh lại, tôi mới thấy nhẹ nhõm", chị Hương nói, cho biết cấp cứu ngoài cộng đồng khó hơn nhiều so với trong bệnh viện vì thiếu thiết bị và người hỗ trợ.
Chị cho biết lúc nạn nhân co giật, vài người định nhét đũa, thìa vào miệng bệnh nhân vì sợ cắn vào lưỡi. Nữ điều dưỡng kịp ngăn lại, khẳng định đây là quan niệm sai lầm còn phổ biến. Việc đưa vật cứng vào miệng người co giật không bảo vệ được nạn nhân, ngược lại có thể làm gãy răng, rách môi, tổn thương lưỡi và khoang miệng. Vật đưa vào còn nguy cơ gãy, rơi vào đường thở gây hóc, khiến tình trạng thiếu oxy trầm trọng thêm. Người hỗ trợ cũng dễ bị cắn vào tay do cơ hàm nạn nhân co mạnh ngoài ý muốn.
Theo chị Hương, khi gặp người co giật, điều quan trọng là giữ bình tĩnh, che chắn cho họ khỏi va đập và chờ cơn co giật kết thúc. Người xung quanh không nên ghì giữ tay chân, tuyệt đối không đưa bất cứ vật gì vào miệng nạn nhân.
Thay vào đó, cần dọn các vật cứng, sắc nhọn khỏi khu vực, kê vật mềm dưới đầu và nới lỏng quần áo quanh cổ. Không bế xốc người bệnh dậy, không cho uống nước, uống thuốc hay áp dụng các mẹo dân gian khi họ chưa tỉnh táo.
Co giật không chỉ xảy ra ở người động kinh mà còn báo hiệu nhiều tình huống cấp cứu như đột quỵ, hạ đường huyết, chấn thương sọ não, rối loạn điện giải, rối loạn nhịp tim hoặc ngừng tuần hoàn. Trong ca này, biểu hiện co cứng ban đầu dễ khiến người chứng kiến nghĩ đến động kinh. Nhưng khi cơn co giật dứt, nạn nhân mềm người, tím tái, mất phản ứng và không còn mạch. Đánh giá kịp thời giúp chị Hương nhận ra tình trạng ngừng tuần hoàn và ép tim ngay tại chỗ.
Chị nhấn mạnh sơ cấp cứu ban đầu giữ vai trò quyết định, bởi nhân viên y tế không phải lúc nào cũng có mặt trong những phút đầu tiên. Nếu người dân nhận biết đúng dấu hiệu ngừng tuần hoàn, gọi cấp cứu sớm và biết hồi sinh tim phổi, cơ hội sống của bệnh nhân sẽ tăng đáng kể. Khi phát hiện người ngừng tim, ngừng thở, người có kỹ năng cần thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) ngay và gọi 115 trong thời gian sớm nhất.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hoàng Thạch, Phó trưởng Khoa Nhi và Hồi sức sơ sinh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), miếng dán chống say tàu xe thường chứa Scopolamine (hyoscine), được dán sau tai; thuốc hấp thu qua da rồi đi vào máu từ từ trong nhiều giờ. Đây là thuốc có hiệu quả ở người lớn nhưng cần thận trọng ở trẻ em.
Say xe xảy ra khi não nhận tín hiệu “không khớp” giữa tiền đình (cảm nhận chuyển động), cảm giác bản thể (tư thế cơ thể) và thị giác (thấy không gian trong xe gần như đứng yên), gây buồn nôn, chóng mặt. Scopolamine trong miếng dán chống say tác động lên hệ phó giao cảm, làm giảm dẫn truyền tín hiệu từ tiền đình lên trung tâm nôn ở não, nhờ đó giảm các triệu chứng say xe.
Bác sĩ Hoàng Thạch cho biết, hàng rào máu não của trẻ chưa hoàn thiện nên Scopolamine dễ đi vào thần kinh trung ương hơn, khiến trẻ có thể bị một số tác dụng phụ như kích thích thần kinh, lú lẫn, kích động, ngủ gà hoặc mê sảng. Ngoài ra, do thuốc làm giảm hoạt động phó giao cảm nên trẻ có thể có triệu chứng đỏ da, sốt, tim nhanh, bí tiểu, khô miệng, táo bón.
Bên cạnh đó, liều thuốc được hấp thu từ miếng dán cũng khó kiểm soát ở trẻ vì trẻ có diện tích cơ thể nhỏ, da mỏng hơn, sự hấp thu thuốc có thể cao hơn dự đoán.
Thêm nữa, trẻ thường hiếu động và không lường trước được nguy hiểm nên có thể chạm tay vào miếng dán rồi dụi mắt hoặc dán lên mí mắt, dẫn tới nguy cơ giãn đồng tử một bên. Bóc hoặc dán nhiều miếng vào cơ thể cũng gây quá liều ở trẻ.
Ngoài ra, Scopolamine được chuyển hóa chủ yếu qua gan và thải trừ qua thận. Trẻ có chức năng gan thận chưa tốt có thể bị ảnh hưởng.
“Miếng dán scopolamine không được khuyến cáo dùng thường quy cho trẻ nhỏ, đặc biệt nên tránh ở trẻ dưới 12 tuổi nếu không có chỉ định chuyên môn. Phụ huynh cũng không nên tự ý cắt nhỏ miếng dán để ‘giảm liều’ vì hoạt chất phân bố không đồng đều. Trẻ có bệnh lý thần kinh, động kinh càng cần tránh sử dụng”, bác sĩ Hoàng Thạch lưu ý.
Phụ huynh cần tháo miếng dán ra ngay và đưa trẻ đi cấp cứu nếu có trẻ có các biểu hiện: Ngủ li bì khó đánh thức, kích động dữ dội, nói nhảm, ảo giác, co giật, đi loạng choạng nhiều, khó thở, tim đập nhanh, sốt cao, đỏ bừng toàn thân, bí tiểu, đồng tử giãn lớn kèm nhìn mờ... Đây có thể là biểu hiện ngộ độc kháng phó giao cảm. Một số trẻ chỉ dán 1 miếng dán say xe cũng có thể xuất hiện triệu chứng thần kinh rõ rệt.
Bác sĩ Thạch khuyên, đối với trẻ hay bị say tàu xe, ưu tiên đầu tiên luôn là biện pháp không dùng thuốc.
