Hồi tháng 3, GS Nga – Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, giảng viên trường Đại học Xây dựng Hà Nội, được trao giải Kovalevskaia dành cho các nhà khoa học nữ xuất sắc.
“Đây là giải thưởng mà tôi ao ước từ khi còn đi học. Tôi xúc động vì mình đã có vinh dự này sau gần 30 năm”, chị Nga nói.
Là nữ giáo sư duy nhất của ngành Xây dựng được công nhận từ năm 2014 đến nay, hướng nghiên cứu của chị Nga tập trung vào phát triển, cải tiến công nghệ xử lý nước và nước thải; quản lý nước và chất thải bền vững để đảm bảo an ninh năng lượng, thu hồi tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu.
Chị đã thực hiện 21 đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ, trong đó làm chủ nhiệm hai đề tài cấp Nhà nước, 6 cấp Bộ. GS Nga cũng đang chủ trì dự án SATREPS với vốn ODA của Nhật Bản để phát triển hệ thống cấp nước thích ứng với nguồn nước ô nhiễm cho Việt Nam.
Cùng đó là dự án Phục hồi hệ thống sông nội đô (sông Tô lịch, sông Lừ, sông Sét, sông Kim Ngưu). Nhóm của chị đã xem xét các nguồn nước trong lưu vực sông, bao gồm nước mặt, nước ngầm tầng nông, nước mưa và nước thải sau xử lý, qua đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật để kiểm soát ô nhiễm, phục hồi hệ sinh thái.
Hành trình dấn thân vào những bài toán hóc búa ở đô thị của chị Nga mang bóng dáng người bố – GS. TSKH Trần Hữu Uyển, chuyên gia hàng đầu ngành Kỹ thuật cấp thoát nước.
Được thừa hưởng tinh thần học tập và niềm say mê khoa học, năm 1991, cô nữ sinh chuyên Hóa trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam quyết định thi vào Đại học Xây dựng Hà Nội. Mong muốn của chị là tiếp bước cha trong lĩnh vực mà ông đã dành cả đời theo đuổi.
Ở đây, chị nhận ra ngành kỹ thuật cấp thoát nước không chỉ có những con số khô khan mà là sự giao thoa giữa kỹ thuật và xã hội, đòi hỏi hiểu biết nhiều chiều và có hệ thống.
Càng học, chị càng thấy mình phù hợp nhờ tư duy logic về kỹ thuật đã được rèn giũa từ bé. Nền tảng chuyên Hóa cũng giúp chị nắm bắt tốt các quá trình hóa sinh trong xử lý và kiểm soát ô nhiễm nước.
Năm 1996, sau khi tốt nghiệp xuất sắc, chị lên đường sang Thái Lan học thạc sĩ, rồi chinh phục tấm bằng tiến sĩ tại Đại học Tokyo – ngôi trường số 1 Nhật Bản. Trước những lời “cảnh báo” rằng ngành này quá nặng nhọc với phụ nữ, chị không thấy áp lực mà còn học đầy say mê.
“Khó khăn là điều bình thường trong cuộc sống. Thậm chí, đó luôn là động lực, cảm hứng để tôi nỗ lực”, chị Nga tâm niệm.
Chị Nga sau đó làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ ở Đại học Liên Hiệp Quốc (JSPS), lĩnh vực Môi trường và Phát triển bền vững.
Nữ giáo sư nhìn nhận mỗi giai đoạn trên chặng đường học thuật đều đòi hỏi có giải pháp riêng. Thời đại học và cao học, khi mọi nhiệm vụ đều rõ ràng, chị luôn cố gắng mở rộng kiến thức đã học, hoàn thành tốt hơn yêu cầu của đề bài.
Còn khi trở thành một nhà khoa học độc lập, cần tự tìm hiểu và giải quyết vấn đề, chị “lăn lộn” để nhìn thấu đáo vấn đề. Khi đã ra được định hướng, “việc còn lại là tập trung và nỗ lực hết mình”.
Để hoàn thành những nghiên cứu mà nhiều người gọi là “thành tựu”, theo chị Nga, là hàng trăm, hàng nghìn lần thử nghiệm thất bại. Hiểu rằng đó là điều tất yếu trong khoa học, mỗi khi kết quả không đạt kỳ vọng, chị cần mẫn quay lại “lục lọi”, đánh giá phương pháp và thử từ đầu. Cứ như vậy, sau mỗi lần một thí nghiệm thành công là một lần chị được “thắp” thêm sự tự tin để đi tiếp.
Chị Nga là người tiên phong ở Việt Nam nghiên cứu công nghệ màng lọc kỵ khí (AnMBR) để xử lý nước thải, phù hợp với khí hậu Việt Nam.
Điểm đặc biệt của công nghệ này không chỉ nằm ở việc làm sạch nguồn nước mà còn mở ra nhiều tiềm năng: tái sử dụng nước cho nông nghiệp hay thu hồi những vật chất có ích (như khí sinh học) để phục vụ cuộc sống.
Chị Nga nhìn nhận hành trình đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thực tế rất dài, đòi hỏi sự kiên trì của người làm nghề và sự chung tay của cả cộng đồng. Vì vậy, giải thưởng Kovalevskaia là động lực để chị tiếp tục nghiên cứu về phát triển xanh, sạch và bền vững.
Sau 30 năm “lăn lộn” với những bài toán khó, chị Nga đánh giá chất lượng nước sẽ luôn là vấn đề sống còn của xã hội. Chị dự định tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về công nghệ màng trong xử lý nước thải để giải quyết những bài toán mà phương pháp truyền thống chưa thể chạm tới.
Nhìn lại chặng đường đã qua, nữ giáo sư tin rằng nỗ lực trau dồi kiến thức nền tảng, mở rộng tri thức, và học cách bắt nhịp với những xu hướng nghiên cứu của thế giới là chìa khóa cho các bạn trẻ dấn thân vào con đường học thuật lâu dài.
“Nghiên cứu là gian lao, nhưng rất thú vị. Nếu yêu thích, không gì là không thể vượt qua”, chị Nga tâm niệm.
Chị cũng nhìn nhận phụ nữ có những lợi thế riêng trong ngành kỹ thuật nhờ sự thấu cảm, khả năng phối hợp hài hòa và nhìn nhận thấu đáo.
“Khoa học rất bình đẳng. Có sự nỗ lực và tập trung sẽ giúp chúng ta thành công”, chị nói.
Vừa trúng tuyển Chương trình thu hút, giữ chân và phát triển các nhà khoa học trẻ xuất sắc, các nhà khoa học đầu ngành về công tác tại ĐH Quốc gia TP.HCM (Chương trình VNU350), TS Trịnh Hoàng Phúc lựa chọn trở về công tác tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐH Quốc gia TP.HCM sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Đại học Korea (Hàn Quốc).
Nhà khoa học 30 tuổi cho biết điều thôi thúc anh trở về không chỉ là mong muốn đóng góp cho nơi mình từng được đào tạo, mà còn là khát vọng đưa những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy từ môi trường nghiên cứu quốc tế vào giải quyết các vấn đề môi trường thực tiễn của Việt Nam.
Trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Hàn Quốc, anh được tiếp cận với môi trường nghiên cứu hiện đại cùng nhiều công nghệ phân tích tiên tiến. Tuy nhiên, điều khiến anh trăn trở là làm sao đưa những kiến thức và kinh nghiệm đó vào giải quyết các vấn đề môi trường đang đặt ra tại Việt Nam.
Theo TS Phúc, ĐH Quốc gia TP.HCM hiện sở hữu môi trường học thuật năng động, cơ sở vật chất nghiên cứu ngày càng hiện đại cùng mạng lưới hợp tác quốc tế rộng mở. Đây là những điều kiện thuận lợi để phát triển các hướng nghiên cứu liên ngành trong công nghệ sinh học môi trường, sinh thái vi sinh vật và quản lý tài nguyên nước.
Được đào tạo trong môi trường có thế mạnh về công nghệ và môi trường, TS Trịnh Hoàng Phúc cho biết hướng nghiên cứu mà anh theo đuổi trong thời gian tới tập trung vào các công nghệ xử lý nước thải sinh học tiên tiến, đặc biệt là các quá trình xử lý nitơ tiết kiệm năng lượng như oxy hóa amoni kỵ khí và các quá trình chuyển hóa nitơ liên quan.
Theo anh, đây là những công nghệ đang được quan tâm trong xử lý nước thải hiện đại nhờ khả năng giảm chi phí vận hành, tiết kiệm năng lượng và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Bên cạnh đó, anh cũng quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ sinh học môi trường trong xử lý các hợp chất ô nhiễm mới nổi, bao gồm các hợp chất hữu cơ khó phân hủy, vi ô nhiễm hữu cơ và các chất có nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến môi trường và sức khỏe con người.
Một hướng đi khác mà TS Phúc đặc biệt quan tâm là kết hợp tin sinh học và trí tuệ nhân tạo vào công nghệ sinh học môi trường nhằm nâng cao khả năng kiểm soát và tối ưu hóa hiệu quả vận hành các hệ thống xử lý môi trường.
"Tôi kỳ vọng có thể từng bước xây dựng nhóm nghiên cứu theo định hướng công nghệ sinh học môi trường định hướng dữ liệu, góp phần thúc đẩy các nghiên cứu liên ngành và tăng cường hợp tác quốc tế", anh cho biết.
Với 18 công bố khoa học trong nước và quốc tế ở tuổi 30, TS Phúc cho rằng sự kiên trì và khả năng duy trì đam mê là yếu tố quan trọng nhất để một nhà khoa học trẻ có thể theo đuổi nghiên cứu lâu dài.
Theo anh, bên cạnh năng lực cá nhân, môi trường nghiên cứu được đầu tư tốt, có tính hỗ trợ cao và khuyến khích hợp tác học thuật sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các nhà khoa học phát triển lâu dài.
Trong bối cảnh hiện nay, sự giao thoa giữa công nghệ môi trường và khoa học dữ liệu đang mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, góp phần giải quyết hiệu quả hơn các vấn đề môi trường phức tạp.
Ngày 10/4, UBND xã Hòa Vang công bố triển khai chính sách này, trở thành địa phương đầu tiên miễn phí sách giáo khoa cho học sinh từ tiểu học đến THPT.
Trước đó, xã đã huy động gần 1,5 tỷ đồng để mua mới hơn 74.000 cuốn sách. Kết hợp với mô hình "Tủ sách dùng chung" hiện có, tổng kho sách của địa phương hiện đạt hơn 91.000 cuốn, đáp ứng đầy đủ nhu cầu cho hơn 7.000 học sinh trên địa bàn. Các em sẽ mượn sách từ thư viện và hoàn trả khi kết thúc năm học.
"Việc này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân mà còn giáo dục học sinh ý thức giữ gìn tài sản chung", ông Lê Phú Nguyện, Chủ tịch UBND xã Hòa Vang nói. Theo ông, việc cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa giúp địa phương thuận lợi hoàn thành mục tiêu này sớm hơn dự kiến.
Chủ trương miễn phí sách giáo khoa được đề cập trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, được Quốc hội thông qua hồi tháng 12/2025.
Theo dự kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc này được triển khai trong cả nước từ năm học 2029-2030. Nhà nước sẽ đầu tư mua sắm cho thư viện, học sinh và giáo viên được mượn sách để dùng trong học kỳ hoặc năm học, trả khi dùng xong.
Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, trong ngày đầu đăng ký tuyển sinh đầu cấp lớp 1, lớp 6, đã xảy ra tình trạng nhiều phụ huynh đăng ký tuyển sinh không đúng quy định.
Cụ thể, nhiều phụ huynh chỉ đăng ký tuyển sinh đầu cấp vào các trường tiên tiến, hội nhập khu vực và quốc tế; trường có lớp tiếng Anh tích hợp theo Đề án 5695; tăng cường tiếng Pháp; THCS-THPT Nam Sài Gòn; THCS-THPT Lương Thế Vinh (gọi chung là các trường đặc thù) mà không đăng ký tuyển sinh hệ đại trà. Nhiều phụ huynh nhầm tưởng đăng ký song song là chọn đăng ký một trong 2 loại hình tuyển sinh là không đúng.
Cán bộ của Sở GD-ĐT TP cho biết phụ huynh đăng ký như trên là không đúng quy định và đưa ra lưu ý để phụ huynh thực hiện đăng ký cho chính xác, không ảnh hưởng đến quyền lợi của con em.
Theo đó, Sở GD-ĐT TP.HCM lưu ý khi đăng ký tuyển sinh đầu cấp, có 2 loại hình để phụ huynh lựa chọn, gồm: Thứ nhất, đăng ký đối tượng và khu vực tuyển sinh (hệ đại trà). Thứ 2: Đăng ký trường đặc thù.
Với những phụ huynh chỉ có nhu cầu cho con, em học hệ đại trà thì chỉ đăng ký loại hình 1. Với những phụ huynh đăng ký tuyển sinh vào trường đặc thù thì phải đăng ký cả 2 loại hình.
Việc đăng ký này để trong trường hợp, phụ huynh nếu không trúng tuyển vào các trường đặc thù sẽ được phân bổ vào các trường hệ đại trà theo kế hoạch tuyển sinh ở từng phường/xã đã đăng ký trong giai đoạn từ ngày 27.5 đến 7.6.
Theo Sở GD-ĐT, tính đến 10 giờ ngày 27.5, đã có hơn 90.000 phụ huynh đăng ký tuyển sinh đầu cấp thành công trên cổng thông tin tuyển sinh của sở tại địa chỉ: tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn.
Kỳ tuyển sinh đầu cấp năm nay là lần đầu tiên sau sáp nhập với quy mô lớn sử dụng chung một hệ thống đăng ký trực tuyến. Ghi nhận trong ngày đầu tiên đăng ký tuyển sinh, hệ thống đăng ký ổn định, phụ huynh thao tác thuận lợi.
Thống kê từ Sở GD-ĐT TP.HCM, năm học 2026 - 2027, số lượng trẻ 6 tuổi vào lớp 1 khoảng 197.000, trong đó 51.543 trẻ không có thường trú tại TP. Số lượng học sinh hoàn thành chương trình lớp 5, đủ điều kiện tuyển sinh vào lớp 6 năm học 2026 - 2027 là 184.430 em, trong đó có 47.211 học sinh không có thường trú tại TP.
Năm học 2026 - 2027 là năm học đầu tiên tuyển sinh sau khi TP triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, do đó TP xây dựng khu vực tuyển sinh sẽ linh hoạt không còn gắn cứng với ranh giới phường/xã/quận/huyện như trước đây. Việc phân tuyến trường học sẽ không sử dụng khái niệm "nơi tạm trú" hay "thường trú" mà chỉ sử dụng thông tin "nơi ở hiện tại" trên ứng dụng VNeID làm căn cứ xác định khu vực tuyển sinh.
Phụ huynh học sinh ở 3 khu vực sẽ thực hiện đăng ký tuyển sinh đầu cấp tại địa chỉ duy nhất: https://tuyensinhdaucap.hcm.edu.vn, theo hình thức trực tuyến, từ lúc đăng ký đến khi xác nhận trúng tuyển, đảm bảo theo đúng mô hình, nguồn dữ liệu tuyển sinh mà Sở GD-ĐT thống nhất với các đơn vị.
