Chiến dịch phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran bắt đầu từ ngày 13/4 và gần như không có tiền lệ trong những thập niên gần đây. Quân đội Mỹ cũng đưa ra rất ít thông tin chi tiết về cách họ có thể thực hiện chiến dịch phong tỏa eo biển Hormuz chiến lược.
Quân đội Mỹ tuyên bố như thế nào?
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh phong tỏa Iran và eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch ngăn cách vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nơi trung chuyển phần lớn dầu mỏ của thế giới.
Ngày 13/4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan giám sát các hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, dường như đã thu hẹp phạm vi của lệnh phong tỏa khi tuyên bố sẽ ngăn các tàu thương mại đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran.
Theo một thông báo do CENTCOM gửi tới các thủy thủ trong khu vực, các chi tiết cụ thể của lệnh phong tỏa vẫn “đang được xây dựng”.
CENTCOM cho biết lệnh phong tỏa sẽ được “thực thi một cách công bằng đối với tàu của mọi quốc gia” và áp dụng cho các cảng của Iran ở cả hai phía eo biển.
Khi được hỏi lệnh phong tỏa sẽ hoạt động như thế nào trên thực tế, CENTCOM chỉ dẫn lại một thông cáo báo chí công bố lệnh phong tỏa cũng như một thông báo do tổ chức UK Maritime Trade Operations (do Hải quân Hoàng gia Anh quản lý) ban hành. Tuy nhiên, cả hai văn bản đều không nêu rõ điều gì sẽ xảy ra với các tàu thương mại nếu cố tình vượt qua lệnh phong tỏa.
Hải quân Mỹ hiện có ít nhất 15 tàu chiến tại khu vực Trung Đông gồm một tàu sân bay, 11 tàu khu trục và 3 tàu tấn công đổ bộ để có thể thực hiện lệnh phong tỏa. Hiện chưa rõ vị trí chính xác của từng con tàu hoặc tàu nào sẽ tham gia trực tiếp vào lệnh phong tỏa.
Mỹ sẽ giám sát và chặn tàu ra sao?
Các tàu khu trục của Hải quân Mỹ có thể giám sát các cảng của Iran bằng radar, theo dõi các tàu ra vào từng cảng, nhưng điều này đòi hỏi phải triển khai một số lượng lớn tàu chiến của Mỹ để bao phủ toàn bộ bờ biển dài phía nam của Iran.
Thay vào đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ có thể chọn cách duy trì một đội tàu khu trục ở hai phía eo biển Hormuz để kiểm tra các tàu, đồng thời sử dụng máy bay không người lái trinh sát để giám sát các cảng của Iran.
Khi một tàu được xác định là “mục tiêu cần quan tâm”, tàu khu trục của Mỹ có thể được điều động để chặn tàu khả nghi lại. Sau khi rút ngắn khoảng cách và đưa tàu khả nghi vào tầm nhìn, tàu chiến Mỹ nhiều khả năng sẽ liên lạc qua vô tuyến hàng hải, truy vấn theo một kịch bản được chuẩn bị sẵn như điểm đến của tàu, cảng ghé gần nhất, loại hàng hóa đang chở và số lượng thủy thủ trên tàu.
Sau đó, tàu chiến của Mỹ có thể yêu cầu tàu khả nghi cho phép một “đội kiểm tra” gồm các thủy thủ lên tàu để tiến hành kiểm tra.
Trong trường hợp lý tưởng, tàu thương mại sẽ trả lời qua vô tuyến và đồng ý cho phía Mỹ lên tàu kiểm tra, điều chỉnh hướng đi và tốc độ, đồng thời thả thang dây để việc lên tàu được an toàn và thuận tiện hơn.
Hoặc tàu khả nghi có thể phớt lờ yêu cầu của tàu chiến Mỹ và tìm cách bỏ chạy.
Mark Norman, phó đô đốc hải quân Hoàng gia Canada đã nghỉ hưu và là thành viên của Viện Quan hệ Quốc tế Canada, cho biết quân đội Mỹ sẽ phải thiết lập các khu vực tuần tra bên ngoài vịnh để chặn các tàu cố gắng đi vào eo biển – một quá trình sẽ cần đến sự tham gia của nhiều tàu, trực thăng và máy bay tuần tra tầm xa.
Ông nói rằng quân đội Mỹ sẽ sử dụng thông tin có sẵn mà các tàu được yêu cầu cung cấp để biết họ đến từ đâu.
Theo ông Norman, việc kiểm tra và bắt giữ các tàu là hành động “mạo hiểm” và tiềm ẩn nguy cơ xung đột với các quốc gia mà tàu đó mang cờ.
Đội kiểm tra của Hải quân Mỹ có thể tiếp cận bằng xuồng máy, sau đó sử dụng thiết bị để móc thang dây vào mạn tàu khả nghi và leo lên tàu. Tuy nhiên, nhiệm vụ này sẽ khó khăn và nguy hiểm hơn nhiều trong trường hợp biển động, vào ban đêm hoặc khi tàu khả nghi tìm cách để ngăn cản phía Mỹ lên tàu kiểm tra.
Lựa chọn tối ưu khi đó là đưa đội kiểm tra lên tàu bằng trực thăng và trượt xuống boong tàu bằng dây chuyên dụng. Nếu có trực thăng và đội kiểm tra được huấn luyện bài bản, phương án này an toàn hơn và nhanh hơn nhiều so với cách móc thang dây và leo lên từ xuồng máy.
Gần đây, các đội Thủy quân lục chiến và Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Mỹ thường xuyên sử dụng phương pháp đu dây nhanh để lên kiểm tra các tàu chở dầu ở vùng Caribe nghi vận chuyển dầu của Venezuela. Tuy nhiên, việc tạm giữ các tàu chở dầu này đã khiến Mỹ tốn hàng chục triệu USD, và chính quyền Tổng thống Trump không thể bán số dầu đó nếu không có sự cho phép của thẩm phán.
Hải quân Mỹ có kinh nghiệm trong việc phong tỏa vịnh Ba Tư không?
Hải quân Mỹ có hơn một thập niên kinh nghiệm.
Sau Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, Liên hợp quốc thiết lập một cơ chế cho phép Iraq xuất khẩu dầu với điều kiện nguồn thu từ việc bán dầu phải phục vụ cho lợi ích người dân nước này – thường được gọi là chương trình “đổi dầu lấy lương thực”.
Các tàu chiến của Hải quân Mỹ thường xuyên kiểm tra các tàu chở dầu bị nghi buôn lậu dầu Iraq ra khỏi vịnh Ba Tư cho đến khi Mỹ mở chiến dịch quân sự vào Iraq năm 2003.
Phần lớn các cuộc kiểm tra này được cho là “hợp tác” – thuật ngữ của Hải quân Mỹ để chỉ việc các tàu bị kiểm tra hợp tác với phía Mỹ.
Các đội thủy thủ Mỹ nhỏ sẽ được bố trí lên các tàu chở dầu bị nghi buôn lậu, sau đó họ sẽ lái tàu đến các khu neo đậu tạm thời trong Vùng Vịnh được đặt mật danh theo các sân vận động bóng chày như Fenway và Comiskey, nơi tàu sẽ thả neo.
Cuối cùng, các tàu sẽ được đưa đến một cảng trong khu vực, nơi quốc gia sở tại sẽ bán dầu để bù đắp chi phí tiếp nhận tàu và thủy thủ đoàn. Các tàu chở dầu sau đó được bán đấu giá, thường được mua lại bởi chính công ty từng sở hữu chúng trước đó.
Quy trình này diễn ra như một “vòng lặp liên hồi”.
Ngày 30/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham quan và nghe giới thiệu tổng quan về Trung tâm thử nghiệm đường sắt Singapore, theo TTXVN. Đây là khu phức hợp kỹ thuật khổng lồ với chức năng là kiểm tra kỹ thuật hàng ngày, bảo dưỡng định kỳ và đặc biệt là đại tu hạng nặng cho các đoàn tàu, hệ thống tín hiệu và các cụm linh kiện cốt lõi (như hệ thống phanh, động cơ, điều hòa không khí).
Trung tâm phục vụ việc thử nghiệm các đoàn tàu điện ngầm mới, hệ thống tín hiệu, công nghệ điều khiển tự động, các giải pháp an toàn vận hành cũng như nâng cấp kỹ thuật cho các tuyến tàu điện ngầm hiện hữu.
Trước đây, phần lớn hoạt động thử nghiệm tàu điện ngầm của Singapore phải tiến hành vào ban đêm trên các tuyến đang khai thác, gây hạn chế về thời gian và ảnh hưởng tới công tác bảo trì.
Việc đưa Trung tâm thử nghiệm đường sắt này vào hoạt động giúp Singapore có thể tiến hành thử nghiệm liên tục trong môi trường riêng biệt mà không ảnh hưởng tới vận hành thương mại của hệ thống tàu điện ngầm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá đây là mô hình tham khảo tốt cho Việt Nam trong bối cảnh nhiều tuyến Metro đang và sắp đi vào khai thác. Ông nhấn mạnh Việt Nam có thể tham khảo việc đào tạo đội ngũ kỹ sư tại chỗ đủ sức tự tháo lắp, kiểm định và đại tu các công nghệ lõi; cách ứng dụng chuyển đổi số vào quy trình bảo dưỡng, giúp tiết kiệm chi phí.
Cùng ngày, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thăm Nhà máy mẫu cho công nghệ sản xuất tiên tiến - cơ sở nghiên cứu và ứng dụng tiêu biểu của Singapore trong lĩnh vực công nghiệp thông minh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sản xuất.
Đây là mô hình nhà máy học tập và thử nghiệm, cho phép doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý trực tiếp trải nghiệm, đánh giá và triển khai các giải pháp sản xuất tiên tiến trước khi áp dụng vào thực tế.
Mô hình này áp dụng các công nghệ Công nghiệp 4.0 như Internet vạn vật trong công nghiệp (IIoT), robot tự hành và hệ thống điều hành sản xuất thông minh. Về mặt chính sách, mô hình giúp các doanh nghiệp vượt qua rào cản rủi ro đầu tư bằng việc cho phép họ "thử nghiệm trước khi áp dụng" trong môi trường an toàn và được nhà nước bảo trợ một phần kinh phí.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ ấn tượng về cách Singapore tạo môi trường để doanh nghiệp trực tiếp thử nghiệm công nghệ trước khi đầu tư lớn. Ông nhấn mạnh đây là tư duy kiến tạo rất thực tiễn và là hướng tư duy mà Việt Nam đang thúc đẩy trong chính sách khoa học công nghệ. Việt Nam đang hoàn thiện cơ chế chấp nhận rủi ro hợp lý trong nghiên cứu để khuyến khích thử nghiệm công nghệ mới.
Sáng nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã dâng hoa tại tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Bảo tàng Văn minh châu Á ở Singapore.
Để tưởng nhớ những nhân vật nổi tiếng và được người dân tôn kính từng đặt chân đến Singapore, chính phủ Singapore đã thực hiện chương trình "Những người bạn đến bờ biển chúng ta". Trên cơ sở đó, tháng 5/2008, nhân dịp kỷ niệm 118 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, Singapore đã khánh thành bia tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại khuôn viên Bảo tàng Văn minh châu Á. Tháng 9/2011, Ủy ban Di sản quốc gia Singapore, Đại sứ quán Việt Nam tại Singapore và Bảo tàng Hồ Chí Minh đã đặt thêm bức tượng đồng Chủ tịch Hồ Chí Minh bên cạnh bia tưởng niệm.
Sau lễ dâng hoa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tham gia lễ trồng cây tại Vườn Bách thảo Singapore do Thủ tướng Lawrence Wong chủ trì.
Vào năm 1963, sự kiện Thủ tướng Lý Quang Diệu trồng cây xanh đã khơi nguồn cảm hứng cho chiến dịch trồng 1.963 cây được đông đảo người dân hưởng ứng với quyết tâm phủ xanh Singapore, tạo môi trường sạch, xanh và giảm thiểu tác động của quá trình bê tông hóa đô thị.
Singapore có mật độ dân cư vào loại cao nhất thế giới, với hơn 90% dân số sống trong các khu chung cư, nhưng cây xanh vẫn luôn hiện diện ở khắp nơi.
“Các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới, hầu hết đều không liên quan đến cuộc tranh chấp ở Trung Đông, đã yêu cầu Mỹ xem liệu chúng ta có thể giúp giải cứu các con tàu của họ đang bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz hay không. Họ đơn thuần chỉ là những người ngoài cuộc trung lập và vô tội”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội X ngày 3.5 (sáng 4.5 giờ VN).
“Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và nước Mỹ, chúng tôi đã nói với các quốc gia này rằng chúng tôi sẽ dẫn đường an toàn cho tàu của họ ra khỏi các vùng biển bị hạn chế này, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục công việc kinh doanh của mình. Việc di dời tàu đơn thuần chỉ nhằm giải cứu những con người, công ty và quốc gia hoàn toàn không làm gì sai trái”, Tổng thống Trump nêu thêm.
Chủ nhân Nhà Trắng cho hay quá trình hộ tống các tàu qua eo biển Hormuz mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom) và sẽ bắt đầu vào sáng 4.5 theo giờ Trung Đông. Ông cũng tiết lộ các đại diện Mỹ đã có cuộc thảo luận "tích cực" với Iran và có thể dẫn đến "những điều tích cực cho tất cả".
Ông Trump cảnh báo nếu tiến trình di dời các tàu bị can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào thì Mỹ sẽ có biện pháp xử lý mạnh mẽ.
Sau phát biểu của ông Trump, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu hỗ trợ "Dự án Tự do". "Sự hỗ trợ của chúng tôi cho nhiệm vụ phòng thủ này là rất cần thiết cho an ninh khu vực và nền kinh tế toàn cầu, trong khi chúng tôi cũng duy trì lệnh phong tỏa hải quân”, Chỉ huy CENTCOM Brad Cooper cho biết.
Mỹ sẽ điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên đất liền và trên biển cùng 15.000 binh sĩ tham gia nhiệm vụ, tuyên bố của CENTCOM có đoạn.
Một quan chức Mỹ nói với CNN rằng Dự án Tự do sẽ không phải nhiệm vụ hộ tống.
CENTCOM cho hay “Sáng kiến tự do hàng hải” được công bố tuần trước sẽ là một phần quan trọng trong Dự án Tự do. Sáng kiến trên hướng đến việc chia sẻ thông tin để hỗ trợ an ninh ở eo biển Hormuz và kết hợp “hành động ngoại giao phối hợp quân sự”.
Trước động thái trên của Mỹ, người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của quốc hội Iran, ông Ebrahim Azizi, viết trên mạng xã hội X rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Washington sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn.
The Guardian cho hay hiện có hơn 850 con tàu đang mắc kẹt ở vùng Vịnh do chiến sự Trung Đông, bao gồm các lệnh phong tỏa của Mỹ và Iran.
Tuyên bố trên của ông Trump được đưa ra vài ngày sau khi phía Iran gửi đề xuất hòa bình mới, trong đó tập trung vào thỏa thuận nhằm mở cửa eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Iran ngày 3.5 cho biết đã nhận được phản hồi của Mỹ và sẽ nghiên cứu.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ký sắc lệnh xóa nợ cho các tân binh tham gia chiến dịch quân sự tại Ukraine và gia đình họ, Điện Kremlin cho biết tối 25/5. Đây là biện pháp hỗ trợ mới nhất mà Moscow sử dụng nhằm tăng cường lực lượng quân đội trong cuộc chiến đã kéo dài hơn 4 năm.
Theo sắc lệnh được đăng tải trên trang web Điện Kremlin, những người ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng Nga từ ngày 1/5 và hoặc vợ hoặc chồng của họ sẽ được miễn các khoản nợ lên tới 10 triệu rouble (khoảng 127.000 USD) nếu các yêu cầu pháp lý đòi thu hồi khoản nợ đó đã có hiệu lực trước thời điểm này.
Điện Kremlin cho biết hợp đồng tham gia chiến dịch quân sự đặc biệt phải có thời hạn ít nhất một năm. Theo cơ sở dữ liệu bất động sản Cian, số tiền được xóa nợ tương đương giá của một căn hộ studio rộng 35m² tại Moscow.
Đạo luật này bổ sung vào hàng loạt biện pháp hỗ trợ dành cho binh sĩ Nga tham chiến, từ các khoản trợ cấp lớn cho tới ưu tiên tuyển sinh đại học, trong bối cảnh Điện Kremlin đang tăng cường quân số khi các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ dẫn dắt vẫn chưa đạt được kết quả đáng kể.
Hai bên đều cáo buộc đối phương đang tìm cách leo thang xung đột, trong khi Ukraine dự kiến điều thêm lực lượng tăng viện tới các khu vực phía bắc nhằm đối phó điều mà Kiev cáo buộc là kế hoạch mở cuộc tấn công mới của Nga. Moscow chưa bình luận về thông tin này.
Cũng trong ngày 25/5, ông Putin ký thêm sắc lệnh gia hạn vô thời hạn quyền thuê đất nhà nước đối với những người tham gia chiến dịch quân sự tại Ukraine, theo Điện Kremlin.
