Ngày 14/4, nguồn tin của phóng viên Dân trí cho biết, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM gần đây tiếp tục ghi nhận các trường hợp người dân ở nhiều độ tuổi phát bệnh dại không thể cứu chữa.
Trường hợp thứ nhất là một nữ bệnh nhân 25 tuổi (ngụ tỉnh Gia Lai), nhập viện ngày 11/4. Trước đó 2 ngày, bệnh nhân xuất hiện triệu chứng ớn lạnh, đau 2 chân tăng dần, khó đi lại, tức nặng ngực, nôn ói ra thức ăn cũ.
Tại 2 cơ sở y tế ban đầu, bệnh nhân được chỉ định chụp chiếu hình ảnh nhưng kích động không hợp tác, nghi ngờ viêm màng não. Sau đó, bệnh nhân biểu hiện sợ tiếng động, sợ gió, nói nhảm, được chẩn đoán theo dõi dại và chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM.
Tại đây, các bác sĩ không ghi nhận bệnh nhân có tiền căn bị động vật tấn công, cũng không rõ lịch sử tiêm ngừa dại. Dù vậy, với các triệu chứng điển hình của việc phát bệnh dại, bệnh nhân được cho về một ngày sau đó vì không còn khả năng cứu chữa.
Trường hợp thứ hai là một người đàn ông 81 tuổi (ngụ xã Long Hải, TPHCM), phát bệnh từ 3 ngày trước khi nhập viện. Ban đầu, bệnh nhân đau 2 chân dữ dội, sau đó đột ngột lên cơn hoảng loạn, kích động tăng dần khi có gió, không uống được.
Theo bệnh sử, khoảng 1 năm trước, bệnh nhân bị con chó nhà chưa tiêm ngừa dại cắn vào mu bàn tay trái, gây vết thương chảy máu nhiều. Sau sự việc, bệnh nhân cũng không đi tiêm ngừa.
Tại một bệnh viện tuyến cuối, bệnh nhân được hồi sức nội khoa, thở máy, vận mạch rồi chuyển sang Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Trong quá trình chuyển viện, bệnh nhân ngưng tim, phải hồi sức tim phổi. Chỉ sau một giờ nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, cụ ông được trả về vì không còn khả năng điều trị.
Đáng chú ý, đây là trường hợp thứ 2 từ đầu năm tại cùng một xã ở TPHCM được ghi nhận mắc bệnh dại. Vào tháng 1, trong lúc tập thể dục trước nhà, ông H.M.Đ. (64 tuổi, ngụ xã Long Hải) bị một con chó cắn vào khuỷu chân phải, gây 4 vết thương sâu và chảy máu nhiều.
Sau sự việc, vì nhiều lý do mà người đàn ông không được tiêm ngừa, chỉ tự xử lý vết thương và đi “lấy nọc” tại một cơ sở gần nhà. Đến ngày 18/2, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, sợ ánh sáng, sợ gió, sợ tiếng ồn và được đưa vào bệnh viện địa phương điều trị.
Tuy nhiên, bệnh nhân tử vong vào ngày 19/2.
Tỷ lệ tử vong 100% khi đã lên cơn dại
Theo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, bệnh dại là bệnh nhiễm virus cấp tính của hệ thần kinh trung ương, lây từ động vật sang người qua chất tiết.
Hầu hết các trường hợp phơi nhiễm với virus dại qua vết cắn, vết liếm của động vật mắc bệnh dại, đôi khi qua đường tiếp xúc như hít phải khí dung hoặc cấy ghép mô/cơ quan bị nhiễm virus dại.
Khi đã lên cơn dại, kể cả động vật và người đều có tỷ lệ tử vong gần như 100%. Dại có 3 giai đoạn gồm ủ bệnh, khởi phát và toàn phát (hoặc giai đoạn viêm não).
Đáng chú ý, giai đoạn ủ bệnh thường trong 20-60 ngày, nhưng cũng có thể kéo dài từ 4 ngày đến nhiều năm sau (y văn ghi nhận có trường hợp ủ bệnh đến 19 năm), thời kỳ ủ bệnh ngắn khi vết thương ở vùng đầu mặt hoặc lây bệnh qua ghép giác mạc.
Hiện chưa có phương thức điều trị đặc hiệu cho bệnh dại, mà chủ yếu là hỗ trợ (oxy liệu pháp, thở máy, truyền dịch, vận mạch) và chăm sóc giảm nhẹ (an thần, giảm đau, chống co giật …).
Do đó, để phòng bệnh, các bác sĩ khuyến cáo cần thực hiện phối hợp nhiều biện pháp, bao gồm: cảnh giác với động vật có nguy cơ lây bệnh dại, tiêm ngừa bệnh dại cho chó, mèo; phòng bệnh dại trước và sau tiếp xúc ở các đối tượng nguy cơ cao (tiêm vaccine, huyết thanh kháng dại đúng phác đồ).
Theo thống kê, trong 3 tháng đầu năm, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM đã ghi nhận hơn 8.900 lượt tiêm ngừa dại vì nhiều nguyên nhân. Trong đó, bị chó cắn và tấn công chiếm số lượng cao nhất, với hơn 5.800 lượt.
Khoản 2 điều 9 Thông tư 01/2025/TT-BYT (Thông tư 01/2025) quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật BHYT, các trường hợp chuyển người bệnh giữa các cơ sở khám chữa bệnh (KCB) BHYT theo đúng trình tự bao gồm:
Chuyển người bệnh giữa các cơ sở KCB BHYT trong cùng cấp KCB; từ cơ sở KCB cấp ban đầu đến cơ sở KCB cấp cơ bản; từ cơ sở KCB cấp cơ bản đến cơ sở KCB cấp chuyên sâu theo yêu cầu chuyên môn, tình trạng của người bệnh hoặc vượt khả năng đáp ứng của cơ sở KCB.
Chuyển người bệnh từ cơ sở KCB cấp ban đầu đến cơ sở KCB cấp chuyên sâu trong trường hợp vượt khả năng đáp ứng của cơ sở KCB cấp cơ bản tại tỉnh.
Chuyển người bệnh đã điều trị ổn định từ cơ sở KCB cấp chuyên sâu về cơ sở KCB cấp cơ bản hoặc cấp ban đầu; chuyển người bệnh từ cơ sở KCB cấp cơ bản về cơ sở KCB cấp ban đầu để tiếp tục điều trị, theo dõi.
Chuyển người bệnh từ cơ sở KCB cấp chuyên sâu hoặc cấp cơ bản về cơ sở KCB BHYT ban đầu để điều trị, quản lý, theo dõi đối với các bệnh mạn tính (theo quy định tại điều 10 Thông tư 01/2025).
Quy định cũng nêu rõ, cơ sở KCB BHYT chuyển người bệnh về quản lý, theo dõi, điều trị tại cơ sở KCB BHYT cấp ban đầu có trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin với cơ sở tiếp nhận bảo đảm cung ứng thuốc, thiết bị y tế và không ảnh hưởng đến quá trình điều trị của người bệnh; chuyển thuốc, thiết bị y tế trong thời gian cơ sở KCB tiếp nhận người bệnh chưa có sẵn thuốc, thiết bị y tế để cung cấp cho người bệnh…
Sau tuổi 40, quá trình trao đổi chất chậm lại, trong khi cơ thể dễ tích tụ mỡ, mất cơ và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị hạn chế một số thực phẩm có thể giúp trải qua quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội hay đồ hộp thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Theo Healthline, thường xuyên tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và tăng nguy cơ tim mạch.
Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể thúc đẩy stress oxy hóa - yếu tố liên quan quá trình lão hóa tế bào.
Sau tuổi 40, quá trình trao đổi chất chậm lại, trong khi cơ thể dễ tích tụ mỡ, mất cơ và tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị hạn chế một số thực phẩm có thể giúp trải qua quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Thịt chế biến sẵn
Xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội hay đồ hộp thường chứa nhiều natri, chất bảo quản và chất béo bão hòa. Theo Healthline, thường xuyên tiêu thụ nhóm thực phẩm này có thể làm tăng viêm trong cơ thể và tăng nguy cơ tim mạch.
Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể thúc đẩy stress oxy hóa - yếu tố liên quan quá trình lão hóa tế bào.
Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều calo và chất béo chuyển hóa. Trang Everyday Health cảnh báo, việc chiên nấu thực phẩm ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất gọi là AGEs (advanced glycation end products), liên quan tổn thương collagen và đẩy nhanh lão hóa sớm.
Ăn nhiều đồ chiên rán cũng làm tăng nguy cơ cholesterol cao và tăng cân ở tuổi trung niên.
Đồ chiên rán
Khoai tây chiên, gà rán hay thức ăn nhanh thường chứa nhiều calo và chất béo chuyển hóa. Trang Everyday Health cảnh báo, việc chiên nấu thực phẩm ở nhiệt độ cao có thể tạo ra các hợp chất gọi là AGEs (advanced glycation end products), liên quan tổn thương collagen và đẩy nhanh lão hóa sớm.
Ăn nhiều đồ chiên rán cũng làm tăng nguy cơ cholesterol cao và tăng cân ở tuổi trung niên.
Nước ngọt và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt, trà sữa hay nước tăng lực chứa lượng đường bổ sung cao, dễ gây tăng đường huyết và tích mỡ bụng. Theo EatingWell, cơ thể sau tuổi 40 xử lý đường kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trẻ tuổi.
Tiêu thụ nhiều đường còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc collagen và elastin - hai thành phần giúp da săn chắc và đàn hồi.
Nước ngọt và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt, trà sữa hay nước tăng lực chứa lượng đường bổ sung cao, dễ gây tăng đường huyết và tích mỡ bụng. Theo EatingWell, cơ thể sau tuổi 40 xử lý đường kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trẻ tuổi.
Tiêu thụ nhiều đường còn có thể ảnh hưởng đến cấu trúc collagen và elastin - hai thành phần giúp da săn chắc và đàn hồi.
Thực phẩm quá mặn
Mì ăn liền, snack đóng gói hay thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri cao. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim và thận. Ngoài ảnh hưởng tim mạch, chế độ ăn quá mặn còn có thể khiến cơ thể giữ nước và làm da trông kém tươi khỏe hơn.
Thực phẩm quá mặn
Mì ăn liền, snack đóng gói hay thực phẩm chế biến sẵn thường chứa lượng natri cao. Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và tăng gánh nặng cho tim và thận. Ngoài ảnh hưởng tim mạch, chế độ ăn quá mặn còn có thể khiến cơ thể giữ nước và làm da trông kém tươi khỏe hơn.
Bánh ngọt và tinh bột tinh chế
Bánh quy, bánh kem, bánh mì trắng hay ngũ cốc tinh chế thường chứa nhiều carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ. Theo Times of India, nhóm thực phẩm này dễ khiến đường huyết tăng nhanh, làm tăng cảm giác đói và tích tụ mỡ nội tạng.
Chuyên gia khuyến nghị người trung niên nên ưu tiên ngũ cốc nguyên cám, yến mạch và thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và quá trình lão hóa.
Bánh ngọt và tinh bột tinh chế
Bánh quy, bánh kem, bánh mì trắng hay ngũ cốc tinh chế thường chứa nhiều carbohydrate hấp thu nhanh nhưng ít chất xơ. Theo Times of India, nhóm thực phẩm này dễ khiến đường huyết tăng nhanh, làm tăng cảm giác đói và tích tụ mỡ nội tạng.
Chuyên gia khuyến nghị người trung niên nên ưu tiên ngũ cốc nguyên cám, yến mạch và thực phẩm giàu chất xơ để hỗ trợ kiểm soát cân nặng và quá trình lão hóa.
Ngay từ lúc chuẩn bị đi làm mỗi sáng, Jalaj Jha đã cảm thấy cơ thể hoàn toàn cạn kiệt năng lượng. Chàng trai 24 tuổi thức dậy trong một căn phòng chật hẹp ở thủ đô Delhi. Chiếc quạt máy cũ kỹ chỉ thổi ra những luồng khí nóng hầm hập. Vừa lau lớp bụi bám trên chiếc xe máy, người lao động tự do này vừa chuẩn bị bước vào ca giao hàng tạp hóa kéo dài 12 tiếng. Giữa thời tiết khắc nghiệt, anh Jha chỉ chợp mắt khoảng ba hoặc bốn giờ. Khi thức dậy, anh thấy mệt mỏi rã rời và có cảm giác cơ thể đang trì trệ kéo ghì bản thân xuống.
Mới 7h sáng nhưng nhiệt kế đã chạm mốc 30 độ C. Vào ban ngày, mức nhiệt có thể tăng vọt qua ngưỡng 45 độ C. Tuần qua, Delhi ghi nhận ngày tháng 5 nóng nhất trong hai năm qua cùng với đêm ngột ngạt nhất suốt 14 năm. Tình hình càng trở nên tồi tệ khi Cục Khí tượng Ấn Độ phát đi cảnh báo vàng cho thành phố. Cơ quan này dự báo hiện tượng nắng nóng gay gắt tiếp tục diễn ra trong những ngày tới với nhiệt độ ban ngày dao động quanh ngưỡng 44 đến 46 độ C.
Cuộc khủng hoảng khí hậu đang biến các đô thị lớn tại Nam Á và Đông Nam Á thành những cái bẫy nhiệt khổng lồ. Báo cáo từ Tổ chức Quốc tế về Lòng dũng cảm của Con người (PCI) chỉ ra tình trạng ban đêm ngày càng nóng hơn kết hợp với hiệu ứng đảo nhiệt đô thị đang tước đoạt cơ hội phục hồi sinh học của cơ thể con người. Nhiệt lượng kẹt lại bên trong các thành phố có mật độ xây dựng dày đặc.
Thực trạng này khiến hàng triệu lao động kiệt sức ngay cả trước khi một ngày làm việc mới bắt đầu. Những số liệu thực tế đã củng cố mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Tờ The Hindu đăng tải báo cáo ước tính Ấn Độ thiệt hại khoảng 100 tỷ USD do sụt giảm năng suất lao động từ các đợt nắng nóng.
Đối với tài xế công nghệ hay người bán hàng rong sống trong các khu trọ chật chội thiếu thông gió, giấc ngủ tự nhiên đã trở thành một thứ xa xỉ. Các nhà nghiên cứu thuộc PCI mô tả tình trạng kiệt quệ tích tụ này bằng khái niệm "thâm hụt phục hồi". Người dân bắt đầu ngày mới khi cơ thể đã cạn mòn sinh lực. Sự thiếu ngủ kéo dài không chỉ làm giảm năng suất làm việc mà còn kích phát tâm lý lo âu và tình trạng suy nhược thần kinh.
Bà Ameena Kidwai, nhà nghiên cứu của PCI, nhận định tác động của nắng nóng diễn ra một cách âm thầm và dần bủa vây người lao động. Yếu tố thời tiết khắc nghiệt tàn phá từ không gian sống đến nơi làm việc. Khảo sát của PCI trên 2.200 lao động nhập cư cho thấy gần 80% người trả lời khẳng định nắng nóng cực đoan đang đảo lộn sinh kế của gia đình họ.
Nhiều cá nhân ghi nhận mức thu nhập sụt giảm do không thể làm việc trọn ca. Cùng lúc đó, họ phải chi tiêu nhiều hơn cho nước uống và chi phí y tế. Họ cũng phải liên tục chống chọi với chứng đau đầu mạn tính hoặc tình trạng mất nước trong suốt ngày dài mưu sinh ngoài trời.
Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính hơn 70% lực lượng lao động tại châu Á phải làm việc trong cái nóng quá mức. Liên Hợp Quốc bổ sung dữ liệu cho thấy khi nhiệt độ đạt ngưỡng 33 đến 34 độ C, hiệu suất của những công việc đòi hỏi thể lực có thể giảm tới 50%.
Mối đe dọa này càng trở nên khốc liệt hơn tại các quốc gia như Ấn Độ, nơi gần 90% người lao động đang kiếm sống trong nền kinh tế phi chính thức. Mặc dù chính quyền Delhi đã lập các trạm cấp nước công cộng hay khuyến cáo điều chỉnh giờ làm việc, các chuyên gia y tế đánh giá những biện pháp này vẫn mang tính đối phó thụ động. Chúng chưa giải quyết trực tiếp nhu cầu sống còn của nhóm cư dân sinh hoạt trong điều kiện nhiệt độ cực đoan.
Anh Ajay Kumar, 32 tuổi, một người bán rau trên vỉa hè tại vùng ngoại ô Delhi, là minh chứng điển hình cho vòng lặp suy kiệt này. Mỗi ngày, anh phải kéo chiếc xe ba bánh nặng nề qua những làn đường kẹt xe hầm hập sau khi đi bộ 7 km mua hàng. "Mỗi ngày đầu tôi đều quay cuồng vì nắng nóng. Nhưng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục làm việc để nuôi gia đình", anh Kumar, ông bố của 4 đứa con nhỏ, chia sẻ.
Trở về căn phòng trọ gỉ sét không có hệ thống thông gió ở ngoại ô, anh Kumar không có đủ tiền mua một chiếc quạt điều hòa hơi nước khi thu nhập ít ỏi chỉ khoảng 300 đến 400 rupee (3-4 USD). "Tôi luôn mang theo một ít nước và làm ướt chiếc khăn gamcha (khăn quàng cổ truyền thống). Điều đó giúp đầu tôi bớt nóng hơn", anh nói.
Vào ban đêm, gia đình anh thường phải lên ngủ trên sân thượng lộ thiên của tòa nhà vì không khí bên trong phòng nóng bức tới mức nghẹt thở. "Nhưng ngay cả như vậy, tôi vẫn phải nằm trằn trọc nhiều tiếng đồng hồ mới có thể vào giấc", anh chia sẻ.
