Sau một đêm không ngủ và đôi lúc căng thẳng ở Islamabad, các quan chức Iran và Mỹ đã kết thúc cuộc đàm phán cấp cao nhất trong nhiều thập kỷ mà không đạt được bước đột phá nào. Nhưng nhiều nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán cho biết đối thoại vẫn đang tiếp diễn, theo hãng tin Reuters.
Cuộc gặp cuối tuần qua nhằm giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran, được tổ chức 4 ngày sau tuyên bố ngừng bắn hôm 7/4, đánh dấu cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa các quan chức Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ và là cuộc gặp cấp cao nhất kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Bên trong khách sạn Serena sang trọng ở thủ đô Islamabad, các cuộc đàm phán diễn ra ở hai khu riêng biệt và một khu vực chung – một khu dành cho phía Mỹ, một khu dành cho phía Iran và một khu dành cho các cuộc họp ba bên có sự tham gia của các nhà trung gian hòa giải Pakistan, các nhân viên điều hành tiết lộ.
Trong số hàng loạt vấn đề đang được đặt ra là eo biển Hormuz, điểm trung chuyển quan trọng cho nguồn cung năng lượng toàn cầu mà Iran đã phong tỏa trên thực tế kể từ khi bị Mỹ và Israel tấn công, cũng như chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Tehran.
Điện thoại không được phép sử dụng trong phòng chính, khiến các đại biểu, bao gồm cả Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ giải lao để chuyển lời nhắn về chính phủ của mình, theo hai nguồn tin thân cận.
“Giữa cuộc đàm phán đã có hy vọng rằng sẽ có bước đột phá và hai bên sẽ đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi rất nhanh chóng”, một nguồn tin từ chính phủ Pakistan cho biết.
Một nguồn tin khác tham gia vào cuộc đàm phán cho hay các bên đã gần như đã tiến đến mức “rất gần” đạt được thỏa thuận và “đã đạt được 80%”, trước khi gặp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin cấp cao của Iran mô tả bầu không khí căng thẳng và không thân thiện, đồng thời cho biết thêm rằng trong khi Pakistan cố gắng xoa dịu tình hình, cả hai bên đều không thể hiện bất kỳ thiện chí nào để giảm căng thẳng.
Những giờ đàm phán căng thẳng
Tuy nhiên, hai nguồn tin từ Iran tiết lộ, đến sáng sớm 12/4, không khí đã có dấu hiệu cải thiện và bắt đầu nảy sinh khả năng kéo dài thêm một ngày đàm phán.
Tuy nhiên, những bất đồng vẫn còn tồn tại. Một nguồn tin từ Mỹ cho biết phía Iran không hiểu rõ mục tiêu cốt lõi của Mỹ là đạt được một thỏa thuận đảm bảo Tehran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Một trong những mối lo ngại của Iran là không có niềm tin vào Mỹ.
Nội dung tiết lộ này cho thấy cái nhìn đầu tiên về diễn biến nội bộ của cuộc họp, những thay đổi tâm trạng trong phòng, cách các cuộc đàm phán kết thúc sau khi có dấu hiệu cho thấy cuộc họp có thể được kéo dài thêm, và việc tiếp tục đối thoại vẫn còn khả thi.
Chính phủ Iran chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận liên quan đến các vấn đề được nêu trong bài báo này.
Hôm 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay Iran đã “gọi điện vào sáng nay” và “họ muốn đạt được một thỏa thuận”. Tuyên bố này chưa được phía Iran xác nhận.
Một quan chức Mỹ đề cập đến bình luận của Tổng thống Trump cho hay Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục tham gia đàm phán và có những tiến triển tích cực trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận.
Khi được hỏi về vấn đề này, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết lập trường của Mỹ chưa bao giờ thay đổi trong cuộc gặp ở Islamabad.
“Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, và nhóm đàm phán của Tổng thống Trump kiên định với lằn ranh đỏ này và nhiều lằn ranh đỏ khác. Các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận vẫn đang tiếp tục”, bà nói thêm.
Một nhà ngoại giao tại Trung Đông tiết lộ, kể từ khi Phó Tổng thống Vance rời Islamabad, các cuộc đàm phán giữa các nhà trung gian và phía Mỹ vẫn tiếp tục diễn ra. Trong khi đó, nguồn tin tham gia vào các cuộc đàm phán cho biết Pakistan vẫn đang đứng trung gian chuyển các thông điệp cho Tehran và Washington.
“Tôi muốn nói với các bạn rằng chúng tôi vẫn đang nỗ lực hết sức để giải quyết các vấn đề”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói hôm 13/4.
Mặc dù có nhiều trở ngại cho hòa bình, cả hai bên dường như đều có lý do chính đáng để xem xét các nỗ lực giảm leo thang căng thẳng.
Các cuộc tấn công của Mỹ vấp phải làn sóng phản đối của người dân ở trong nước và khó có thể làm thay đổi hệ thống chính trị hiện nay của Iran. Việc Tehran siết chặt nguồn cung năng lượng đang gây tổn hại cho nền kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát lên cao chỉ vài tháng trước khi nước Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng.
Ngoài ra, thiệt hại chiến tranh đối với nền kinh tế đang suy yếu của Iran có nguy cơ làm suy yếu chính quyền nước này từ bên trong.
Các nguồn tin Iran cho hay hầu hết các cuộc trao đổi thực chất ở Islamabad đều diễn ra giữa Phó Tổng thống Vance, Chủ tịch Quốc hội Iran Qalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi.
“Có lúc thăng lúc trầm. Có những khoảnh khắc căng thẳng. Mọi người rời khỏi phòng, rồi lại quay trở lại”, nguồn tin an ninh cho biết. Các đại diện Pakistan, bao gồm Tư lệnh Quân đội Asim Munir và Ngoại trưởng Ishaq Dar, đã đi lại giữa hai bên suốt đêm để đảm bảo cho mọi chiến lược đi đúng hướng.
“Làm sao chúng tôi có thể tin tưởng các ông?”
Các cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, trong đó các nhân viên khách sạn trực ca đều ăn, ngủ và làm việc tại chỗ sau khi trải qua quá trình kiểm tra lý lịch cấp tốc, theo các nguồn tin.
Khi các cuộc thảo luận chuyển sang những cam kết, bao gồm cả đảm bảo không gây hấn và nới lỏng trừng phạt, tông giọng của ông Araqchi, người vốn thường ôn hòa, trở nên gay gắt hơn.
Các nguồn tin dẫn lời Ngoại trưởng Iran nói: “Làm sao chúng tôi có thể tin tưởng các ông khi trong cuộc gặp Geneva lần trước, các ông nói rằng Mỹ sẽ không tấn công trong khi các cuộc đàm phán ngoại giao đang diễn ra?”.
Mỹ và Israel tấn công Iran chỉ hai ngày sau khi hai bên tổ chức vòng đàm phán trước đó tại Geneva.
Trong một khoảnh khắc căng thẳng, hai bên dường như đã to tiếng trước khi các quan chức Pakistan kêu gọi tạm dừng cuộc đàm phán và đưa hai bên trở lại các phòng riêng biệt, một nguồn tin tiết lộ.
Một nguồn tin của Mỹ cho biết, Phó Tổng thống Vance đến bàn đàm phán với mục đích đạt được một thỏa thuận và thấu hiểu lẫn nhau. Phía Washington thận trọng với các cuộc đàm phán kéo dài, vì tin rằng Tehran rất giỏi trong việc trì hoãn và từ chối nhượng bộ.
Mặc dù rơi vào bế tắc, khi Phó Tổng thống Vance xuất hiện trước các phóng viên sau đó để tuyên bố các cuộc đàm phán đã kết thúc, những phát biểu của ông cho thấy có thể sẽ có thêm một số cuộc trao đổi nào đó trong tương lai.
“Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, một giải pháp để hiểu nhau hơn, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của chúng tôi”, Phó Tổng thống Mỹ nói. “Chúng tôi sẽ xem liệu phía Iran có chấp nhận điều đó hay không”.
Trong tuyên bố chung, nhóm 13 nạn nhân cùng gia đình của bà Virginia Giuffre - một trong những người tố cáo tỉ phú ấu dâm Epstein nổi bật - nhấn mạnh họ đã "thể hiện lòng dũng cảm phi thường" khi đứng ra tố cáo và cung cấp lời khai.
"Yêu cầu chúng tôi làm thêm điều gì nữa vào lúc này không phải là công lý, mà là sự thoái thác trách nhiệm", theo The Guardian ngày 11.4 dẫn tuyên bố từ nhóm nạn nhân.
Phản ứng trên được đưa ra sau khi bà Melania Trump ngày 9.4 bất ngờ phủ nhận mọi liên hệ với cố tỉ phú ấu dâm Epstein và đồng phạm Ghislaine Maxwell, đồng thời kêu gọi Quốc hội Mỹ tổ chức điều trần công khai, lấy lời khai có tuyên thệ từ các nạn nhân.
Bà cũng khẳng định chưa từng biết về các hành vi phạm tội của ông Epstein và cho rằng những thông tin liên quan mình là "bịa đặt".
Nhóm nạn nhân cho rằng phát ngôn của bà Melania mang tính "chính trị hóa", làm chệch hướng trách nhiệm khỏi các cơ quan có thẩm quyền như Bộ Tư pháp Mỹ và lực lượng thực thi pháp luật - những đơn vị bị cáo buộc chưa minh bạch trong xử lý hồ sơ Epstein.
"Điều này cũng làm chệch hướng sự chú ý khỏi cựu Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Pam Bondi, người phải chịu trách nhiệm về việc giữ lại các hồ sơ và làm lộ danh tính của những người sống sót. Những sai sót đó tiếp tục gây nguy hiểm đến tính mạng người khác trong khi che chở cho những kẻ tiếp tay", nhóm này cho hay.
Một số nạn nhân khác cũng lên tiếng yêu cầu chính phủ tập trung vào minh bạch và trách nhiệm giải trình, thay vì buộc họ phải tiếp tục ra điều trần. "Chúng tôi đã làm phần việc của mình. Giờ là lúc những người nắm quyền phải làm tròn trách nhiệm", tuyên bố nêu.
Trong khi đó, Nhà Trắng chưa đưa ra bình luận về phản ứng của các nạn nhân. Các cuộc tranh luận xung quanh việc công bố hồ sơ Epstein và trách nhiệm của các bên liên quan vẫn tiếp tục gia tăng.
Sáng sớm 28.5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã nhắm mục tiêu vào một căn cứ của Mỹ mà IRGC cho là địa điểm tiến hành cuộc tấn công vào TP.Bandar Abbas thuộc miền nam Iran trước đó, theo AFP dẫn lại thông tin từ Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB. IRGC không nêu rõ tên căn cứ Mỹ bị nhắm mục tiêu, trong khi Kuwait thông báo đã đáp trả các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) vào sáng 28.5.
IRGC đưa ra tuyên bố trên vài giờ sau khi một quan chức Mỹ tiết lộ quân đội nước này đã bắn hạ 4 UAV của Iran và không kích một trung tâm điều khiển ở TP.Bandar Abbas, đồng thời mô tả hành động này là "hoàn toàn mang tính phòng thủ". Cuộc tấn công mới diễn ra chỉ vài ngày sau khi quân đội Mỹ tập kích một số địa điểm phóng tên lửa và tàu rải thủy lôi trong cùng khu vực.
Phát biểu tại cuộc họp ở Nhà Trắng hôm 27.5, Tổng thống Trump cho hay ông chưa hài lòng với những đề nghị của Iran và ông không vội vàng đạt được một thỏa thuận để chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông, theo Reuters. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định ông không lo ngại về những hậu quả chính trị của một cuộc xung đột kéo dài với Iran, và cảnh báo rằng các nhà lãnh đạo Iran đã tính toán sai lầm nếu họ nghĩ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 sẽ buộc ông phải nhượng bộ để đạt thỏa thuận đình chiến.
Tổng thống Trump cũng bác bỏ bản tin của đài truyền hình nhà nước Iran về một bản dự thảo không chính thức của thỏa thuận khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz về mức trước xung đột trong vòng một tháng, và Iran sẽ cùng Oman quản lý giao thông ở tuyến đường thủy quan trọng này. Ông Trump nhấn mạnh không quốc gia nào sẽ kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo: "Oman sẽ hành xử giống như các bên khác hoặc chúng ta sẽ phải khiến họ nổ tung".
Trong khi đó, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 28.5 tuyên bố Tehran sẽ "thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền quốc gia" và lên án những gì ông gọi là "lời lẽ đe dọa của các quan chức Mỹ đối với Iran và một số quốc gia trong khu vực", theo AFP.
Giữa lúc xung đột Trung Đông chưa rõ lối thoát, chuyện kho tên lửa Mỹ trở thành đề tài bàn luận. Trong bài phân tích công bố hôm 27.5, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ) ước tính Mỹ đã phóng hơn 1.000 tên lửa Tomahawk, vượt xa mức mua sắm trung bình hằng năm 86 quả trong thập niên qua, và việc bổ sung có thể kéo dài đến năm 2030 hoặc 2031. CSIS cũng khẳng định có tới 290 tên lửa đánh chặn thuộc Hệ thống phòng thủ khu vực tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) đã được sử dụng, và kho dự trữ loại tên lửa này chỉ trở lại mức trước đó vào giữa hoặc cuối năm 2029. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng thừa nhận việc bổ sung kho vũ khí của Lầu Năm Góc sẽ mất "nhiều tháng và nhiều năm", tùy thuộc vào hệ thống cụ thể, nhưng nhấn mạnh quá trình này đang được tiến hành.
Trong chiến dịch Epic Fury do Mỹ phát động chống Iran từ ngày 28.2, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố hơn 12.000 mục tiêu đã bị tấn công, theo chuyên trang MilitaryTimes ngày 28.5. Lầu Năm Góc chưa công khai quy mô vũ khí đã sử dụng trước khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Washington và Tehran có hiệu lực vào ngày 8.4.
Reuters ngày 3.7 đưa tin đợt nắng nóng lần này kéo dài từ ngày 20 - 28.6 là đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận ở châu Âu, khiến nhiệt độ tăng vọt, gây gián đoạn sản xuất điện, làm hư hại cơ sở hạ tầng và quá tải hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Tại Pháp, Bộ trưởng Y tế Stephanie Rist ngày 3.7 cho biết nước này ghi nhận 2.025 ca tử vong vượt mức bình thường trong đợt nắng nóng, với sự gia tăng đặc biệt ở nhóm người trên 45 tuổi.
Theo thông báo, số ca tử vong tại nhà đã tăng 91% trong khoảng thời gian từ ngày 22 - 28.6 so với tuần trước đó, trong khi số ca tử vong tại các viện dưỡng lão và cơ sở chăm sóc sức khỏe cũng tăng lên. "Tỷ lệ tử vong sẽ cao hơn so với những con số ban đầu này", cơ quan chức năng Pháp cảnh báo.
Tại Bỉ, Bộ Y tế ngày 2.7 cho biết đã ghi nhận khoảng 1.200 ca tử vong vượt mức bình thường từ ngày 18 - 29.6, trong đó 530 ca là người từ 85 tuổi trở lên. Nhóm dưới 65 tuổi chiếm 180 ca tử vong. "Tỷ lệ tử vong vượt mức bình thường trong đợt nắng nóng này là điều chưa từng có ở nước ta", Bộ Y tế Bỉ cho hay.
Trong khi đó, giới chức Hà Lan cho biết đợt nắng nóng đã dẫn đến khoảng 480 ca tử vong, chủ yếu là ở những người trên 80 tuổi.
Trong một diễn biến khác, Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) ngày 3.7 cảnh báo hiện tượng El Nino đã bắt đầu và có thể nhanh chóng mạnh lên trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9, làm gia tăng nguy cơ thời tiết cực đoan.
"Các điều kiện của hiện tượng El Nino đã bắt đầu và được dự báo sẽ nhanh chóng mạnh lên thành một hiện tượng mạnh. Điều này sẽ làm gia tăng nguy cơ hạn hán, mưa lớn, sóng nhiệt trên đất liền và sóng nhiệt trên biển ở nhiều khu vực", Tổng thư ký WMO Celeste Saulo cho biết.
El Nino là một hiện tượng khí hậu tự nhiên làm tăng nhiệt độ bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo, dẫn đến những thay đổi trên toàn thế giới về gió, áp suất và lượng mưa. Theo AFP, hiện tượng El Nino gần đây đã góp phần khiến năm 2023 trở thành năm nóng thứ 2 trong lịch sử và năm 2024 đạt mức nhiệt độ cao nhất mọi thời đại.
