Sau một đêm không ngủ và đôi lúc căng thẳng ở Islamabad, các quan chức Iran và Mỹ đã kết thúc cuộc đàm phán cấp cao nhất trong nhiều thập kỷ mà không đạt được bước đột phá nào. Nhưng nhiều nguồn tin quen thuộc với các cuộc đàm phán cho biết đối thoại vẫn đang tiếp diễn, theo hãng tin Reuters.
Cuộc gặp cuối tuần qua nhằm giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran, được tổ chức 4 ngày sau tuyên bố ngừng bắn hôm 7/4, đánh dấu cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa các quan chức Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ và là cuộc gặp cấp cao nhất kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Bên trong khách sạn Serena sang trọng ở thủ đô Islamabad, các cuộc đàm phán diễn ra ở hai khu riêng biệt và một khu vực chung – một khu dành cho phía Mỹ, một khu dành cho phía Iran và một khu dành cho các cuộc họp ba bên có sự tham gia của các nhà trung gian hòa giải Pakistan, các nhân viên điều hành tiết lộ.
Trong số hàng loạt vấn đề đang được đặt ra là eo biển Hormuz, điểm trung chuyển quan trọng cho nguồn cung năng lượng toàn cầu mà Iran đã phong tỏa trên thực tế kể từ khi bị Mỹ và Israel tấn công, cũng như chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Tehran.
Điện thoại không được phép sử dụng trong phòng chính, khiến các đại biểu, bao gồm cả Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ giải lao để chuyển lời nhắn về chính phủ của mình, theo hai nguồn tin thân cận.
“Giữa cuộc đàm phán đã có hy vọng rằng sẽ có bước đột phá và hai bên sẽ đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi rất nhanh chóng”, một nguồn tin từ chính phủ Pakistan cho biết.
Một nguồn tin khác tham gia vào cuộc đàm phán cho hay các bên đã gần như đã tiến đến mức “rất gần” đạt được thỏa thuận và “đã đạt được 80%”, trước khi gặp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin cấp cao của Iran mô tả bầu không khí căng thẳng và không thân thiện, đồng thời cho biết thêm rằng trong khi Pakistan cố gắng xoa dịu tình hình, cả hai bên đều không thể hiện bất kỳ thiện chí nào để giảm căng thẳng.
Những giờ đàm phán căng thẳng
Tuy nhiên, hai nguồn tin từ Iran tiết lộ, đến sáng sớm 12/4, không khí đã có dấu hiệu cải thiện và bắt đầu nảy sinh khả năng kéo dài thêm một ngày đàm phán.
Tuy nhiên, những bất đồng vẫn còn tồn tại. Một nguồn tin từ Mỹ cho biết phía Iran không hiểu rõ mục tiêu cốt lõi của Mỹ là đạt được một thỏa thuận đảm bảo Tehran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Một trong những mối lo ngại của Iran là không có niềm tin vào Mỹ.
Nội dung tiết lộ này cho thấy cái nhìn đầu tiên về diễn biến nội bộ của cuộc họp, những thay đổi tâm trạng trong phòng, cách các cuộc đàm phán kết thúc sau khi có dấu hiệu cho thấy cuộc họp có thể được kéo dài thêm, và việc tiếp tục đối thoại vẫn còn khả thi.
Chính phủ Iran chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về yêu cầu bình luận liên quan đến các vấn đề được nêu trong bài báo này.
Hôm 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho hay Iran đã “gọi điện vào sáng nay” và “họ muốn đạt được một thỏa thuận”. Tuyên bố này chưa được phía Iran xác nhận.
Một quan chức Mỹ đề cập đến bình luận của Tổng thống Trump cho hay Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục tham gia đàm phán và có những tiến triển tích cực trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận.
Khi được hỏi về vấn đề này, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết lập trường của Mỹ chưa bao giờ thay đổi trong cuộc gặp ở Islamabad.
“Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, và nhóm đàm phán của Tổng thống Trump kiên định với lằn ranh đỏ này và nhiều lằn ranh đỏ khác. Các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận vẫn đang tiếp tục”, bà nói thêm.
“Mọi người rời khỏi phòng, rồi lại quay trở lại”
Một nhà ngoại giao tại Trung Đông tiết lộ, kể từ khi Phó Tổng thống Vance rời Islamabad, các cuộc đàm phán giữa các nhà trung gian và phía Mỹ vẫn tiếp tục diễn ra. Trong khi đó, nguồn tin tham gia vào các cuộc đàm phán cho biết Pakistan vẫn đang đứng trung gian chuyển các thông điệp cho Tehran và Washington.
“Tôi muốn nói với các bạn rằng chúng tôi vẫn đang nỗ lực hết sức để giải quyết các vấn đề”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói hôm 13/4.
Mặc dù có nhiều trở ngại cho hòa bình, cả hai bên dường như đều có lý do chính đáng để xem xét các nỗ lực giảm leo thang căng thẳng.
Các cuộc tấn công của Mỹ vấp phải làn sóng phản đối của người dân ở trong nước và khó có thể làm thay đổi hệ thống chính trị hiện nay của Iran. Việc Tehran siết chặt nguồn cung năng lượng đang gây tổn hại cho nền kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát lên cao chỉ vài tháng trước khi nước Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng.
Ngoài ra, thiệt hại chiến tranh đối với nền kinh tế đang suy yếu của Iran có nguy cơ làm suy yếu chính quyền nước này từ bên trong.
Các nguồn tin Iran cho hay hầu hết các cuộc trao đổi thực chất ở Islamabad đều diễn ra giữa Phó Tổng thống Vance, Chủ tịch Quốc hội Iran Qalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi.
“Có lúc thăng lúc trầm. Có những khoảnh khắc căng thẳng. Mọi người rời khỏi phòng, rồi lại quay trở lại”, nguồn tin an ninh cho biết. Các đại diện Pakistan, bao gồm Tư lệnh Quân đội Asim Munir và Ngoại trưởng Ishaq Dar, đã đi lại giữa hai bên suốt đêm để đảm bảo cho mọi chiến lược đi đúng hướng.
“Làm sao chúng tôi có thể tin tưởng các ông?”
Các cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, trong đó các nhân viên khách sạn trực ca đều ăn, ngủ và làm việc tại chỗ sau khi trải qua quá trình kiểm tra lý lịch cấp tốc, theo các nguồn tin.
Khi các cuộc thảo luận chuyển sang những cam kết, bao gồm cả đảm bảo không gây hấn và nới lỏng trừng phạt, tông giọng của ông Araqchi, người vốn thường ôn hòa, trở nên gay gắt hơn.
Các nguồn tin dẫn lời Ngoại trưởng Iran nói: “Làm sao chúng tôi có thể tin tưởng các ông khi trong cuộc gặp Geneva lần trước, các ông nói rằng Mỹ sẽ không tấn công trong khi các cuộc đàm phán ngoại giao đang diễn ra?”.
Mỹ và Israel tấn công Iran chỉ hai ngày sau khi hai bên tổ chức vòng đàm phán trước đó tại Geneva.
Trong một khoảnh khắc căng thẳng, hai bên dường như đã to tiếng trước khi các quan chức Pakistan kêu gọi tạm dừng cuộc đàm phán và đưa hai bên trở lại các phòng riêng biệt, một nguồn tin tiết lộ.
Một nguồn tin của Mỹ cho biết, Phó Tổng thống Vance đến bàn đàm phán với mục đích đạt được một thỏa thuận và thấu hiểu lẫn nhau. Phía Washington thận trọng với các cuộc đàm phán kéo dài, vì tin rằng Tehran rất giỏi trong việc trì hoãn và từ chối nhượng bộ.
Mặc dù rơi vào bế tắc, khi Phó Tổng thống Vance xuất hiện trước các phóng viên sau đó để tuyên bố các cuộc đàm phán đã kết thúc, những phát biểu của ông cho thấy có thể sẽ có thêm một số cuộc trao đổi nào đó trong tương lai.
“Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, một giải pháp để hiểu nhau hơn, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của chúng tôi”, Phó Tổng thống Mỹ nói. “Chúng tôi sẽ xem liệu phía Iran có chấp nhận điều đó hay không”.
Theo Hãng tin Reuters, kết quả bỏ phiếu tại Thượng viện Mỹ về thủ tục nhằm đưa nghị quyết về quyền hạn chiến tranh ra xem xét nhận được 50 phiếu thuận, 47 phiếu chống.
Trong đó thượng nghị sĩ John Fetterman là thành viên Đảng Dân chủ duy nhất bỏ phiếu chống. Các thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa là Rand Paul, Susan Collins, Bill Cassidy và Lisa Murkowski bỏ phiếu ủng hộ. Ba thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa vắng mặt.
Việc Thượng viện bỏ phiếu thông qua thủ tục nêu trên được xem là một chiến thắng bước đầu dành cho Quốc hội Mỹ, trong bối cảnh nhiều nhà lập pháp nước này cho rằng theo Hiến pháp, chỉ có Quốc hội mới có quyền đưa quân tham chiến chứ không phải tổng thống.
Tuy nhiên, nghị quyết sẽ phải vượt qua nhiều "cửa ải" khác khi còn cần được Thượng viện thông qua và Hạ viện do Đảng Cộng hòa kiểm soát phê chuẩn, đồng thời phải giành đa số 2/3 ở cả hai viện nhằm tránh bị Tổng thống Donald Trump phủ quyết.
Thượng nghị sĩ Tim Kaine của Đảng Dân chủ - người bảo trợ nghị quyết - cho rằng lệnh ngừng bắn hiện nay là cơ hội thích hợp để ông Trump trình bày với Quốc hội, trong bối cảnh tổng thống Mỹ nói Iran đã đưa ra đề xuất mới nhằm chấm dứt xung đột.
"Đó là thời điểm hoàn hảo để thảo luận trước khi chúng ta lại bắt đầu chiến tranh. Tổng thống đang nhận được các đề xuất hòa bình và ngoại giao mà ông ấy lại vứt vào thùng rác mà không chia sẻ với chúng tôi", thượng nghị sĩ Kaine nói trong cuộc tranh luận trước khi bỏ phiếu.
Theo Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973, tổng thống Mỹ chỉ có thể tiến hành hành động quân sự trong 60 ngày trước khi phải chấm dứt, xin Quốc hội phê chuẩn hoặc yêu cầu gia hạn thêm 30 ngày vì nhu cầu quân sự không thể tránh khỏi liên quan đến an toàn của lực lượng vũ trang Mỹ trong quá trình rút quân.
Hôm 1-5, ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn đã "chấm dứt" các hành động thù địch chống Iran. Đây là thời điểm tròn 60 ngày sau khi ông Trump chính thức thông báo với Quốc hội rằng chiến sự đã bắt đầu.
Tuy nhiên Mỹ vẫn tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran và tấn công tàu Iran, trong khi Iran tiến hành phong tỏa eo biển Hormuz và tấn công các tàu Mỹ.
Các nhà lập pháp Đảng Dân chủ cùng một số thành viên từ Đảng Cộng hòa đã yêu cầu ông Trump phải xin Quốc hội phê chuẩn việc sử dụng vũ lực quân sự, đồng thời lo ngại nước Mỹ bị cuốn vào một cuộc xung đột kéo dài mà chưa đưa ra chiến lược rõ ràng.
Trong khi đó, phe Cộng hòa và Nhà Trắng cho rằng các hành động của ông Trump là hợp pháp và nằm trong thẩm quyền của tổng tư lệnh nhằm bảo vệ nước Mỹ thông qua các chiến dịch quân sự có giới hạn.
Một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa còn cáo buộc phe Dân chủ đưa ra các nghị quyết về quyền hạn chiến tranh chỉ vì phản đối ông Trump về mặt đảng phái.
Trong một thông điệp đăng trên tài khoản mạng xã hội X hôm nay 20/5, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi đã nêu lại những “thành tựu quân sự” của Iran trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel, bao gồm cả việc bắn trúng tiêm kích tàng hình F-35.
Ông Araqchi tuyên bố lực lượng vũ trang Iran đã thu được kinh nghiệm tác chiến quý báu từ cuộc xung đột, đồng thời cảnh báo việc nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran sẽ dẫn đến “nhiều bất ngờ hơn nữa” dành cho Mỹ.
“Nhiều tháng sau khi bắt đầu cuộc xung đột với Iran, Quốc hội Mỹ đã thừa nhận việc mất hàng chục máy bay trị giá hàng tỷ USD. Lực lượng vũ trang hùng mạnh của chúng ta được xác nhận là lực lượng đầu tiên bắn trúng một chiếc F-35 vốn được ca tụng”, ông Araqchi bình luận.
“Với những bài học kinh nghiệm và kiến thức chúng ta đã thu được, việc quay trở lại xung đột sẽ mang đến nhiều bất ngờ hơn nữa”, Ngoại trưởng Iran cảnh báo.
Một báo cáo mới được Quốc hội Mỹ công bố cho biết quân đội Mỹ đã mất ít nhất 42 máy bay trong 40 ngày xung đột với Iran, với ước tính thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.
Cùng ngày, trong một thông điệp được phát đi nhân kỷ niệm 2 năm ngày mất của cựu Tổng thống Iran Ebrahim Raisi trong vụ tai nạn trực thăng, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố Iran đang thực hiện “cuộc kháng chiến lịch sử độc nhất vô nhị chống lại hai đội quân gây hấn toàn cầu” là Israel và Mỹ.
Trong một tuyên bố bằng văn bản khác, Lãnh tụ Tối cao Iran nói rằng cuộc xung đột với Mỹ và Israel đang khiến gánh nặng đối với các quan chức Iran “nặng nề hơn trước”, đồng thời nhấn mạnh ông biết ơn “sự đoàn kết của cả đất nước”.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay cảnh báo bất kỳ hành động gây hấn mới nào nhằm vào Iran sẽ khiến cuộc xung đột hiện nay vượt ra ngoài phạm vi khu vực.
“Mỹ và Israel nên biết rằng mặc dù các vị đã tấn công chúng tôi bằng cách sử dụng mọi năng lực của hai trong số những quân đội lớn trên thế giới, chúng tôi vẫn chưa hề sử dụng hết tất cả các năng lực. Giờ đây, nếu hành động gây hấn chống lại Iran bị lặp lại, cuộc chiến khu vực này sẽ mở rộng ra ngoài phạm vi khu vực, và chúng tôi sẽ giáng những đòn mà các vị không thể tưởng tượng nổi”, tuyên bố cho biết.
Trước đó, Thiếu tướng Ali Abdollahi, Tư lệnh Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbia của Iran, cảnh báo Mỹ và các đồng minh không nên lặp lại sai lầm chiến lược và tính toán sai lầm.
Theo ông Abdollahi, đối thủ nên biết rằng Iran và lực lượng vũ trang của nước này hiện được chuẩn bị kỹ lưỡng và mạnh mẽ hơn trước đây, luôn sẵn sàng hành động.
Ông cảnh báo bất kỳ hành động gây hấn hay tấn công nào mới của đối thủ nhằm vào Iran sẽ bị đáp trả “nhanh chóng, dứt khoát, mạnh mẽ và quy mô lớn”.
Tuyên bố của giới chức Iran được đưa ra trong bối cảnh các quan chức Mỹ cảnh báo Washington sẽ tấn công trở lại mạnh hơn trước nếu Iran không nhanh chóng đạt được thỏa thuận.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, quyết định hoãn tấn công của ông chỉ có hiệu lực 2-3 ngày hoặc đến đầu tuần tới.
Tổng thống Trump nói rằng Tehran rất muốn đạt được một thỏa thuận với Washington để chấm dứt xung đột, đồng thời nhắc lại cảnh báo về khả năng nối lại các cuộc tấn công vào Iran.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran thông qua Pakistan đến nay tiếp tục bế tắc do các vấn đề như chương trình hạt nhân của Tehran. Điều này làm dấy lên lo ngại xung đột có thể bùng phát trở lại sau hơn một tháng ngừng bắn.
Cyprus, nước đang giữ chức chủ tịch luân phiên Liên minh châu Âu (EU), ngày 22.4 thông báo rằng đại sứ của các nước thành viên đã đồng ý khởi động quy trình để chính thức thông qua gói vay cho Ukraine và cấm vận Nga, theo tờ The Guardian. Lễ ký quyết định chính thức dự kiến diễn ra vào chiều 23.4.
Gói vay trị giá đến 90 tỉ euro này thực tế đã được EU đồng ý vào tháng 12.2025 nhưng Thủ tướng Hungary Viktor Orban với sự ủng hộ của Slovakia đã bất ngờ "quay xe", phủ quyết tại phiên họp vào tháng 3 do mâu thuẫn với Ukraine về đường ống dẫn dầu Druzhba.
Đường ống dẫn dầu từ Nga sang hai nước châu Âu này, có công suất 1,2 - 1,4 triệu thùng mỗi ngày, là nguồn cung quan trọng cho Hungary và Slovakia. Ukraine nói rằng đường ống bị hư hại nặng do chiến sự và đang được sửa chữa gấp rút.
Hungary và Slovakia cáo buộc Ukraine trì hoãn nên đã phủ quyết gói vay của EU, nguồn tiền cực kỳ cần thiết cho chính quyền Kyiv. Gói vay dự kiến sẽ bù đắp cho 2/3 nhu cầu tài chính của Ukraine trong năm 2026 và 2027. Ukraine sẽ không phải trả lãi và chỉ trả tiền gốc khi nào Nga bồi thường thiệt hại do chiến sự gây ra. Hiện tại, ước tính 210 tỉ euro tài sản ngân hàng trung ương Nga đang bị đóng băng tại EU.
Công ty dầu mỏ MOL của Hungary chiều 22.4 cho biết đơn vị điều hành đường ống phía Ukraine đã thông báo rằng dầu thô từ đường ống Druzhba đang chảy từ Belarus sang và dự kiến đến Hungary và Slovakia "sớm nhất vào ngày mai".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hoan nghênh việc EU cho Ukraine vay 90 tỉ euro, cho rằng việc hỗ trợ Kyiv và gây sức ép lên Moscow là điều cần thiết để chấm dứt chiến sự.
Nút thắt được tháo gỡ sau khi ông Orban bị đối thủ chính trị Peter Magyar vượt qua trong cuộc bầu cử hôm 12.4. Ông Magyar được cho là thận trọng hơn trong mối quan hệ với Nga, chỉ trích việc ông Orban duy trì quan hệ gần gũi quá mức, đặc biệt là về năng lượng, với Moscow.
Kèm theo gói vay, EU cũng nhất trí về gói cấm vận thứ 20 lên Nga, trong đó có những giới hạn về hàng hải và năng lượng, các biện pháp về tài chính, thương mại và công nghiệp.
