Người khuyết tật ở Việt Nam vẫn thường bị nhìn nhận theo những khuôn mẫu quen thuộc như đối tượng đáng thương, gánh nặng của gia đình, và cả được xem là hình mẫu “vượt khó”… Tuy nhiên, một xã hội văn minh không thể chỉ dừng ở lòng thương hại hay động viên mang tính cảm xúc, mà cần chuyển sang cách tiếp cận dựa trên sự tôn trọng, bình đẳng của quyền con người.
Một trong những nhận thức chưa đúng phổ biến nhất là xem khuyết tật như một bi kịch. Nhiều bối cảnh vẫn gắn người khiếm khuyết với số phận, nghiệp chướng hoặc điều gì đó cần che giấu. Cách nhìn này không chỉ tạo ra áp lực tâm lý mà còn khiến gia đình họ dễ rơi vào mặc cảm, né tránh giao tiếp.
Từ sự thương hại đó, người khuyết tật thường bị đồng nhất với “đối tượng từ thiện”. Xã hội có thể sẵn sàng quyên góp, tặng quà, hỗ trợ ngắn hạn, nhưng lại chưa thật sự thay đổi môi trường sống để họ có thể tiếp cận giáo dục, việc làm, giao thông, thông tin hay các dịch vụ công như người thường.
Từ thiện có thể cần thiết trong một số trường hợp, nhưng nếu xã hội chỉ dừng ở cho đi bằng lòng thương mà không thay đổi cấu trúc xã hội, chính sách và môi trường tiếp cận, thì chưa phải là hòa nhập thực chất.
Khi còn bị hạn chế cùng lúc ở nơi công cộng, trong trường học hay việc làm, họ có nguy cơ nghèo đói cao hơn, chi phí sống lớn hơn và cơ hội phát triển thấp hơn. Như vậy, kỳ thị xã hội không chỉ gây tổn thương tinh thần mà còn tái sản xuất bất bình đẳng trong đời sống của người khuyết tật.
Một xã hội tiến bộ không nên chỉ hỏi “đã giúp được gì”, mà phải hỏi “đã tạo ra điều kiện công bằng đến đâu”.
Định kiến xã hội cho rằng người khuyết tật không thể học hành đầy đủ, không thể làm việc hiệu quả, không thể kết hôn, nuôi con hay sống độc lập – là kiểu định kiến nguy hiểm vì âm thầm tạo ra rào cản trong giáo dục, tuyển dụng và các mối quan hệ xã hội.
Nhiều người sử dụng lao động từ chối tuyển người khuyết tật không phải vì họ thiếu năng lực, mà vì đã mang sẵn một niềm tin sai lầm về giới hạn của họ. Trong khi đó, thực tế cho thấy khi có công nghệ hỗ trợ phù hợp, sự điều chỉnh hợp lý và một môi trường bao trùm, người khuyết tật hoàn toàn có thể lao động hiệu quả, tự chủ kinh tế và xây dựng cuộc sống có phẩm giá như mọi công dân khác.
Một nhận thức sai khác là cộng đồng thường chỉ thừa nhận khuyết tật khi nó biểu hiện rõ ra bên ngoài.
Thực tế có nhiều dạng khuyết tật không dễ nhận thấy bằng mắt thường nhưng vẫn ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao tiếp, học tập, trí nhớ, tự chăm sóc hoặc khả năng tham gia xã hội. Khi xã hội chỉ công nhận những dạng khuyết tật “nhìn thấy được”, nhiều người sẽ bị phủ nhận nhu cầu hỗ trợ chính đáng và phải liên tục chứng minh khó khăn của mình.
Thay đổi nhận thức xã hội không thể chỉ dừng ở các khẩu hiệu chung chung.
Trước hết, cần bắt đầu từ ngôn ngữ. Những cụm từ như “người bất hạnh”, “gánh nặng gia đình” hay các cách diễn đạt mang màu sắc thương hại tưởng như tích cực nhưng thực chất lại hạ thấp vị thế của người khuyết tật. Ngôn ngữ không chỉ phản ánh nhận thức mà còn góp phần tạo ra nhận thức. Vì vậy, báo chí, nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan công quyền cần sử dụng ngôn ngữ tôn trọng, chính xác và bình đẳng hơn khi nói về người khuyết tật.
Thay đổi trong thiết kế xã hội. Tăng sự hiện diện của người khuyết tật trong đời sống công cộng. Họ cần được nhìn nhận như những con người bình thường với nghề nghiệp, chuyên môn, vai trò xã hội và tiếng nói riêng, chứ không phải chỉ như nhân vật truyền cảm hứng hoặc biểu tượng vượt khó.
Khi người khuyết tật xuất hiện nhiều hơn với tư cách là giáo viên, chuyên gia, nhân viên, phụ huynh, nhà quản lý hay người sáng tạo nội dung, xã hội sẽ dần thay đổi cách nhìn: bớt tò mò, bớt thương hại và bình thường hóa sự khác biệt.
Cuối cùng, thay đổi nhận thức không phải là việc riêng của ngành lao động – xã hội hay các tổ chức thiện nguyện. Đây phải là trách nhiệm của toàn xã hội.
Trường học cần giáo dục về sự đa dạng và hòa nhập. Báo chí cần tránh lối kể chuyện chỉ xoáy vào nước mắt hoặc sự phi thường hóa người khuyết tật.
Doanh nghiệp cần giảm thiên kiến trong tuyển dụng và xây dựng môi trường làm việc bao trùm. Các cơ quan nhà nước, hệ thống y tế, giao thông và dịch vụ công cần coi khả năng tiếp cận là tiêu chuẩn bình thường chứ không phải đặc ân.
Đây là đêm thứ ba liên tiếp cả khu phố này mất điện giữa đợt nắng nóng cao điểm, nhiệt độ ban ngày lên tới hơn 40 độ C.
Đến 21h15, điện có trở lại nhưng tiếp tục bị cắt sau đó một tiếng. Hai đợt mất điện liên tiếp khiến Thư dự cảm về một đêm khó khăn nên quyết định đặt phòng khách sạn. "Cố ở lại cũng không được. Mở cửa sổ thì khí nóng 39 độ ùa vào mà đóng kín thì thiếu oxy. Tôi không chịu được cảnh ngột ngạt suốt đêm", Thư nói.
Đêm 25/5, khu phố của Thư mất điện 4-5 lần, từ 17h đến 4h sáng hôm sau. Hai chị em cô dùng bìa cứng quạt tay luân phiên để ngủ. Hôm sau cô mua quạt tích điện và máy phun sương chạy pin nhưng thiết bị chưa kịp sạc.
Chủ dãy trọ nơi Thư sống cho biết sự cố mất điện xảy ra ở nhiều khu vực trong phường do nhu cầu sử dụng tăng vọt đợt nắng nóng, kết hợp với sự cố của cột điện ảnh hưởng từ trận mưa lớn tuần trước chưa được khắc phục.
Tại đường Mễ Trì Hạ, Ngọc Hà, 35 tuổi, dùng quạt tích điện làm mát cho con gái 2 tuổi khi khu nhà mất điện 3-4 lần trong đêm 25/5, mỗi lần kéo dài khoảng 30 phút. Sau một ngày nắng gay gắt, bốn bức tường nhà nóng ran. Vợ chồng chị định tìm khách sạn song đêm đã khuya đành ở lại nhà. Phát hiện quy luật cứ 30-45 phút lại có điện, họ bật sẵn điều hòa và quạt để thiết bị có thể làm mát ngay khi điện phục hồi.
Tối 26/5, cảnh mất điện lại tái diễn, chị đưa con sang nhà người thân ở chung cư cách 8 km. "Trẻ nhỏ không thể chịu đựng được nhiệt độ này, sơ tán là cách tốt nhất", cô nói.
Tình trạng mất điện hoặc điện chập chờn trong hai ngày 25-26/5 xảy ra tại nhiều khu vực thuộc phường Thanh Xuân, Cầu Giấy, Long Biên, Hoàng Mai, Từ Liêm và một số xã ngoại thành. Trên mạng xã hội, nhiều người cho biết phải vào trung tâm thương mại tránh nóng hoặc gửi con đến các chung cư có máy phát điện dự phòng.
Miền Bắc và Trung Bộ đang trải qua đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5 (bắt đầu từ 23/5). Đồng bằng Bắc Bộ, Phú Thọ và khu vực từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế ghi nhận mức nhiệt gay gắt, cao nhất phổ biến 38-40 độ C, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ.
Do tác động của vùng áp thấp nóng phía tây cùng gió phơn, đây là một trong ba đợt nắng nóng gay gắt nhất tháng 5 tính từ năm 2021 đến nay.
Một cán bộ tại Công ty Điện lực Ba Đình cho biết đợt nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao làm nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng. Một số đường dây và trạm biến áp ngoài trời phải hoạt động trong môi trường nhiệt độ cao cả ngày dẫn đến sự cố, quá tải cục bộ. "Khi nhận thông tin, đơn vị đều cử cán bộ kỹ thuật đến đấu nối lại điện, hạn chế xáo trộn cuộc sống của người dân trong những ngày nắng nóng", người này nói.
Hiện Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội duy trì trực 24/24h tại các trạm biến áp để xử lý sự cố.
Dữ liệu từ Công ty TNHH MTV Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho thấy trưa 26/5, công suất tiêu thụ toàn quốc đạt 57.590 MW. Riêng miền Bắc vọt lên 29.385 MW.
Hệ thống điện Hà Nội ghi nhận công suất đỉnh (Pmax) lúc 21h30 ngày 25/5 lập kỷ lục mới ở mức 6.203 MW, tăng 3,5% so với đỉnh năm 2025. Sản lượng tiêu thụ cùng ngày đạt 125,87 triệu kWh, tăng 2,4% so với công suất đỉnh năm ngoái.
Dự báo cao điểm tối 27/5, công suất miền Bắc có thể chạm ngưỡng 31.500 MW, cao hơn khoảng 6.500-7.000 MW so với thời điểm trước đợt nắng nóng.
22h ngày 26/5, Nhật Mai, ở phố Minh Khai, phường Hai Bà Trưng đi bộ ra đầu ngõ "hứng chút gió trời" cùng hàng chục người từ già đến trẻ vì khu vực mất điện. "Giờ thuê homestay hay khách sạn thì tốn kém, lỡ lát nữa có điện lại phí tiền. Thôi thì cố chờ", cô nói.
Nhưng nhiều hàng xóm của Mai không chịu nổi cái nóng đã đi xe máy ra công viên, lên Hồ Gươm hoặc tìm đến các cửa hàng tiện lợi có điều hòa để qua đêm tránh nóng.
Cụ Marcelino Abad Tolentino, còn được gọi thân mật là Mashico, sống tại vùng Huanuco, miền trung Peru.
Theo Reuters, Chính phủ Peru từng cho biết cụ sinh năm 1900 và đã nộp hồ sơ lên Tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới để xác minh danh hiệu người đàn ông còn sống cao tuổi nhất thế giới. Tuy nhiên, do thiếu giấy tờ khai sinh từ rất sớm, cụ chưa được Guinness chính thức công nhận.
Theo truyền thông địa phương, cụ mồ côi cha mẹ từ năm 7 tuổi, sau khi cả hai qua đời trong một tai nạn khi cố vượt qua sông.
Từ nhỏ, cụ đã phải lao động trên đồng ruộng vì trường học quá xa nên không thể đi học. Trong thời gian này, cụ vừa chăn nuôi vừa trao đổi hàng hóa nông sản để sinh sống - kỹ năng đó đã giúp cụ rất nhiều trong những năm tháng về sau.
Cụ Tolentino chưa từng kết hôn và cũng không có con cái. Cụ sống một cuộc đời đơn độc, giản dị và tự lập, theo trang tin NeedToKnow.
Những người quen biết mô tả cụ ông nhỏ bé là một người tốt bụng, luôn sẵn lòng giúp đỡ những ai gặp khó khăn.
Đến năm 2019, cụ được Chính phủ Peru phát hiện thông qua chương trình trợ cấp dành cho người cao tuổi. Sau đó, cụ được cấp giấy tờ tùy thân và hưởng lương hưu. Khoản hỗ trợ này được dùng để chi trả cho việc chăm sóc tại viện dưỡng lão.
Điều khiến câu chuyện của cụ Abad được quan tâm không chỉ là tuổi thọ đặc biệt, mà còn là lối sống giản dị. Theo chia sẻ được truyền thông ghi nhận, chế độ ăn của cụ chủ yếu dựa vào thực phẩm tự nhiên sẵn có tại địa phương.
Cụ thường dùng trái cây, thịt cừu, rau củ, một số loại thảo mộc vùng núi và lá coca theo tập quán truyền thống của người dân địa phương.
Đặc biệt, món ăn yêu thích nhất của cụ Tolentino là quả bơ. "Buổi sáng nào ông cũng đòi ăn bơ. Ông không thể sống thiếu loại quả này", bà Dolores Pérez, đầu bếp tại viện dưỡng lão, chia sẻ.
Quả bơ chứa gần 20 vitamin và khoáng chất như: kali, lutein và folate, giàu chất xơ, chất béo tốt và rất ít đường, vì thế nó mang lại nhiều lợi ích sức khỏe như: tăng cường chức năng tim mạch và hệ miễn dịch, tốt cho thị lực, xương khớp…
Những ưu điểm vượt trội của quả bơ khiến nó trở thành thực phẩm có mặt trong những chế độ ăn uống lành mạnh nhằm ngăn ngừa, đẩy lùi bệnh tật và giữ cho cơ thể hoạt động tốt.
Theo các chuyên gia, tuổi thọ là kết quả của nhiều yếu tố, gồm di truyền, môi trường sống, chế độ ăn uống, vận động, tinh thần và khả năng tiếp cận chăm sóc y tế.
Với cụ Abad, việc sống trong môi trường tự nhiên yên tĩnh, duy trì lao động đều đặn và sử dụng thực phẩm ít chế biến có thể là những yếu tố hỗ trợ sức khỏe.
Tối 17-5, Hội thi “Đi tìm Thủ lĩnh học sinh THPT” năm học 2025-2026 và Hội thi “Thủ lĩnh sinh viên” lần thứ 8 năm 2026 diễn ra tại Trường đại học Luật TP.HCM.
Top 7 thí sinh mang đến góc nhìn thực tiễn về công tác Hội và phong trào sinh viên TP.HCM qua phần thi “Chân dung thủ lĩnh”; kiến thức ở phần “Thủ lĩnh chinh phục”.
Tại vòng thi “Thủ lĩnh nhạy bén”, bạn Phạm Hoàng Tấn Lộc (phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP.HCM) cho rằng người trẻ cảm nhận TP.HCM qua những điều bình dị bằng trải nghiệm, cảm xúc thật.
Từ đó, Lộc xây dựng dự án “5 xúc giác - 1 thành phố”, sinh viên dùng “tấm hộ chiếu” để khám phá TP qua năm giác quan. Thị giác với công trình văn hóa - lịch sử; thính giác với tiếng sóng, tiếng máy khu công nghiệp...; vị giác và khứu giác qua bánh mì Sài Gòn, hương hoa lê ki ma ở Côn Đảo gợi nhớ chị Võ Thị Sáu; và xúc giác qua hoạt động cộng đồng, thiện nguyện.
Bạn Trần Thị Ngân Phúc (Học viện Hàng không Việt Nam) đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng việc làm cho hội viên, sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số.
Phúc đề xuất chuyển từ học thụ động sang chủ động, phát triển kỹ năng số gắn với tư duy phản biện và tăng cường kết nối nhà trường - sinh viên - doanh nghiệp để gắn đào tạo với thực tiễn.
Đồng thời, xây dựng hệ sinh thái kỹ năng số, kết hợp nền tảng trực tuyến, học thuật và trải nghiệm thực tế giúp sinh viên nhanh chóng thích ứng thị trường lao động.
Trong phần thi quyết định "Bản lĩnh thủ lĩnh", bạn Hà Đức Cường (Trường đại học Luật TP.HCM) tranh biện về việc AI có đang cạnh tranh với con người trong làn sóng sa thải và đề xuất giải pháp giúp sinh viên thích ứng, làm chủ thời đại số.
Với lập luận sắc bén, Đức Cường nói cần tăng cường các hoạt động, chuyên đề nâng cao kỹ năng ứng dụng AI cho học sinh, sinh viên. AI là “trợ lý ảo” hỗ trợ hiệu quả trong học tập và công việc nếu được sử dụng đúng cách.
Nhà trường và Đoàn Thanh niên cần phối hợp tập huấn, hướng dẫn sử dụng AI an toàn và đưa AI vào giảng dạy để sinh viên ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn.
“Đừng né tránh AI, mà biết sử dụng nó một cách thông minh, hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu đúng cách, AI sẽ trở thành một “trợ lý” giúp ta học tập tốt, làm việc hiệu quả và phát triển bản thân”, Cường nói.
Vượt qua 2 vòng thi "Chân dung thủ lĩnh" và "Trí tuệ thủ lĩnh", top 6 thí sinh "Đi tìm Thủ lĩnh học sinh THPT" đã tranh tài gay cấn.
Tại vòng "Chân dung thủ lĩnh", với chủ đề "Thủ lĩnh học sinh TP là ai?", bạn Phạm Nguyễn Bảo Hân (Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa) nói thủ lĩnh học sinh TP.HCM cần thích nghi, kết nối và lan tỏa.
“Biết thích nghi là chủ động cập nhật xu hướng mới, thích ứng với thay đổi để tiên phong và dẫn dắt tập thể. Biết kết nối là lắng nghe, thấu hiểu, gắn kết đoàn viên để xây dựng tập thể vững mạnh. Biết lan tỏa là biến đam mê và năng lượng tích cực thành giá trị cho cộng đồng”, Hân bày tỏ.
Còn bạn Lê Hoàng Duy (Trường THPT Thủ Thiêm) nói học giỏi có thể giúp một người nổi bật, nhưng bản lĩnh, trách nhiệm và sự tử tế mới làm nên một thủ lĩnh thật sự.
“Một thủ lĩnh không phải là người đứng trên tập thể mà là người dẫn dắt mọi người cùng tiến lên. Cần bản lĩnh để vượt qua khó khăn, trách nhiệm để dám đối diện, sửa sai và sự tử tế, nhân ái để giữ được niềm tin và yêu thương từ mọi người”, Duy nói.
Tại vòng thi “Xứng danh thủ lĩnh”, với chủ đề “đu trend”, bạn Lương Nguyễn Hiền Trinh (Trường THPT Võ Thị Sáu, xã Đất Đỏ) cùng tranh biện và cho rằng không phải mọi “trend” đều xấu, bởi nhiều xu hướng tích cực như lan tỏa lòng yêu nước, việc tốt hay bảo vệ môi trường có thể tạo ảnh hưởng tốt đến học sinh.
“Quan trọng là biết định hướng, tận dụng các trend tích cực và tránh “đú trend” tiêu cực. Nếu được theo dõi, định hướng đúng đắn và biết tận dụng những giá trị tích cực, thì các xu hướng trên mạng xã hội hoàn toàn có thể trở thành một công cụ hữu ích để giáo dục và lan tỏa những điều tốt đẹp trong học sinh”, Trinh nói.
