Việc Nhật Bản sắp nới lỏng các quy định xuất khẩu vũ khí đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ từ nhiều nước, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang lưỡng lự về các cam kết an ninh với các đồng minh, còn xung đột ở Iran và Ukraine đang gây áp lực lên nguồn cung vũ khí của Mỹ.
Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi vừa thông qua những thay đổi vào tuần này, khi bà nỗ lực vực dậy nền công nghiệp quân sự của đất nước. Reuters ngày 15.4 dẫn lời 3 quan chức chính phủ Nhật cho hay chính phủ sẽ chính thức thông qua các quy định mới ngay trong tháng này.
Nhật chi 60 tỉ USD cho lực lượng phòng vệ trong năm nay. Nhật duy trì một ngành công nghiệp quốc phòng quy mô đáng kể, có khả năng sản xuất các hệ thống tiên tiến như tàu ngầm và máy bay chiến đấu.
Trong số những khách hàng tiềm năng mới có quân đội Ba Lan và Hải quân Philippines, những lực lượng đang trải qua quá trình hiện đại hóa, theo các quan chức Nhật và các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tokyo.
Các nhà thầu quốc phòng Toshiba và Mitsubishi Electric đang tuyển dụng nhân viên và tăng năng lực sản xuất để tận dụng nhu cầu, các giám đốc điều hành của họ cho biết, cung cấp những chi tiết chưa từng được công bố trước đây.
Theo 2 quan chức Nhật, một trong những thỏa thuận đầu tiên mà chính phủ của bà Takaichi có khả năng phê duyệt là xuất khẩu tàu hộ tống cũ sang Philippines, trước khi xuất khẩu các hệ thống phòng thủ tên lửa.
Ông Mariusz Boguszewski, phó trưởng phái đoàn Đại sứ quán Ba Lan tại Nhật, cho biết Warsaw và Tokyo có thể giúp lấp đầy những khoảng trống trong kho vũ khí của nhau, hợp tác trong các lĩnh vực như hệ thống chống máy bay không người lái (UAV) và tác chiến điện tử.
Tập đoàn WB của Ba Lan, một trong những nhà thầu quốc phòng tư nhân lớn nhất châu Âu, năm ngoái đã ký một thỏa thuận sơ bộ về UAV với nhà sản xuất máy bay ShinMaywa của Nhật.
Ba nhà ngoại giao châu Âu khác cho biết việc Nhật nới lỏng chính sách xuất khẩu vũ khí tạo cơ hội để giảm bớt sự phụ thuộc nặng nề vào vũ khí của Mỹ, vốn đang chịu áp lực do các cuộc xung đột.
Theo các nhà ngoại giao này, tính khó đoán của ông Trump, chẳng hạn như những lời đe dọa rời khỏi NATO và sáp nhập Greenland, cũng đã thúc đẩy mạnh mẽ việc đa dạng hóa nguồn cung vũ khí.
Văn phòng của bà Takaichi từ chối trả lời các câu hỏi cụ thể liên quan những vấn đề trên, thay vào đó nhắc lại bài phát biểu hôm 20.2, trong đó nhà lãnh đạo nói rằng bà đang xem xét lại các biện pháp kiểm soát để tăng cường sản xuất quốc phòng của Nhật và củng cố năng lực của các đồng minh.
Mỹ từ lâu đã thống trị các chuỗi cung ứng quân sự toàn cầu. Theo một báo cáo hồi tháng 3 của Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), nước này chiếm 95% lượng nhập khẩu quốc phòng của Nhật, 85% lượng nhập khẩu của Úc và Anh, và 77% lượng nhập khẩu của Ả Rập Xê Út trong giai đoạn 2021-2025.
Theo báo South China Morning Post ngày 8-7, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr đã lên tiếng bênh vực Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro, sau khi ông này bị Trung Quốc áp lệnh trừng phạt.
Tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore hồi cuối tháng 5, ông Teodoro tuyên bố rằng một quốc gia như Philippines, theo ông là "chịu mối đe dọa nghiêm trọng về lãnh thổ lẫn chính trị từ Trung Quốc", không còn lựa chọn nào khác ngoài "kiên cường đứng lên trước sự gây hấn của Trung Quốc".
Ngày 11-6, Trung Quốc phê phán những phát biểu này là "vô trách nhiệm" và ra lệnh cấm ông Teodoro cùng gia đình nhập cảnh Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Macau.
Từ đó đến nay, ông Marcos tránh công khai nói về vấn đề này. Phải đến cuối tuần qua, khi trả lời báo chí tại Canada, ông mới phá vỡ sự im lặng và gọi lệnh trừng phạt của Bắc Kinh là "rất vô ích" trong bối cảnh căng thẳng lãnh thổ kéo dài trên Biển Đông.
Theo ông, các biện pháp này "chẳng đạt được gì nhiều", không giúp thúc đẩy tiến trình đối thoại về tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước, cũng không làm giảm nguy cơ xảy ra sai sót hay va chạm có thể leo thang.
Giới quan sát nhận định việc ông Marcos công khai hậu thuẫn ông Teodoro - vốn nổi tiếng thẳng thắn - là cách tiếp cận kiểu "vừa đấm vừa xoa", cho thấy quyết tâm của Manila trong vấn đề chủ quyền và có thể củng cố hợp tác quốc phòng với các đồng minh.
Về phần mình, ông Gilberto Teodoro cho rằng lệnh trừng phạt chỉ là một chiêu thức quen thuộc và khẳng định vẫn tiếp tục thực thi nhiệm vụ.
Ngày 6-7, ông cũng bác bỏ đề xuất của Trung Quốc về việc thiết lập một ngư trường chung tại bãi cạn Scarborough đang tranh chấp, viện dẫn quyền đánh bắt của ngư dân Philippines đã được phán quyết trọng tài quốc tế năm 2016 công nhận.
Ông Teodoro và gia đình không phải những người Philippines đầu tiên nằm trong diện bị Trung Quốc trừng phạt.
Năm 2019, cựu Ngoại trưởng Albert del Rosario và cựu thẩm phán Tòa án Tối cao Conchita Carpio-Morales từng bị từ chối nhập cảnh Hong Kong sau khi đệ đơn lên Tòa Hình sự Quốc tế kiện Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình liên quan hoạt động bồi đắp đảo trên Biển Đông.
Năm 2025, Bắc Kinh đưa vào danh sách đen ông Francis Tolentino, khi đó là thượng nghị sĩ, sau khi ông mở cuộc điều tra về cáo buộc Trung Quốc tiến hành các chiến dịch gây ảnh hưởng tại Philippines.
Hiện Bắc Kinh chưa bình luận về những phát biểu nói trên của ông Marcos.
Điện Kremlin thông báo chuyến thăm của Tổng thống Vladimir Putin đến Trung Quốc sẽ diễn ra ngày 19-20/5. Phái đoàn tháp tùng ông bao gồm các bộ trưởng, quan chức hàng đầu của Điện Kremlin, người đứng đầu các tập đoàn và ngân hàng nhà nước, trong đó có Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina.
Tổng thống Putin sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, tiến hành hội đàm riêng và mở rộng về "các vấn đề quan trọng và nhạy cảm nhất" trong quan hệ song phương, đồng thời thảo luận "những vấn đề toàn cầu cấp bách nhất" khi dự tiệc trà.
Dự kiến có khoảng 40 thỏa thuận song phương được ký kết, trong đó có tuyên bố chung về tăng cường quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Yury Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga, cho biết hai lãnh đạo cũng dự kiến thông qua tuyên bố riêng về thúc đẩy "thế giới đa cực" và "kiểu quan hệ quốc tế mới" .
Ông Putin được cho là sẽ gặp gỡ nhiều quan chức Trung Quốc, trong đó có hội đàm với Thủ tướng Lý Cường, với nội dung tập trung vào các vấn đề thương mại và kinh tế.
Trong bài phát biểu qua video ngày 18/5, lãnh đạo Nga cho biết tình hữu nghị giữa Moskva và Bắc Kinh không nhằm chống lại bất kỳ ai, mà hướng tới hòa bình và thịnh vượng toàn cầu.
Theo ông, quan hệ Nga - Trung đã đạt đến "mức độ chưa từng có" về sự hiểu biết và tin tưởng lẫn nhau. Hai nước sẵn sàng hợp tác trên cơ sở các nguyên tắc cùng có lợi và bình đẳng, ủng hộ lẫn nhau trong "các vấn đề ảnh hưởng đến lợi ích cốt lõi, bao gồm bảo vệ chủ quyền và thống nhất quốc gia".
Ông nhấn mạnh Nga và Trung Quốc đang tích cực mở rộng quan hệ về kinh tế, chính trị và quốc phòng, thêm rằng mối liên hệ giữa Moskva và Bắc Kinh đang đóng "vai trò ổn định" trong quan hệ toàn cầu.
Quan hệ đối tác chiến lược Nga - Trung được xây dựng trong suốt 25 năm kể từ khi hai nước ký Hiệp ước Láng giềng Hữu nghị.
Trung Quốc hiện là đồng minh quan trọng nhất của Nga. Các linh kiện điện tử do Trung Quốc sản xuất có vai trò quan trọng đối với ngành công nghiệp quốc phòng Nga. Là khách hàng mua dầu lớn nhất, Trung Quốc cung cấp nguồn doanh thu then chốt cho Nga trong bối cảnh nền kinh tế nước này gặp nhiều áp lực do xung đột Ukraine.
Chuyến thăm của ông Putin diễn ra vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc. Đây là lần đầu Trung Quốc đón tiếp lãnh đạo hai cường quốc trong cùng một tháng, phản ánh nỗ lực của Bắc Kinh nhằm xử lý quan hệ với cả hai bên và định vị bản thân như một cường quốc trung tâm giữa bối cảnh trật tự thế giới ngày càng chia rẽ.
Quan chức Điện Kremlin bác bỏ đồn đoán rằng thời điểm chuyến thăm của ông Putin liên quan đến các cuộc tiếp xúc giữa Mỹ và Trung Quốc, khẳng định quá trình chuẩn bị cho sự kiện đã bắt đầu ngay sau cuộc điện đàm giữa lãnh đạo hai nước hồi tháng 2.
Theo các quan chức Mỹ, vùng Vịnh và Israel chia sẻ với Hãng tin AP ngày 31-3, nhiều quốc gia trong khu vực cho rằng các đợt không kích do Mỹ dẫn đầu trong suốt một tháng qua vẫn chưa đủ để làm suy yếu đáng kể Iran.
Sau những bất bình ban đầu vì không được thông báo đầy đủ trước cuộc tấn công, các nước này giờ đây coi cuộc xung đột là "cơ hội lịch sử" để buộc Iran phải thay đổi, thậm chí làm suy yếu hoặc chấm dứt vai trò của chính quyền giáo quyền tại Tehran.
Trong các trao đổi kín với Washington, giới chức Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain đều bày tỏ không muốn chiến dịch quân sự kết thúc cho đến khi có những thay đổi rõ rệt trong lãnh đạo hoặc hành vi của Iran.
Tuy nhiên, nội bộ khu vực cũng tồn tại khác biệt đáng kể: UAE nổi lên là bên có lập trường cứng rắn nhất, thúc đẩy phương án tấn công trên bộ, trong khi Kuwait và Bahrain cũng nghiêng về hướng này.
Ngược lại, Oman và Qatar - vốn giữ vai trò trung gian giữa Iran và phương Tây - lại ưu tiên giải pháp ngoại giao.
Áp lực từ các đồng minh diễn ra trong lúc ông Trump phát đi những tín hiệu trái chiều. Một mặt, ông cho rằng giới lãnh đạo Iran đã suy yếu và có thể sẵn sàng đàm phán; mặt khác, ông cảnh báo sẽ leo thang nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình.
Trong nước, nhà lãnh đạo Mỹ cũng đang đối mặt với thách thức lớn khi tìm cách duy trì sự ủng hộ cho chiến dịch tấn công Iran.
Hàng triệu người Mỹ đã xuống đường trên khắp 50 bang trong làn sóng biểu tình "No Kings" (Không vua) lần thứ ba hôm 28-3, nhằm phản đối chính sách trục xuất, chiến tranh Iran và nhiều quyết định khác của Tổng thống Trump.
Dù vậy, ông Trump vẫn thể hiện sự tự tin rằng các đồng minh Trung Đông đang đứng cùng chiến tuyến với Washington.
Phát biểu trên chuyên cơ Air Force One hôm 29-3, ông nhấn mạnh các nước như Saudi Arabia, Qatar, UAE, Kuwait và Bahrain đều đang "phản công mạnh mẽ", dù trên thực tế họ chưa trực tiếp tham gia các cuộc không kích, mà chủ yếu hỗ trợ thông qua việc cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự.
Về mục tiêu lâu dài, Saudi Arabia cho rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm việc vô hiệu hóa chương trình hạt nhân của Iran, phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo, chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm, đồng thời đảm bảo Tehran không thể phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu.
Tuy nhiên, Riyadh cũng thận trọng trước rủi ro xung đột kéo dài có thể khiến Iran gia tăng tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng các nước trong khu vực. Một quan chức Saudi Arabia nhấn mạnh về lâu dài, nước này vẫn mong muốn một giải pháp chính trị, dù trước mắt ưu tiên hàng đầu là bảo vệ an ninh và các cơ sở trọng yếu.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng khẳng định Washington và các đồng minh vùng Vịnh có chung lập trường, cho rằng Iran không thể được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.
