Theo báo South China Morning Post ngày 8-7, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr đã lên tiếng bênh vực Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro, sau khi ông này bị Trung Quốc áp lệnh trừng phạt.
Tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore hồi cuối tháng 5, ông Teodoro tuyên bố rằng một quốc gia như Philippines, theo ông là “chịu mối đe dọa nghiêm trọng về lãnh thổ lẫn chính trị từ Trung Quốc”, không còn lựa chọn nào khác ngoài “kiên cường đứng lên trước sự gây hấn của Trung Quốc”.
Ngày 11-6, Trung Quốc phê phán những phát biểu này là “vô trách nhiệm” và ra lệnh cấm ông Teodoro cùng gia đình nhập cảnh Trung Quốc đại lục, Hong Kong và Macau.
Từ đó đến nay, ông Marcos tránh công khai nói về vấn đề này. Phải đến cuối tuần qua, khi trả lời báo chí tại Canada, ông mới phá vỡ sự im lặng và gọi lệnh trừng phạt của Bắc Kinh là “rất vô ích” trong bối cảnh căng thẳng lãnh thổ kéo dài trên Biển Đông.
Theo ông, các biện pháp này “chẳng đạt được gì nhiều”, không giúp thúc đẩy tiến trình đối thoại về tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước, cũng không làm giảm nguy cơ xảy ra sai sót hay va chạm có thể leo thang.
Giới quan sát nhận định việc ông Marcos công khai hậu thuẫn ông Teodoro – vốn nổi tiếng thẳng thắn – là cách tiếp cận kiểu “vừa đấm vừa xoa”, cho thấy quyết tâm của Manila trong vấn đề chủ quyền và có thể củng cố hợp tác quốc phòng với các đồng minh.
Về phần mình, ông Gilberto Teodoro cho rằng lệnh trừng phạt chỉ là một chiêu thức quen thuộc và khẳng định vẫn tiếp tục thực thi nhiệm vụ.
Ngày 6-7, ông cũng bác bỏ đề xuất của Trung Quốc về việc thiết lập một ngư trường chung tại bãi cạn Scarborough đang tranh chấp, viện dẫn quyền đánh bắt của ngư dân Philippines đã được phán quyết trọng tài quốc tế năm 2016 công nhận.
Ông Teodoro và gia đình không phải những người Philippines đầu tiên nằm trong diện bị Trung Quốc trừng phạt.
Năm 2019, cựu Ngoại trưởng Albert del Rosario và cựu thẩm phán Tòa án Tối cao Conchita Carpio-Morales từng bị từ chối nhập cảnh Hong Kong sau khi đệ đơn lên Tòa Hình sự Quốc tế kiện Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình liên quan hoạt động bồi đắp đảo trên Biển Đông.
Năm 2025, Bắc Kinh đưa vào danh sách đen ông Francis Tolentino, khi đó là thượng nghị sĩ, sau khi ông mở cuộc điều tra về cáo buộc Trung Quốc tiến hành các chiến dịch gây ảnh hưởng tại Philippines.
Hiện Bắc Kinh chưa bình luận về những phát biểu nói trên của ông Marcos.
Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh giới quan sát kỳ vọng cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ tập trung vào loạt vấn đề kinh tế - thương mại. Một trọng tâm là khả năng gia hạn thỏa thuận "đình chiến thương mại" đạt được hồi tháng 10, theo đó hai bên tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trả đũa.
Theo Reuters, Trung Quốc muốn gia hạn thỏa thuận ít nhất một năm, trong khi Mỹ đề xuất thời hạn 6 tháng. Bắc Kinh cũng được cho là muốn Washington cam kết không áp thêm các biện pháp trả đũa thương mại, đồng thời dỡ bỏ một số hạn chế đối với thiết bị sản xuất chip và chip nhớ tiên tiến. Mặc dù chi tiết về chuyến đi vẫn đang được hoàn thiện, chương trình nghị sự rất có thể sẽ bao gồm các cuộc thảo luận về trí tuệ nhân tạo (AI).
Với Boeing, chuyến thăm có thể mở ra cơ hội cho một đơn hàng lớn từ Trung Quốc, có thể gồm khoảng 500 máy bay Boeing 737 MAX cùng nhiều máy bay thân rộng khác.
Trước thềm chuyến thăm của ông Trump, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ngày 7.5 nói quan hệ Mỹ - Trung duy trì ổn định giữa nhiều biến động, đồng thời nhấn mạnh Washington cần tuân thủ nguyên tắc "một Trung Quốc".
Thủ tướng Anh Keir Starmer ngày 1/4 mô tả đây là nỗ lực chung của London và Paris nhằm "huy động mọi biện pháp ngoại giao và chính trị khả thi giúp tái lập tự do hàng hải, đảm bảo an toàn cho các tàu và thủy thủ còn kẹt lại, đồng thời khơi thông vận chuyển các hàng hóa thiết yếu" qua eo biển Hormuz.
"Kể từ khi xung đột bắt đầu, mối quan tâm lớn nhất của tôi là an ninh quốc gia Anh. Tự do hàng hải tại Trung Đông cũng chính là vấn đề an ninh quốc gia đối với nước Anh", ông nói.
Hội nghị dự kiến diễn ra trong ngày 2/4, với sự tham gia của 35 quốc gia, song sẽ không có đại diện Washington tham dự dù Mỹ đang trực tiếp tham gia xung đột.
Văn phòng Thủ tướng Anh cho biết thành viên hội nghị là những nước đã ký tuyên bố chung hồi tháng trước về kêu gọi mở lại eo biển Hormuz, trong đó có Pháp, Đức, Itally, Hà Lan, Australia, Nhật Bản, Canada, Hàn Quốc, New Zealand, Nigeria và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE)... Tuyên bố chung nêu cam kết giữa các nước ký kết về "sẵn sàng đóng góp vào những nỗ lực phù hợp nhằm đảm bảo đi lại an toàn qua eo biển".
Dù trọng tâm của hội nghị là các biện pháp ngoại giao, Thủ tướng Starmer tiết lộ các nhà hoạch định chính sách của Anh trong những ngày tới sẽ tiếp tục thảo luận những phương án và năng lực quân sự có thể huy động để đảm bảo an toàn tại Hormuz. Các phương án này có thể được triển khai một khi xung đột Trung Đông chấm dứt.
"Thách thức lớn nhất không phải là chi phí bảo hiểm tàu qua khu vực, mà là đảm bảo an toàn và an ninh trong đi lại ở vùng biển. Chúng ta cần một giải pháp tổng hòa, tạo thống nhất về sức mạnh quân sự lẫn hoạt động ngoại giao, liên kết với các doanh nghiệp để có thể triển khai rõ ràng và bình tĩnh một khi giao tranh chấm dứt", ông Starmer nói.
Trước khi xung đột nổ ra vào ngày 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu.
Còn khoảng 1.000 tàu đang kẹt lại trong vùng Vịnh vì cuộc chiến giữa Iran và Mỹ - Israel. Trong một tháng qua, khoảng 130 tàu đã di chuyển an toàn qua eo biển, tương đương mật độ hàng ngày trước chiến sự.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Iran ngày 1/4 tuyên bố eo biển Hormuz tiếp tục "đóng cửa đối với các quốc gia thù địch" và hải quân nước này tiếp tục kiểm soát hoàn toàn lưu thông.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần đe dọa gia tăng tập kích Iran nếu nước này không khai thông eo biển Hormuz. Tuy nhiên, trong bài phát biểu mới nhất tại Nhà Trắng, ông Trump một lần nữa đảo ngược lập trường. Lãnh đạo Mỹ tuyên bố nước này gần như không nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz và các quốc gia nhận dầu qua tuyến hàng hải này phải tự tìm cách kiểm soát eo biển.
Theo Times of Israel, các bức ảnh được truyền thông nhà nước Iran đăng tải trên mạng cho thấy tướng Ahmad Vahidi, Tư lệnh IRGC, đã tham dự một cuộc họp về tang lễ của ông Khamenei.
Vị tướng này sau đó ngồi bên cạnh linh cữu của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei trong một buổi lễ nhỏ gần ngôi nhà cũ của ông ở trung tâm thành phố Tehran.
Các chuyên gia nhận định, ông Vahidi đã trở thành một nhân vật chủ chốt trong việc vạch ra lập trường cứng rắn của Iran nhằm đàm phán về một thỏa thuận chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến với Mỹ.
Ngày 1/3, IRGC đã bổ nhiệm ông Ahmad Vahidi làm chỉ huy lực lượng này, thay thế ông Mohammad Pakpour, người đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Israel - Mỹ.
Ông Vahidi, 67 tuổi, đã nổi lên như một trong những nhân vật quyền lực nhất ở Tehran. Ông đã thúc ép Tehran không thỏa hiệp cho đến khi tất cả các yêu cầu của nước này được đáp ứng với lập luận Iran trước tiên phải khôi phục khả năng răn đe quân sự để cải thiện vị thế của mình với Mỹ.
Ông Danny Citrinowicz, cựu lãnh đạo bộ phận Iran thuộc tình báo quân đội Israel, cho biết ông Vahidi là nhân vật tuyệt đối trung thành với các nguyên tắc của Cách mạng Hồi giáo. “Không thể đạt được bất cứ thỏa thuận nào mà không thông qua ông ấy. Ông ấy thuộc nhóm sẵn sàng quay lại xung đột nếu không đạt được điều họ muốn”, ông Citrinowicz nói.
Hồi tháng 5, ông Vahidi cảnh báo “nếu Mỹ và Israel có thêm bất kỳ hành động gây hấn nào nhằm vào lãnh thổ Iran, ngọn lửa lần này sẽ bùng cháy dữ dội và vượt qua mọi biên giới, mọi phạm vi”.
Ông Vahidi cũng đã không xuất hiện trước công chúng kể từ ngày 8/2, vài tuần trước khi Mỹ - Israel mở chiến dịch không kích Iran hôm 28/2.
Ông Vahidi được cho là thuộc một nhóm nhỏ có liên lạc trực tiếp với Lãnh tụ Tối cao mới của Iran Mojtaba Khamenei - người vẫn chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi kế nhiệm cha mình là cố Lãnh tụ Ali Khamenei.
Một câu hỏi trung tâm đang bao trùm là liệu ông Mojtaba có xuất hiện để chủ trì buổi lễ cầu nguyện cho cha mình hay không.
Kể từ khi cuộc chiến với Mỹ và Israel nổ ra, ông vẫn tiếp tục ẩn mình và chỉ giao tiếp với những người ủng hộ thông qua các tuyên bố bằng văn bản, chưa từng lộ diện hay phát biểu trực tiếp.
Các quan chức Iran đã nỗ lực xây dựng hình ảnh về một sự phục hồi hoàn toàn, thậm chí còn khẳng định rằng ông đang trực tiếp chỉ đạo các cuộc đàm phán của Tehran với Washington.
Sự xuất hiện của ông sẽ là một khoảnh khắc vô cùng trọng đại, đánh dấu lần đầu tiên ông xuất hiện trước công chúng, đồng thời giúp củng cố tính chính danh của ông ở trong nước.
Tuy nhiên, việc ông xuất hiện vào thời điểm này cũng kèm theo mối lo ngại về an ninh bất chấp lệnh ngừng bắn.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi hôm 1/7 đã cảnh báo rằng Tehran sẽ đưa ra một phản ứng ngay lập tức và mạnh mẽ trước bất kỳ mối đe dọa nào nhắm vào ban lãnh đạo đất nước, sau khi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, tuyên bố ông Mojtaba đã "bị đưa vào tầm ngắm”.
Do đó, nếu ông Mojtaba không xuất hiện tại lễ tang, điều đó có khả năng sẽ được Iran giải thích như một biện pháp an ninh cần thiết trong bối cảnh xung đột đang diễn ra.
