Tôi là Nguyễn Ngọc Vân Trang, từ năm 2 tuổi đã bị chẩn đoán điếc sâu hai tai. Nhìn lại mình, tôi thường nhớ về nỗi niềm khi tôi sinh ra, lớn lên, rồi học cách trưởng thành theo một cách riêng, không có khả năng nghe âm thanh như mọi người.
Từ lúc sinh ra, tôi đã sống trong một thế giới hoàn toàn yên lặng. Với ba mẹ, đó là một cú sốc lớn. Và từ khoảnh khắc đó, hành trình của tôi không còn là của riêng tôi, mà trở thành hành trình của cả gia đình đi tìm lại âm thanh cho con.
4 tuổi, tôi bắt đầu đeo máy trợ thính và tham gia can thiệp sớm. Khi còn nhỏ, tôi chưa thể hiểu hết những gì mình trải qua, chỉ biết mỗi ngày là những lần tập nghe, tập nói, lặp đi lặp lại từng âm thanh rất nhỏ. Lớn lên, tôi mới hiểu rằng phía sau những tiến bộ tưởng như bình thường ấy là cả một quá trình kiên trì lặng lẽ của ba mẹ.
Những năm đi học không dễ dàng. Tôi luôn ngồi bàn đầu để nhìn khẩu hình thầy cô, cố gắng hiểu bài bằng quan sát. Nhưng không phải lúc nào tôi cũng theo kịp. Có những lúc tôi cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau, trong khi mọi người vẫn tiếp tục tiến về phía trước. Tôi trở nên ít nói, dè dặt, sợ sai và dần thu mình lại.
Lên THCS, bài học nhanh hơn, lượng kiến thức nhiều hơn, trong khi khả năng nghe của tôi lại giảm dần. Tôi mệt mỏi, áp lực và từng nghĩ đến việc dừng lại.
Nhưng ba mẹ vẫn luôn ở đó, không cho phép tôi bỏ cuộc. Và rồi tôi được cấy ốc tai điện tử Cochlear của Úc – một cơ hội để tiếp tục hành trình của mình.
Ngày bật máy lần đầu, đó là một thế giới âm thanh lạ lẫm. Tôi phải học lại cách nghe: từng giọng nói, tiếng động trong cuộc sống đều cần nhận diện lại hết. Có những ngày tôi rất mệt, thậm chí muốn buông bỏ vì quá khó khăn.
Nhưng tôi hiểu rằng nếu mình dừng lại, tất cả những cố gắng trước đó cũng sẽ dừng theo. Không có phép màu nào xảy ra trong một ngày. Chỉ có những ngày rất bình thường, tôi kiên trì thêm một chút, cố gắng thêm một chút, để từng bước chạm lại thế giới âm thanh của mình.
Lên THPT, áp lực học tập và cuộc sống có những lúc khiến tôi tưởng như không thể ráng thêm. Nhưng nhờ sự đồng hành của thầy cô, sự giúp đỡ của bạn bè và niềm tin từ gia đình, tôi dần học cách đứng dậy.
Trong quá trình đi bệnh viện và gặp gỡ những người có hoàn cảnh tương tự, tôi nhận ra một điều rất rõ ràng: không phải ai cũng có cơ hội giống mình.
Có người vì điều kiện kinh tế mà không thể cấy ốc tai điện tử, đành chấp nhận việc nghe – nói hạn chế. Có người thiếu thông tin nên đi sai hướng từ đầu. Có những điều nhỏ không được can thiệp sớm khiến việc hòa nhập khó khăn hơn rất nhiều.
Từ đó, tôi nhìn mọi thứ bằng góc nhìn của một người trong cuộc. Tôi hiểu rằng điều khiến một người bị bỏ lại phía sau không chỉ nằm ở khiếm khuyết, mà còn ở cơ hội, thông tin và sự hỗ trợ đúng lúc.
Người khuyết tật không cần sự thương hại, mà cần sự thấu hiểu, sự đồng hành và một cơ hội công bằng để được khẳng định giá trị bản thân.
Chính nhận thức đó đã đưa tôi đến với ngành công tác xã hội. Trong suốt 4 năm đại học, tôi luôn phải tự nhắc mình đã đi được xa thì không có lý do gì buông tay. Và rồi tôi đã tốt nghiệp. Đó không chỉ là một tấm bằng, mà còn là sự trưởng thành và một niềm tin vững vàng vào chính mình.
Tôi mong mình và mọi người xung quanh có thể trở thành một người mang lại niềm tin cho người yếu thế, để không ai phải lặng lẽ dừng lại giữa chừng chỉ vì họ thiếu cơ hội, thiếu sự thấu hiểu.
Mong xã hội sẽ quan tâm nhiều hơn và có những chính sách thiết thực hơn dành cho người câm điếc, như tăng cường đào tạo ngôn ngữ ký hiệu trong trường học và cộng đồng; hỗ trợ phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu tại các cơ quan hành chính, bệnh viện; xây dựng thêm các kênh thông tin và dịch vụ công thân thiện với người khiếm thính; tặng máy trợ thính và ốc tai điện tử, đồng thời tạo nhiều cơ hội việc làm phù hợp để người câm điếc có thể tự tin hòa nhập và phát triển.
Người câm điếc rất mong có một cuộc đời có nhiều tiếng động của sự ấm áp, có ốc tai, có giảng đường, có hướng dẫn và cơ hội phấn đấu.
Tọa đàm thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà báo, giảng viên và đông đảo sinh viên, xoay quanh những thay đổi sâu sắc mà AI đang tạo ra đối với hoạt động báo chí.
Tại tọa đàm, GS.TS Nguyễn Đức An, Viện Nghiên cứu truyền thông - chính sách xã hội, Trường đại học Văn Lang, cho biết theo thống kê mới nhất, chỉ khoảng 16% người làm báo không sử dụng AI.
Tuy nhiên, ông An nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ, giúp nhà báo làm việc nhanh và hiệu quả hơn trong các khâu như phân tích dữ liệu, phỏng vấn, rã băng, dịch thuật… chứ không thể thay thế con người.
"Việc lạm dụng AI có thể làm suy giảm tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và chuẩn mực nghề nghiệp, thậm chí tạo ra thông tin sai lệch hoặc bị lợi dụng để làm ô nhiễm môi trường thông tin.
Không nên "thánh hóa" AI mà cần tiếp cận tỉnh táo, có mục đích và chiến lược rõ ràng, tránh chạy theo phong trào. Việc ứng dụng AI phải luôn đặt dưới sự giám sát của nhà báo, minh bạch với người dùng và lấy lợi ích công chúng làm kim chỉ nam", ông An nói.
Tại tọa đàm, nhà báo Lê Xuân Trung, Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ, chia sẻ yêu cầu bắt buộc của nghề báo là kiểm chứng và chịu trách nhiệm với thông tin. AI có thể hỗ trợ, nhưng không thể gánh thay trách nhiệm nghề nghiệp.
Ông Xuân Trung chia sẻ từ thời điểm dịch COVID-19 (năm 2020), trong bối cảnh phải làm việc từ xa, báo Tuổi Trẻ đã dùng AI là các dẫn chương trình ảo thay thế con người.
Theo thời gian, AI không chỉ là công cụ mà dần trở thành "trợ lý", thậm chí được xem như "đồng nghiệp" trong một số quy trình sản xuất nội dung.
Ông dẫn ví dụ năm 2024, báo Tuổi Trẻ đã sử dụng AI để phân tích, dự đoán tỉ số các trận đấu tại Euro 2024. Theo đó, AI đưa ra dự đoán khi trận đấu chưa diễn ra và nhờ khai thác dữ liệu lớn, công cụ này đã dự đoán chính xác 100% kết quả.
"Mặc dù AI ngày càng mạnh hơn nhưng vẫn cần con người kiểm soát và đưa ra quyết định cuối cùng", ông Xuân Trung nhấn mạnh.
Nhà báo Lê Xuân Trung chia sẻ việc ứng dụng AI trong báo chí có thể chia thành hai hướng là sử dụng cá nhân và tích hợp vào quy trình quản trị tòa soạn.
Nếu tích hợp AI vào hệ thống quản lý nội dung, AI có thể hỗ trợ nhiều khâu như biên tập, phân tích, gợi ý nội dung và xử lý dữ liệu. Tòa soạn phải liên tục đào tạo cho người làm báo vì mức độ tiếp cận AI của mỗi người là khác nhau.
Tại tọa đàm, một giảng viên băn khoăn AI có tác động đến kinh tế báo chí, đồng thời lo ngại việc sử dụng AI có thể làm giảm dấu ấn cá nhân của người viết, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng báo chí chính luận và các tác phẩm chuyên sâu.
Nhà báo Đoàn Xuân Hiếu, Chủ tịch Hội Nhà báo TP Đà Nẵng, Giám đốc Báo và Phát thanh - truyền hình Đà Nẵng, đưa ra nhiều dẫn chứng từ thực tế và khẳng định AI không thay thế con người, nhưng thay đổi cách tổ chức báo chí.
AI không đơn thuần là câu chuyện tiết kiệm chi phí hay nhân sự, mà là vấn đề tái cấu trúc mô hình quản trị báo chí.
Ông nhấn mạnh thay vì cắt giảm nhân lực một cách cơ học, các cơ quan báo chí cần hướng đến xây dựng đội ngũ chất lượng cao, có khả năng làm chủ công nghệ và sáng tạo nội dung.
"AI không thể thay thế những giá trị cốt lõi của nhà báo như cảm xúc, trải nghiệm và tư duy sáng tạo. Đây là yếu tố tạo nên bản sắc của báo chí. AI chỉ là công cụ, còn giá trị khác biệt của báo chí vẫn nằm ở con người", ông Hiếu nói.
Ông Lê Xuân Trung cho rằng điều quan trọng là cách người làm báo sử dụng AI để tạo ra sản phẩm, bởi mỗi người có cách khai thác và đặt câu lệnh khác nhau, dẫn đến kết quả khác nhau.
Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào AI, người viết sẽ đánh mất dấu ấn cá nhân. Tuy nhiên nếu sử dụng đúng cách, AI sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý tư liệu, từ đó tạo điều kiện để nhà báo tập trung nhiều hơn vào phân tích, bình luận và đào sâu vấn đề.
Bệnh nhân Nguyễn V. Đ. (33 tuổi, trú tại tỉnh Thanh Hóa) có tiền sử khỏe mạnh, vào Bệnh viện Bãi Cháy thăm khám do tình trạng co giật, hai tay nắm chặt, duỗi cứng, miệng méo, mắt trợn, gọi hỏi ú ớ, cơn kéo dài khoảng 1 tiếng sau khi tắm.
Trước đó, bệnh nhân bị quả bóng đập vào cổ sau khi chơi bóng đá. Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) sọ não ghi nhận hình ảnh nhồi máu não cấp vùng vỏ và dưới vỏ thùy trán – đỉnh trái, siêu âm mạch cảnh có hình ảnh xơ vữa huyết khối động mạch cảnh trong trái gây hẹp 70% động mạch.
Do bệnh nhân còn trẻ và không có các yếu tố nguy cơ tim mạch thông thường, các bác sĩ tiếp tục chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) để tìm nguyên nhân.
Kết quả phát hiện động mạch cảnh trái bị hẹp nặng khoảng 80% trên đoạn dài > 40 mm. Xác định đây là dạng tổn thương kéo dài, phức tạp, làm giảm nghiêm trọng lưu lượng máu lên não, gây nguy cơ hình thành huyết khối gây nhồi máu não.
Do chiều dài tổn thương vượt quá phạm vi che phủ của một stent, ê-kíp can thiệp đã phải sử dụng hai stent nối tiếp để tái tạo hoàn toàn lòng mạch, khôi phục lưu lượng dòng chảy máu lên não. Sau can thiệp, hình ảnh chụp kiểm tra cho thấy động mạch cảnh trái được tái thông hoàn toàn, dòng máu lên não được phục hồi. 3 ngày sau can thiệp, sức khỏe của người bệnh ổn định, hồi phục tốt, vận động bình thường, các triệu chứng thần kinh cải thiện rõ rệt.
Bóc tách động mạch cảnh là tình trạng lớp nội mạc của thành động mạch bị xé rách, khiến máu chui vào giữa các lớp thành mạch, tạo thành một khối máu tụ trong lòng động mạch. Quá trình này gây hẹp hoặc tắc mạch, đồng thời hình thành huyết khối có thể di chuyển lên não gây đột quỵ nhồi máu não.
Tình trạng này có thể xảy ra sau các chấn thương đụng dập vùng cổ do tai nạn giao thông, chơi thể thao cường độ cao hoặc thậm chí sau những động tác xoay, ướn cổ, gập cổ quá mức… Ở tất cả những người trẻ, 20% tổn thương mạch máu não do tai nạn gây lóc tách động mạch chủ.
ThS.BS Giáp Hùng Mạnh, Trưởng khoa Thần kinh - Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bãi Cháy, cho biết: "Đây là trường hợp đột quỵ nhồi máu não hiếm gặp ở người trẻ, nguyên nhân không xuất phát từ các yếu tố nguy cơ tim mạch thông thường mà do tách lớp động mạch cảnh sau chấn thương vùng cổ khi chơi thể thao. Tổn thương kéo dài trên đoạn lớn của động mạch khiến việc can thiệp phức tạp hơn các trường hợp hẹp động mạch cảnh thông thường, đòi hỏi phải đánh giá chính xác trên DSA và lựa chọn chiến lược đặt hai stent để tái tạo hoàn toàn lòng mạch. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân và can thiệp kịp thời đã giúp tái thông mạch máu não, hạn chế tối đa nguy cơ tàn phế cho người bệnh.
Động mạch cảnh là mạch máu lớn, cung cấp khoảng 70% lượng máu cho phần trước của não bộ nên khi động mạch này bị tổn thương, nguy cơ nhồi máu não diện rộng, tàn phế hoặc tử vong là rất cao nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Điều đáng lưu ý là tách lớp động mạch cảnh thường không biểu hiện ngay sau chấn thương. Người bệnh có thể hoàn toàn tỉnh táo trong nhiều giờ, thậm chí vài ngày trước khi xuất hiện các triệu chứng đột quỵ. Việc nhận diện sớm và tái thông mạch máu trong thời gian vàng có ý nghĩa quyết định trong bảo tồn chức năng não và giảm nguy cơ tàn phế."
Từ trường hợp người bệnh trên, các bác sĩ Bệnh viện Bãi Cháy khuyến cáo, những chấn thương tưởng chừng đơn giản ở vùng cổ, đặc biệt khi chơi thể thao, tai nạn giao thông hoặc va đập mạnh có thể gây tổn thương động mạch cảnh và động mạch đốt sống, dẫn đến tách thành mạch, hình thành huyết khối và gây đột quỵ não. Điều đáng lưu ý là các triệu chứng có thể xuất hiện muộn sau nhiều giờ, thậm chí vài ngày sau chấn thương, khiến người bệnh dễ chủ quan và bỏ lỡ "thời gian vàng" điều trị.
Vì vậy, người dân cần đặc biệt cảnh giác khi xuất hiện các biểu hiện bất thường như đau đầu hoặc đau cổ kéo dài sau chấn thương, chóng mặt, mất thăng bằng, tê yếu tay chân, méo miệng, nói khó, nhìn mờ, nhìn đôi, co giật hoặc rối loạn ý thức…
Khi có các dấu hiệu trên, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa đột quỵ và can thiệp mạch để được thăm khám, chẩn đoán và xử trí kịp thời, hạn chế nguy cơ tử vong và di chứng nặng nề.
Chương trình "Thiếu nhi Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu" do Hội đồng Đội Trung ương phối hợp cùng Plan International Việt Nam tổ chức ngày 5-6 tại Hà Nội.
Tiến sĩ Phạm Văn Sĩ - đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho hay trong tương lai gần, nước ta có thể bị mất khoảng 13% diện tích Đồng bằng sông Hồng và 47% diện tích của Đồng bằng sông Cửu Long do biến đổi khí hậu.
Trong khoảng 10 năm qua, mưa bão, thiên tai đã gây thiệt hại 15,5 tỉ USD, 2,7 triệu ha lúa và hơn 500.000 ngôi nhà bị hư hỏng. Đặc biệt, có khoảng 2.700 người chết và 6.000 người bị thương. "Thế nên hậu quả của biến đổi khí hậu tác động rất lớn cho sự phát triển và việc củng cố các cơ sở phát triển bền vững", ông Sỹ nói.
Mở đầu phần trò chuyện của mình, hoa hậu Lê Nguyễn Bảo Ngọc đưa ra con số 1.300 tỉ USD số tiền cần có để giải quyết hậu quả của biến đổi khí hậu.
Cô giải thích cho các em hiểu về Hội nghị COP (Conference of Party) ứng phó biến đổi khí hậu. Theo Bảo Ngọc, các em cần biết những vấn đề về khí hậu, môi trường, nguyên nhân của biến đổi khí hậu xuất phát từ đâu. Cô cũng giải thích ngắn gọn để thiếu nhi hiểu chính các em là người sẽ đưa ra quyết định cho tương lai.
"Các anh chị học đại học đang có một đấu trường mới là "Đấu trường xanh", có công việc mới là "Công việc xanh". Chính cuộc khủng hoảng khí hậu lại tạo ra những công việc chưa từng có", Bảo Ngọc nói.
Cô khuyên các em rèn luyện ý thức sống xanh ngay từ khi còn nhỏ và tư duy hệ thống để chủ động định hình sự nghiệp của mình, biến những mong muốn bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu thành công việc có giá trị trong tương lai.
Công việc "xanh" không chỉ là đi trồng cây, dọn vệ sinh môi trường hay làm tình nguyện mà là những công việc đòi hỏi trình độ, chất xám cao như kỹ sư năng lượng tái tạo, chuyên gia kiểm toán carbon...
Cô khuyên các em bắt đầu từ những việc nhỏ nhất thường ngày như biết phân loại rác, biết nhắc nhở người khác bỏ rác đúng chỗ, bỏ dần thói quen dùng đồ nhựa...
Anh Hoàng Thái Nam - Phó trưởng Ban Công tác thanh thiếu nhi (Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh) - cho hay thiếu nhi không chỉ là đối tượng thụ hưởng các chính sách phát triển bền vững mà còn là lực lượng tiên phong trong việc thay đổi nhận thức, hành vi và lan tỏa những hành động tích cực trong cộng đồng.
Theo anh Nam, bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở đất, ngập úng đô thị, ô nhiễm môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đã và đang tác động sâu sắc tới đời sống kinh tế - xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân, đặc biệt là trẻ em và thế hệ trẻ.
Việc trang bị kiến thức, kỹ năng, ý thức trách nhiệm và năng lực hành động cho thế hệ trẻ trước những thách thức của biến đổi khí hậu không chỉ là trách nghiệm của các tổ chức thanh thiếu nhi mà là trách nhiệm và nhiệm vụ chung của toàn xã hội.
Bà Carina Neset - thành viên ban giám đốc Plan International Việt Nam - cho rằng trẻ em và thanh niên không chỉ là những người sẽ sống cùng các tác động của biến đổi khí hậu trong tương lai mà đang là những tác nhân tạo ra thay đổi ngay từ hôm nay.
Theo bà Carina Neset, khi được trao cơ hội, người trẻ hoàn toàn có thể nhận diện các thách thức tại cộng đồng, đề xuất giải pháp và huy động những người xung quanh cùng hành động. Đầu tư cho vai trò lãnh đạo của thanh thiếu niên là yếu tố thiết yếu để xây dựng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và hướng tới một tương lai phát triển bền vững.
