Số liệu thống kê cho thấy có sự tương quan giữa lượng tài khoản chứng khoán mở mới hằng tháng và diễn biến VN-Index từ năm 2019 đến nay.
Ví dụ, nửa cuối năm 2021 đến đầu năm 2022, số tài khoản mở mới đạt đỉnh cao nhất lịch sử, đúng giai đoạn VN-Index ở vùng 1.400 – 1.500 điểm. Khi thị trường giảm khoảng 40% trong 8 tháng tiếp theo, lượng mở mới cũng giảm theo. Và khi thị trường hồi phục, lượng mở mới tăng trở lại.
Sang đến năm 2024, thị trường ghi nhận thêm khoảng 2 triệu tài khoản mới. Theo thống kê của FiinTrade, nhà đầu tư cá nhân mua ròng hơn 77.700 tỉ đồng trên sàn HoSE trong năm 2024. Giai đoạn mua ròng đỉnh điểm rơi vào tháng 5 và tháng 6, khi VN-Index tiếp cận ngưỡng 1.280 – 1.300 điểm – vùng đỉnh ngắn hạn của năm.
Năm 2025, con số mở mới tiếp tục tăng lên gần 2,6 triệu tài khoản, đưa tổng số lên hơn 11,8 triệu, trong bối cảnh VN-Index lập đỉnh lịch sử 1.784 điểm.
Dragon Capital nhận định nhà đầu tư cá nhân không dẫn dắt mà thường chạy theo xu hướng. Dòng tiền có xu hướng đến sau khi thị trường đã tăng và rút đi sau khi đã giảm.
Trong tài chính hành vi, hiện tượng này được gọi là hành vi bầy đàn – xu hướng ra quyết định dựa trên hành động của người xung quanh thay vì phân tích độc lập. Ở thị trường có hơn 80% giao dịch đến từ cá nhân, hành vi bầy đàn có thể tạo ra vòng lặp tự củng cố.
Khi nhiều người mua khiến giá tăng, giá tăng xác nhận quyết định mua, dẫn đến nhiều người mua thêm cho đến khi dòng tiền mới cạn kiệt và vòng lặp đảo chiều.
Đây là xu hướng mà hầu hết nhà đầu tư nhận ra ở chính mình, dù không phải lúc nào cũng thừa nhận. Hãy hình dung hai cổ phiếu mua cùng một thời điểm. Cổ phiếu A tăng 20%, nhà đầu tư bán ngay với tâm lý “chốt chắc ăn”. Cổ phiếu B giảm 30%, nhà đầu tư giữ lại, chờ “về bờ”.
Một năm sau, mã A tiếp tục tăng thêm 40%, trong khi mã B vẫn nằm ở vùng giá thấp. Danh mục lúc này nghiêng hoàn toàn về phía mã kém chất lượng, vì mã tốt đã bị loại khỏi danh mục từ sớm.
Gốc rễ của xu hướng này nằm ở đặc tính rất cơ bản của tâm lý con người là nỗi đau mất mát thường mạnh gấp khoảng 2 lần niềm vui từ lợi nhuận tương đương.
Khi nhìn vào một cổ phiếu đang lãi 20%, cảm giác “nếu không chốt bây giờ, lợi nhuận có thể mất” thắng cảm giác “nếu giữ tiếp, lợi nhuận có thể tăng thêm”. Và khi nhìn vào cổ phiếu đang lỗ 30%, cảm giác “chưa bán thì chưa lỗ” mạnh hơn lý trí “nên cắt lỗ để bảo toàn vốn”.
Dragon Capital cho biết đây là cách bộ não được thiết kế qua hàng triệu năm tiến hóa để bảo vệ nguồn lực. Nhưng trên thị trường tài chính, bản năng này thường dẫn đến kết quả không tối ưu.
Quỹ đầu tư này nhận định dư nợ cho vay ký quỹ phản ánh mức độ sẵn sàng sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư, tức là mức độ tự tin của thị trường. Xu hướng này thường khá nhất quán. Nhà đầu tư có xu hướng tăng đòn bẩy sau khi thị trường đã tăng và giảm đòn bẩy sau khi thị trường đã giảm – đi ngược với lý thuyết tối ưu.
Trong tài chính hành vi, xu hướng này gọi là thiên lệch do thông tin gần nhất – khi nhà đầu tư đánh giá quá cao những gì vừa xảy ra. Ba tháng thị trường điều chỉnh liên tục có thể tạo ra cảm giác thị trường sẽ điều chỉnh mãi, dù dữ liệu dài hạn cho thấy điều ngược lại. Ba tháng tăng liên tục có thể tạo ra cảm giác “lần này khác”, dù mọi chu kỳ đều có sự điều chỉnh.
Trong sự kiện đại dịch năm 2020, những nhà đầu tư bắt đầu đầu tư định kỳ từ ba đến sáu tháng trước đáy, tức là khi tin tức tiêu cực nhất, khi bản năng bảo “đừng mua” lại đạt kết quả cao hơn so với những người bắt đầu đúng tháng đáy.
Chia sẻ tại hội thảo "Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" do tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và trang Người Quan sát tổ chức sáng 6-5, ông Nguyễn Đức Thông - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán SSI - nhận định thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa trở thành kênh vốn trung - dài hạn cho kinh tế tư nhân.
Hiện nay, quy mô tín dụng so với GDP của Việt Nam đã lên tới khoảng 150% trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ đạt khoảng 10% GDP. Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp mới bằng 7-8% dư nợ tín dụng ngân hàng.
Ông Thông chỉ ra 3 nguyên nhân chính khiến quy mô thị trường còn khiêm tốn. Đầu tiên là rào cản niềm tin của nhà đầu tư. Giai đoạn năm 2022 - 2023 thị trường biến động mạnh cùng làn sóng bán tháo tạo ra tâm lý e ngại cho nhà đầu tư, dù vẫn còn nhiều doanh nghiệp kinh doanh tốt và có dòng tiền.
Để khắc phục vấn đề này, cần đẩy mạnh minh bạch thị trường và nâng cao hiểu biết cho nhà đầu tư cá nhân. Việc đầu tư trái phiếu doanh nghiệp chắc chắn rủi ro hơn so với gửi tiết kiệm ngân hàng hay trái phiếu Chính phủ. Nhà đầu tư cần hiểu rằng mức chênh lệch lãi suất 4-5% so với gửi tiết kiệm luôn đi kèm với rủi ro tương ứng.
Thứ hai là sự thiếu vắng các định chế chuyên nghiệp. Ở các quốc gia phát triển, các cá nhân hiếm khi tự đầu tư trái phiếu riêng lẻ mà thường thông qua các quỹ đầu tư. Việc tăng số lượng quỹ đầu tư trái phiếu sẽ giúp tránh được hiện tượng rút tiền ồ ạt của nhà đầu tư cá nhân.
Thứ ba là nút thắt trong thủ tục phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Sau giai đoạn 2022-2023, hồ sơ thủ tục phát hành trái phiếu trở nên chặt chẽ hơn và được tháo gỡ từ năm 2025. Ông Thông lưu ý điểm quan trọng nhất là doanh nghiệp cần minh bạch thông tin, báo cáo tài chính để đáp ứng thủ tục cũng như tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Ông Trần Hoài Nam - Phó tổng giám đốc thường trực HDBank - cho biết trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn rất quan trọng. Tuy nhiên, từ cuối năm 2022 những biến động mạnh trên thị trường ảnh hưởng tiêu cực tới tâm lý nhà đầu tư.
"Nhiều nhà đầu tư cảm thấy trái phiếu như tội đồ. Họ rất quan ngại", ông Nam chia sẻ. Từ đó thị trường trái phiếu đóng băng, nhu cầu vốn của doanh nghiệp đổ dồn sang ngân hàng.
Nêu giải pháp gỡ nút thắt đầu ra cho thị trường bằng cách nới lỏng quy định về nhà đầu tư chuyên nghiệp, theo đại diện HDBank, các quy định rà soát tư cách hằng năm đang làm khó cả người mua lẫn người bán, các quy định về doanh nghiệp đầu tư vào trái phiếu cũng rất chặt chẽ.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp có tiền nhàn rỗi chỉ quen với việc gửi ngân hàng. Vì vậy ông đề xuất tháo gỡ các quy định để doanh nghiệp dễ dàng đầu tư vào trái phiếu so với hiện nay.
Ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch hiệp hội doanh nghiệp đầu tư nước ngoài - cũng cho rằng các quy định chặt chẽ về tính chuyên nghiệp nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư nhưng đôi khi lại là rào cản thị trường.
Đồng thời đề xuất có thể tìm giải pháp khác để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư mà vẫn đảm bảo hướng phát triển cho doanh nghiệp và thị trường.
Công ty CP Vinhomes (VHM) vừa công bố tài liệu họp Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, dự kiến tổ chức ngày 21-4 tại Hà Nội.
Theo đó, năm 2026 doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu 250.000 tỉ đồng và lợi nhuận sau thuế 50.000 tỉ đồng, tăng lần lượt 63% và 15% so với năm trước.
Nếu hoàn thành, đây sẽ là mức kỷ lục mới mà doanh nghiệp bất động sản lớn nhất thị trường đạt được.
Ngoài ra, Vinhomes dự kiến chia cổ tức tiền mặt tỉ lệ 60%, tương đương 6.000 đồng/cổ phiếu. Với khoảng 4,1 tỉ cổ phiếu đang lưu hành, tổng số tiền dự chi cho đợt cổ tức này khoảng 24.600 tỉ đồng.
Bên cạnh đó, công ty cũng lên kế hoạch phát hành cổ phiếu thưởng tỉ lệ 100%, nâng tổng mức cổ tức lên 160%. Nguồn chi trả đến từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hơn 200.000 tỉ đồng.
Với cơ cấu sở hữu hiện tại, cổ đông lớn nhất là Vingroup, nắm gần 70% vốn tại Vinhomes. Ước tính cổ đông này có thể nhận về khoảng 17.000 - 17.200 tỉ đồng tiền mặt từ đợt chia cổ tức.
Năm 2025, Vinhomes ghi nhận doanh thu 153.271 tỉ đồng, trong đó gần 109.000 tỉ đồng đến từ chuyển nhượng bất động sản. Lợi nhuận sau thuế đạt 43.335 tỉ đồng, tăng 23,6% và vượt kế hoạch; doanh nghiệp đồng thời nộp ngân sách hơn 73.000 tỉ đồng.
Đáng chú ý, doanh số chưa ghi nhận đạt 186.400 tỉ đồng, tạo nguồn doanh thu cho các năm tới. Doanh nghiệp hiện có khoảng 50.000 tỉ đồng tiền mặt, tỉ lệ nợ ròng/vốn chủ sở hữu ở mức 37,8%.
Tại đại hội cổ đông tới, doanh nghiệp cũng sẽ trình cổ đông kế hoạch bổ sung ngành nghề kinh doanh sang sản xuất điện và vận tải đường sắt, cho thấy xu hướng mở rộng sang lĩnh vực hạ tầng và năng lượng.
Hiện cổ phiếu VHM đang giao dịch quanh mức 100.000 đồng/cổ phiếu, vốn hóa thị trường khoảng 420.000 tỉ đồng.
Gần đây, một binh sĩ Lục quân Mỹ đã bị truy tố vì cá cược vụ bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. Trong những tuần trước khi ông Maduro bị bắt, binh sĩ này đã sử dụng thông tin mật để đặt cược trên nền tảng Polymarket rằng lực lượng Mỹ sẽ tiến vào Venezuela và ông Maduro sẽ mất chức. Kết quả, người này thắng 400.000 USD. Đây được xem là một vụ bê bối cá biệt trong thị trường dự đoán.
Polymarket là nền tảng thị trường dự đoán phi tập trung lớn nhất thế giới, được xây dựng trên blockchain, cho phép người dùng đặt cược bằng tiền số vào kết quả của các sự kiện chính trị, thể thao hay kinh tế. Nền tảng này và thị trường dự đoán đang tạo ra những ảnh hưởng sâu rộng đến tâm lý chung của nhà đầu tư, dần trở thành một trong những "la bàn" để giới tài chính toàn cầu tham khảo trước khi đưa ra quyết định.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây cho thấy đây có thể là một dấu hiệu đáng lo ngại hơn: một nhóm nhỏ các nhà giao dịch "có thông tin" trở thành bên quyết định giá cả trên thị trường, trong khi số đông nhà đầu tư lại thua lỗ.
Nghiên cứu này là một phần của bản thảo học thuật do các nhà nghiên cứu từ London Business School và Yale thực hiện, nhằm kiểm chứng giả định cốt lõi của ngành rằng thị trường dự đoán có hoạt động hiệu quả nhờ "trí tuệ đám đông" hay không. Bằng cách phân tích toàn bộ giao dịch trên Polymarket từ năm 2023 đến 2025, nhóm tác giả kết luận rằng thực tế không phải đám đông, mà chính một nhóm nhỏ nhà giao dịch (trader) có hiểu biết và nắm bắt thông tin tốt mới là những người dẫn dắt giá cả.
Họ phân tích 1,72 triệu tài khoản với tổng khối lượng giao dịch 13,76 tỷ USD và phát hiện chỉ khoảng 3% trader là những người hiểu chuyện và đặt lệnh đúng, nên chính họ mới là người quyết định giá đúng hay sai. Nhóm này thường xuyên dự đoán chính xác và hành động sớm.
Ngược lại, phần lớn 97% còn lại không làm được điều trên. Họ đóng vai trò cung cấp thanh khoản và tạo khối lượng giao dịch cho thị trường, nhưng xét tổng thể lại đang ở phía thua lỗ.
Một vấn đề quan trọng là làm sao phân biệt giữa kỹ năng và may mắn. Với hơn 1 triệu người tham gia, việc có nhiều người thắng lớn chỉ nhờ may mắn là điều dễ xảy ra.
Để loại bỏ yếu tố này, các tác giả chạy lại mỗi giao dịch 10.000 lần, giữ nguyên mọi yếu tố trừ hướng giao dịch. Cùng thị trường, cùng thời điểm, cùng số tiền, nhưng việc mua hay bán được quyết định bằng cách tung đồng xu. Điều này tạo ra một mốc so sánh: Nếu kết quả thực tế vượt trội một cách nhất quán so với mô hình "tung đồng xu", đó là kỹ năng; nếu không, đó là may mắn.
Kết quả cho thấy trong số những người thắng lớn nhất tính theo lợi nhuận tuyệt đối, chỉ khoảng 12% thực sự vượt qua được chuẩn này. Nhiều người thắng chỉ nhờ may mắn khi khoảng 60% trong số đó trở thành người thua.
Dù vậy, nhóm giao dịch có kỹ năng lại đóng vai trò quan trọng trong việc giúp thị trường chính xác hơn. Khi tỷ trọng giao dịch của họ tăng lên, giá cả thường tiến gần hơn với kết quả đúng, đặc biệt trong giai đoạn sát thời điểm sự kiện diễn ra. Họ cũng là những người phản ứng nhanh nhất khi có thông tin mới, chẳng hạn như thông báo từ Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) hay báo cáo lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi phần lớn nhà giao dịch khác không có phản ứng nhất quán.
Tuy nhiên, chính lợi thế thông tin này cũng đặt ra một vấn đề lớn: điều gì xảy ra khi thông tin đó không phải là công khai hoặc không được phép sử dụng? Cả Polymarket và Kalshi đều khẳng định việc giao dịch dựa trên thông tin nội bộ là bị cấm, nhưng nghiên cứu cho thấy rủi ro này là có thật.
Một ví dụ được nêu ra là sự kiện Mỹ bắt Tổng thống Venezuela vào tháng 1. Trước khi sự kiện xảy ra, 3 tài khoản mới đã đặt cược lớn vào khả năng ông Maduro bị lật đổ, khi thị trường lúc đó chỉ định giá xác suất khoảng 10%. Các tài khoản này đặt lệnh rất lớn trước khi giá kịp phản ứng. Khi sự kiện xảy ra, họ thu về hơn 630.000 USD. Sau đó, hai tài khoản ngừng giao dịch hoàn toàn, tài khoản còn lại gần như không hoạt động. Tuy không có bằng chứng cho thấy có hành vi sai phạm, nhưng đây là một trường hợp đáng chú ý.
Các giao dịch dựa trên thông tin nội bộ, nếu xảy ra, có tác động mạnh hơn nhiều so với giao dịch thông thường - có thể gấp 7 đến 12 lần về mức độ ảnh hưởng tới giá. Tuy nhiên, chúng hiếm khi xảy ra và chỉ tập trung vào một số sự kiện cụ thể. Phần lớn thời gian, độ chính xác của thị trường vẫn phụ thuộc vào những người giao dịch có kỹ năng, những người liên tục dự đoán tốt hơn số đông.
Kết luận của nghiên cứu thách thức quan điểm phổ biến rằng thị trường dự đoán hoạt động hiệu quả nhờ trí tuệ tập thể. Thực tế cho thấy, điều quan trọng không phải là số đông nghĩ gì, mà là ai trong số đó thực sự có thông tin và hiểu biết.