Trên thế giới, xu hướng tiếp cận người khuyết tật thay đổi rõ rệt: từ trợ giúp sang trao quyền, từ chăm sóc sang tạo cơ hội.
Một thay đổi quan trọng nhất trên thế giới là cách nhìn nhận về người khuyết tật. Theo Công ước Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD), họ không còn là “đối tượng thụ hưởng”, mà là chủ thể có quyền, với quyền tiếp cận bình đẳng trong mọi lĩnh vực.
Ở Thụy Điển, nguyên tắc rất rõ ràng: xã hội phải thích ứng với con người. Điều này thể hiện qua việc mọi dịch vụ công – từ giao thông, giáo dục đến y tế – đều phải đảm bảo khả năng tiếp cận. Tại Canada hay Úc, các cơ quan và doanh nghiệp còn phải có kế hoạch cụ thể để loại bỏ rào cản, nếu không sẽ bị xử lý.
Việt Nam đã có luật và cam kết quốc tế, nhưng thách thức nằm ở khâu thực thi. Bài học từ các nước là không chỉ ban hành chính sách, mà cần cơ chế giám sát độc lập, chế tài rõ ràng và đặc biệt là sự tham gia của chính người khuyết tật trong quá trình xây dựng chính sách. Khi đó, “quyền” mới thực sự đi vào đời sống.
Tại Tokyo (Nhật Bản), việc di chuyển bằng tàu điện ngầm là trải nghiệm gần như không rào cản. Thang máy, lối dốc, biển báo chữ nổi hay thông báo bằng âm thanh không chỉ dành cho người khuyết tật, mà còn hữu ích với người cao tuổi, phụ nữ mang thai hay khách du lịch.
Theo số liệu của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản, hơn 90% các ga tàu lớn đã được cải tạo theo hướng tiếp cận toàn diện.
Singapore cũng áp dụng chương trình “Barrier-Free Accessibility” (Tiếp cận không rào cản) từ nhiều thập kỷ qua trong xây dựng nhà ở và không gian công cộng, trong khi các nước Bắc Âu đưa tiêu chí này ngay từ khâu cấp phép.
Điểm chung của các quốc gia này là không coi tiếp cận là chi phí bổ sung, mà là đầu tư dài hạn. Với Việt Nam, điều cần thay đổi là tư duy: không phải “làm thêm cho người khuyết tật”, mà là thiết kế cho tất cả ngay từ đầu. Nếu không, những “lối dốc tượng trưng” hay “công trình có mà không dùng được” sẽ còn tồn tại.
Ở Phần Lan, hơn 95% học sinh khuyết tật học trong môi trường phổ thông, theo báo cáo năm 2018 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Mỗi học sinh có một kế hoạch giáo dục cá nhân, được xây dựng với sự tham gia của giáo viên, chuyên gia tâm lý và gia đình.
Ở Canada hay Úc, trong lớp học còn có giáo viên hỗ trợ, nhân viên công tác xã hội và dịch vụ tâm lý học đường. Điều đó cho thấy giáo dục hòa nhập không đơn giản là “cho học chung”, mà là thiết kế lại hệ thống để phù hợp với sự khác biệt.
Việt Nam đã triển khai giáo dục hòa nhập, nhưng còn thiếu nhân lực và nguồn lực, phải đầu tư vào đội ngũ giáo viên, dịch vụ hỗ trợ tại trường và cơ chế phối hợp liên ngành. Nếu không, hòa nhập dễ trở thành hình thức hơn là thực chất.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, người khuyết tật có nguy cơ gặp vấn đề tâm lý cao gấp 2-3 lần, nhưng lại ít được hỗ trợ kịp thời. Ở Ấn Độ, chương trình mhGAP đào tạo nhân viên y tế cộng đồng hỗ trợ tâm lý ban đầu.
Tại Chile và Brazil, dịch vụ được tích hợp vào y tế ban đầu, còn Zimbabwe triển khai mô hình “Ghế tình bạn” – tư vấn ngay tại cộng đồng với chi phí thấp.
Với Việt Nam, hướng đi khả thi là phát triển mô hình chăm sóc phân tầng, sàng lọc sớm tại trạm y tế, đào tạo nhân viên tuyến cơ sở, lồng ghép vào phục hồi chức năng và có cơ chế chuyển tuyến rõ ràng.
Ở Đức, doanh nghiệp có trên 20 lao động phải dành ít nhất 5% vị trí cho người khuyết tật, nếu không sẽ phải đóng góp vào quỹ hỗ trợ việc làm. Trong khi đó tại Anh và Hàn Quốc, các mô hình doanh nghiệp xã hội và việc làm hỗ trợ giúp người khuyết tật làm việc đúng với năng lực, có hỗ trợ tại nơi làm việc và duy trì công việc lâu dài.
Bài học cho Việt Nam là cần xây dựng hệ sinh thái việc làm, không chỉ dừng ở đào tạo nghề, kết nối với doanh nghiệp, hỗ trợ tại nơi làm việc và thay đổi định kiến. Khi có cơ hội công bằng, người khuyết tật có thể chứng minh năng lực của mình.
Trong kỷ nguyên số, công nghệ đang trở thành “cánh cửa mới”. Ở Hàn Quốc, người khuyết tật được hỗ trợ phần mềm đọc màn hình, ứng dụng giao tiếp. Tại Mỹ và châu Âu, các nền tảng số phải đảm bảo khả năng tiếp cận. Theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU), công nghệ có thể giúp giảm đáng kể rào cản tiếp cận thông tin và dịch vụ.
Việt Nam đang chuyển đổi số mạnh mẽ, cần sớm xây dựng tiêu chuẩn tiếp cận số, hỗ trợ thiết bị và kỹ năng, khuyến khích doanh nghiệp phát triển giải pháp công nghệ cho người khuyết tật.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hỗ trợ người khuyết tật không phải là câu chuyện của riêng một ngành, mà là tiếp cận hệ thống. Một xã hội bao trùm không phải là điều xa vời, mà bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể – trong cách nghĩ, cách làm và cách chúng ta tạo cơ hội cho nhau.
Ngày 10/4, Helen, 37 tuổi, hoàn tất thủ tục nghỉ việc tại một tập đoàn đa quốc gia ở Khu phần mềm Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Cô gia nhập công ty 8 năm trước với vị trí lập trình viên. Khi đó, "tập đoàn quốc tế" và "lập trình viên" là những cụm từ chỉ một công việc mơ ước.
Từ năm ngoái, khi công ty đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào các dự án, đội ngũ nhân sự bị thu hẹp. "Hiệu suất viết code (mã) của AI tăng vọt, các kịch bản kiểm thử cũng toàn diện hơn con người. Sự tồn tại của lập trình viên ngày càng thấp", cô nói.
Cách đây vài ngày, Helen nhận được tin nhắn từ bộ phận nhân sự và linh cảm "ngày này rồi cũng đến". "Mất việc không phải tận thế nhưng cuộc sống đột ngột bị đình trệ, như thể mọi thứ xung quanh đã bị tạm dừng", cô nói.
Helen kể đêm đầu tiên sau khi nghỉ việc cô trằn trọc không ngủ được. Cô bắt đầu lo lắng về khoản vay mua nhà, cách giải thích với gia đình và định hướng công việc tiếp theo.
Tại Thượng Hải, Lu Na, một biên dịch viên tiếng Anh có hơn 10 năm kinh nghiệm, cũng không được công ty gia hạn hợp đồng.
Sự dịch chuyển này phần lớn xuất phát từ bài toán chi phí. Dữ liệu từ Microsoft chỉ ra AI hiện có thể đảm nhận 98% nhiệm vụ cốt lõi của nghề dịch thuật. Chi phí sử dụng AI tốn khoảng 0,01 USD cho mỗi 1.000 chữ, trong khi thuê nhân công tốn 21 USD. Mức chênh lệch hơn 2.000 lần khiến nhiều doanh nghiệp chuyển sang dùng máy.
Những lao động như Helen, Luna đang chịu áp lực kép. Thị trường việc làm vốn đã cạnh tranh, nay càng trầm trọng hơn bởi "bị AI cướp việc". Theo số liệu từ Cục Thống kê nước này, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên 16-24 tuổi (không tính sinh viên) có lúc chạm mốc kỷ lục 18,9% vào tháng 8/2025 và duy trì quanh mức 17% trong những tháng cuối năm. Áp lực này sẽ tiếp tục gia tăng khi dự kiến có khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp bước vào thị trường tìm việc trong mùa hè năm 2026.
Làn sóng thay thế nhân sự đang lan rộng đến các cơ sở giáo dục. Đại học Truyền thông Trung Quốc thông báo sẽ đóng cửa 16 chuyên ngành như Dịch thuật, Nhiếp ảnh và Truyện tranh vào năm 2025. Các trường như Đại học Sư phạm Hoa Đông hay Đại học Nam Xương cũng dừng đào tạo hàng chục ngành học thuộc lĩnh vực nghệ thuật, đồ họa và thiết kế.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, năm 2024 có đợt điều chỉnh ngành học lớn với hơn 1.400 điểm đào tạo bị hủy bỏ, chủ yếu là các ngành AI có thể đảm nhận. Đồng thời, hơn 400 điểm đào tạo mới về AI được mở ra trong giai đoạn 2020-2024.
Thị trường tuyển dụng cũng thay đổi tiêu chí. Xiao Luo, sinh viên năm cuối ngành Thiết kế hoạt hình tại Thẩm Dương, cho biết các công ty hiện không còn ưu tiên kỹ năng vẽ tay, thay vào đó yêu cầu ứng viên sử dụng thành thạo công cụ AI như Midjourney hay Stable Diffusion. "Nhiều năm luyện vẽ tay không bằng một người biết viết câu lệnh tốt", Luo nói.
Theo Viện nghiên cứu MyCOS, khoảng 18% sinh viên tốt nghiệp ngành đồ họa năm 2023 phải làm trái chuyên môn do không đáp ứng được yêu cầu công nghệ của doanh nghiệp.
Tình trạng tương tự diễn ra với các du học sinh nghệ thuật tại châu Âu khi thị trường vẽ minh họa và thiết kế thương mại thu hẹp, Judy, nghiên cứu sinh tại Học viện Mỹ thuật Florence (Italy), cho biết.
Để thích nghi, nhiều lao động đang tự cập nhật kiến thức. Helen hiện học cách sử dụng các công cụ AI hỗ trợ lập trình để tìm cơ hội mới. "Cách tốt nhất không phải là coi AI như kẻ thù, mà là tập trung vào những việc nó không thể làm", cô nói.
Hoạt động kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28-6) với nhiều hoạt động tôn vinh giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam, lan tỏa thông điệp xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh.
Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM Lê Thị Kim Thu chia sẻ cuộc sống hiện đại khiến gia đình Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức.
Việc giữ gìn ngọn lửa yêu thương, sự thấu hiểu và sẻ chia giữa các thành viên trong gia đình càng trở nên thiêng liêng và cần thiết hơn bao giờ hết.
"Tôi hy vọng thông điệp "Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng" tiếp tục lan tỏa sâu rộng đến từng ngôi nhà trên khắp thành phố. Mỗi gia đình hạnh phúc sẽ là một tế bào khỏe mạnh, góp phần xây dựng TP.HCM văn minh, hiện đại, nghĩa tình", bà Thu nhắn gửi.
Dịp này, Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM đã tuyên dương 168 gia đình văn hóa hạnh phúc tiêu biểu. Đây là những gia đình có nhiều đóng góp thiết thực trong hoạt động Hội, xây dựng đời sống văn hóa, nuôi dạy con ngoan, tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước tại địa phương, giữ gìn và phát huy các giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam.
Tại ngày hội, hội thi nấu ăn "Khi người đàn ông vào bếp" thu hút hơn 100 đội tham gia, tạo không khí vui tươi, gắn kết và trao đi thông điệp mạnh mẽ "Việc nhà không của riêng ai - Hạnh phúc là cùng sẻ chia".
Ngoài ra còn phát động hội thi ảnh "Gia đình yêu thương - Vẹn tròn hạnh phúc". Qua đó nhằm ghi lại những khoảnh khắc đẹp, câu chuyện ý nghĩa về tình cảm gia đình, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn và xây dựng hình ảnh gia đình Việt Nam hạnh phúc trong thời đại mới.
Một ca sinh đặc biệt hiếm gặp vừa xảy ra tại một bệnh viện ở Canada khi sản phụ 27 tuổi ngủ thiếp đi sau khi gây tê màng cứng. Trong lúc cô chìm vào giấc ngủ vì mệt mỏi, các cơn co tử cung tiếp tục diễn ra và em bé đã tự chào đời an toàn ngay trên giường bệnh, dưới lớp chăn.
Ba tháng sau khoảnh khắc khó quên ấy, bé trai hiện có sức khỏe ổn định và phát triển bình thường. Câu chuyện được mẹ bé, cô Carolina Moreno, chia sẻ trên nền tảng TikTok vào ngày 7/7, nhanh chóng thu hút sự quan tâm của nhiều người.
Trước đó, Moreno nhập viện khi cổ tử cung đã mở khoảng 3 cm và bắt đầu xóa mỏng. Do kết quả xét nghiệm dương tính với liên cầu khuẩn nhóm B (GBS), các bác sĩ nhanh chóng chỉ định sử dụng kháng sinh để giảm nguy cơ ảnh hưởng đến em bé trước khi tiến hành bấm ối và truyền thuốc kích thích chuyển dạ Pitocin.
Trong quá trình sinh, do thai nhi nằm ở tư thế không thuận khiến cơn đau trở nên dữ dội, Moreno quyết định gây tê màng cứng. Tuy nhiên, thuốc chưa phát huy tác dụng ngay lập tức, cô phải yêu cầu bổ sung liều đến ba lần. Sau nhiều giờ căng thẳng và kiệt sức, sản phụ dần chìm vào giấc ngủ.
Lúc này, chồng, em gái và một người em họ của Moreno cũng ngủ thiếp đi trong phòng sinh. Trong khi đó, đội ngũ y tế vẫn thường xuyên theo dõi nhịp tim thai bằng máy monitor.
Bất ngờ, thiết bị phát tín hiệu cảnh báo mất dấu nhịp tim. Một nữ y tá lập tức vào phòng kiểm tra, điều chỉnh vị trí đầu dò nhưng vẫn không thể tìm thấy tín hiệu như bình thường.
Âm thanh báo động khiến Moreno tỉnh giấc. Khi cử động chân, cô cảm nhận thấy một vật lạ trên giường và vô cùng hoảng sợ, lo rằng mình gặp biến chứng nguy hiểm như lộn tử cung hoặc bong nhau thai.
Chỉ đến khi y tá kéo chăn lên kiểm tra, cả ê-kíp mới bàng hoàng phát hiện bé trai đã tự chào đời từ lúc nào và đang nằm dưới lớp chăn, ngay bên cạnh mẹ.
Các nhân viên y tế lập tức đưa em bé lên, thực hiện các thao tác kích thích hô hấp để giúp bé bật khóc. Moreno cho biết khoảnh khắc ấy khiến cô vô cùng sợ hãi vì lo con có thể gặp nguy hiểm do không được phát hiện kịp thời.
Tuy nhiên, điều kỳ diệu là em bé vẫn khỏe mạnh. Sau ba tháng, cậu bé phát triển hoàn toàn bình thường. Với Moreno, trải nghiệm sinh nở hy hữu này trở thành một câu chuyện khó quên và là kỷ niệm đặc biệt trong hành trình làm mẹ.
