Trên thế giới, xu hướng tiếp cận người khuyết tật thay đổi rõ rệt: từ trợ giúp sang trao quyền, từ chăm sóc sang tạo cơ hội.
Một thay đổi quan trọng nhất trên thế giới là cách nhìn nhận về người khuyết tật. Theo Công ước Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD), họ không còn là “đối tượng thụ hưởng”, mà là chủ thể có quyền, với quyền tiếp cận bình đẳng trong mọi lĩnh vực.
Ở Thụy Điển, nguyên tắc rất rõ ràng: xã hội phải thích ứng với con người. Điều này thể hiện qua việc mọi dịch vụ công – từ giao thông, giáo dục đến y tế – đều phải đảm bảo khả năng tiếp cận. Tại Canada hay Úc, các cơ quan và doanh nghiệp còn phải có kế hoạch cụ thể để loại bỏ rào cản, nếu không sẽ bị xử lý.
Việt Nam đã có luật và cam kết quốc tế, nhưng thách thức nằm ở khâu thực thi. Bài học từ các nước là không chỉ ban hành chính sách, mà cần cơ chế giám sát độc lập, chế tài rõ ràng và đặc biệt là sự tham gia của chính người khuyết tật trong quá trình xây dựng chính sách. Khi đó, “quyền” mới thực sự đi vào đời sống.
Tại Tokyo (Nhật Bản), việc di chuyển bằng tàu điện ngầm là trải nghiệm gần như không rào cản. Thang máy, lối dốc, biển báo chữ nổi hay thông báo bằng âm thanh không chỉ dành cho người khuyết tật, mà còn hữu ích với người cao tuổi, phụ nữ mang thai hay khách du lịch.
Theo số liệu của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản, hơn 90% các ga tàu lớn đã được cải tạo theo hướng tiếp cận toàn diện.
Singapore cũng áp dụng chương trình “Barrier-Free Accessibility” (Tiếp cận không rào cản) từ nhiều thập kỷ qua trong xây dựng nhà ở và không gian công cộng, trong khi các nước Bắc Âu đưa tiêu chí này ngay từ khâu cấp phép.
Điểm chung của các quốc gia này là không coi tiếp cận là chi phí bổ sung, mà là đầu tư dài hạn. Với Việt Nam, điều cần thay đổi là tư duy: không phải “làm thêm cho người khuyết tật”, mà là thiết kế cho tất cả ngay từ đầu. Nếu không, những “lối dốc tượng trưng” hay “công trình có mà không dùng được” sẽ còn tồn tại.
Ở Phần Lan, hơn 95% học sinh khuyết tật học trong môi trường phổ thông, theo báo cáo năm 2018 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Mỗi học sinh có một kế hoạch giáo dục cá nhân, được xây dựng với sự tham gia của giáo viên, chuyên gia tâm lý và gia đình.
Ở Canada hay Úc, trong lớp học còn có giáo viên hỗ trợ, nhân viên công tác xã hội và dịch vụ tâm lý học đường. Điều đó cho thấy giáo dục hòa nhập không đơn giản là “cho học chung”, mà là thiết kế lại hệ thống để phù hợp với sự khác biệt.
Việt Nam đã triển khai giáo dục hòa nhập, nhưng còn thiếu nhân lực và nguồn lực, phải đầu tư vào đội ngũ giáo viên, dịch vụ hỗ trợ tại trường và cơ chế phối hợp liên ngành. Nếu không, hòa nhập dễ trở thành hình thức hơn là thực chất.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, người khuyết tật có nguy cơ gặp vấn đề tâm lý cao gấp 2-3 lần, nhưng lại ít được hỗ trợ kịp thời. Ở Ấn Độ, chương trình mhGAP đào tạo nhân viên y tế cộng đồng hỗ trợ tâm lý ban đầu.
Tại Chile và Brazil, dịch vụ được tích hợp vào y tế ban đầu, còn Zimbabwe triển khai mô hình “Ghế tình bạn” – tư vấn ngay tại cộng đồng với chi phí thấp.
Với Việt Nam, hướng đi khả thi là phát triển mô hình chăm sóc phân tầng, sàng lọc sớm tại trạm y tế, đào tạo nhân viên tuyến cơ sở, lồng ghép vào phục hồi chức năng và có cơ chế chuyển tuyến rõ ràng.
Ở Đức, doanh nghiệp có trên 20 lao động phải dành ít nhất 5% vị trí cho người khuyết tật, nếu không sẽ phải đóng góp vào quỹ hỗ trợ việc làm. Trong khi đó tại Anh và Hàn Quốc, các mô hình doanh nghiệp xã hội và việc làm hỗ trợ giúp người khuyết tật làm việc đúng với năng lực, có hỗ trợ tại nơi làm việc và duy trì công việc lâu dài.
Bài học cho Việt Nam là cần xây dựng hệ sinh thái việc làm, không chỉ dừng ở đào tạo nghề, kết nối với doanh nghiệp, hỗ trợ tại nơi làm việc và thay đổi định kiến. Khi có cơ hội công bằng, người khuyết tật có thể chứng minh năng lực của mình.
Trong kỷ nguyên số, công nghệ đang trở thành “cánh cửa mới”. Ở Hàn Quốc, người khuyết tật được hỗ trợ phần mềm đọc màn hình, ứng dụng giao tiếp. Tại Mỹ và châu Âu, các nền tảng số phải đảm bảo khả năng tiếp cận. Theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU), công nghệ có thể giúp giảm đáng kể rào cản tiếp cận thông tin và dịch vụ.
Việt Nam đang chuyển đổi số mạnh mẽ, cần sớm xây dựng tiêu chuẩn tiếp cận số, hỗ trợ thiết bị và kỹ năng, khuyến khích doanh nghiệp phát triển giải pháp công nghệ cho người khuyết tật.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hỗ trợ người khuyết tật không phải là câu chuyện của riêng một ngành, mà là tiếp cận hệ thống. Một xã hội bao trùm không phải là điều xa vời, mà bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể – trong cách nghĩ, cách làm và cách chúng ta tạo cơ hội cho nhau.
Một năm trước, ông Mo (đã đổi tên) nhận bàn giao căn hộ trong một khu chung cư mới ở quận Nam Liên, TP Hồ Châu, tỉnh Chiết Giang. Sau đó ông dành nhiều tháng lựa chọn vật liệu, giám sát thi công và hoàn thiện nội thất cho căn hộ.
Khi chuẩn bị chuyển đến ở, một cặp vợ chồng lạ xuất hiện trước cửa căn hộ. "Hai người là ai? Tại sao lại ở trong nhà chúng tôi?", họ hỏi.
Sau khi đối chiếu giấy tờ, các bên mới phát hiện nguyên nhân do chủ đầu tư đã gắn nhầm biển số căn hộ 104 lên cửa căn hộ 103. Do hai căn hộ có bố cục tương tự nhau và không kiểm tra kỹ thông tin khi nhận nhà, ông Mo sửa nhầm nhà người khác.
Chủ sở hữu thực sự của căn hộ là vợ chồng ông Wu. Do chưa có nhu cầu ở nên sau một năm nhận nhà ông Mo mới đến xem và phát hiện sự việc.
Ông Mo yêu cầu chủ đầu tư, đơn vị quản lý tòa nhà và vợ chồng ông Wu cùng chia sẻ trách nhiệm. Tuy nhiên, các bên không đạt được thỏa thuận.
Chủ đầu tư thừa nhận gắn nhầm biển căn hộ nhưng cho rằng ông Mo không đối chiếu kỹ hồ sơ khi nhận bàn giao. Đơn vị quản lý tòa nhà khẳng định nhiệm vụ của họ là đăng ký thi công, thu tiền đặt cọc và tuần tra định kỳ, không có nghĩa vụ xác minh số căn hộ.
Vợ chồng ông Wu cho biết họ không chọn phong cách sửa chữa này nên không đồng ý thanh toán toàn bộ chi phí phát sinh.
Không tìm được tiếng nói chung, ông Mo khởi kiện chủ đầu tư ra tòa. Đơn vị quản lý tòa nhà được đưa vào vụ kiện với tư cách đồng bị đơn, còn vợ chồng ông Wu tham gia với tư cách bên thứ ba.
Theo thẩm phán Ni Jiali, tổ chức hoặc cá nhân gây thiệt hại cho người khác do lỗi của mình phải chịu trách nhiệm bồi thường tương ứng.
Tòa án nhận định chủ đầu tư đã không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm tra khi bàn giao bất động sản, dẫn đến việc gắn sai biển số căn hộ. Đơn vị quản lý tòa nhà cũng có phần trách nhiệm khi không phát hiện sai sót trong suốt 6 tháng thi công, dù thường xuyên thực hiện công tác tuần tra và quản lý sửa chữa. Tuy nhiên, tòa cho rằng ông Mo cũng thiếu sự cẩn trọng cần thiết khi không kiểm tra sơ đồ và thông tin căn hộ trước khi tiến hành cải tạo.
Riêng vợ chồng ông Wu được xác định không có lỗi trong vụ việc và có quyền yêu cầu khôi phục căn hộ về tình trạng ban đầu.
Sau nhiều vòng hòa giải, các bên đạt được thỏa thuận. Chủ đầu tư đồng ý bồi thường cho ông Mo bằng một chỗ đỗ xe trong khu chung cư (khoảng 100.000 tệ). Đơn vị quản lý miễn phí dịch vụ trong hai năm.
Gia đình ông Wu đồng ý hỗ trợ 50.000 tệ nhằm bù đắp một phần chi phí sửa chữa. Hai bên cũng thống nhất ông Mo có thể tháo dỡ và mang đi các thiết bị, đồ nội thất có thể di chuyển, còn những hạng mục hoàn thiện gắn liền với căn hộ sẽ được giữ nguyên.
Mỗi dịp văn nghệ, sự háo hức không chỉ đến từ việc được biểu diễn mà còn từ những chiếc váy đầm vừa đẹp vừa dễ thương do mẹ tự tay may cho.
Cảm giác được khoác lên mình bộ trang phục xinh xắn, bước ra sân khấu đã sớm gieo vào Anna Hương niềm say mê được múa. Sau này việc được học với một cô giáo có mái tóc dài, dịu dàng và vô cùng tận tụy càng khiến tình yêu với múa của Hương rõ ràng và bền bỉ hơn.
Việc học múa với một người không thể nghe không chỉ là thách thức mà còn là hành trình tự tìm kiếm cách cảm nhận thế giới theo cách riêng. Khi còn nhỏ, Anna Hương phải học thuộc nhịp điệu của bài hát theo cách ghi nhớ, quan sát giáo viên đứng dưới sân khấu để bắt nhịp và làm theo.
Khi trưởng thành và tham gia sáng kiến "Lắng nghe điểm chạm" mở rộng cơ hội tiếp cận và tiềm năng ứng dụng nghệ thuật vào đời sống cho cộng đồng người điếc và khiếm thính, phương thức cảm nhận nhịp điệu của Hương cũng đa dạng hơn.
"Ánh sáng trên sân khấu được sử dụng như một tín hiệu để tôi nhận biết thời điểm vào động tác. Âm thanh lớn tạo độ rung trên sàn gỗ giúp tôi cảm nhận nhịp bằng cơ thể.
Ngoài ra tôi quan sát chuyển động đi trước của các diễn viên người nghe để bắt nhịp kịp thời. Khi cần luôn có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu hỗ trợ tôi vào đúng nhịp bài hát giúp tôi hòa mình trọn vẹn hơn với khán giả", Hương kể.
Hương kể có những khoảnh khắc, ranh giới giữa người biểu diễn và nhân vật trong vở múa dường như được xóa nhòa. Còn nhớ lúc bé được diễn bài Quê hương tôi, Hương cảm nhận mình như đang hòa vào câu chuyện đến nỗi như nhập vai người chèo thuyền khi diễn. Và cô gái 8X nhận ra mình thực sự thuộc về sân khấu.
Mỗi khi lên sân khấu, Hương không chỉ muốn hoàn thành phần trình diễn mà mong truyền tải thông điệp đến khán giả. Ấy như lời khẳng định người điếc cũng có khả năng làm nghệ thuật, mang đến những màn biểu diễn đẹp và giàu cảm xúc. Xa hơn được góp phần lan tỏa tinh thần hòa nhập để không còn sự phân biệt, được vươn đến những ước mơ của mình.
Phía sau hành trình của Anna Hương không thể không nhắc đến vai trò của người mẹ. Mẹ chính là người thầy đầu tiên dạy những con chữ đầu đời và chưa bao giờ nói không với bất kỳ đam mê hay giấc mơ nào của con gái. Những ngày nắng hay mưa, mẹ vẫn đều đặn đạp xe đưa Hương đến lớp múa.
Những bộ váy biểu diễn được mẹ tỉ mỉ chuẩn bị, chăm chút từng chi tiết để Hương có thể bước lên sân khấu trong dáng vẻ xinh đẹp, tự tin nhất. Mẹ cũng là người tìm kiếm lớp học phù hợp với mong muốn của con gái. Tất cả những điều đó trở thành nguồn động lực bền bỉ giúp Hương tiếp tục theo đuổi đam mê.
Khi còn nhỏ vì không nghe được âm thanh khiến Hương thường xuyên tập sai làm giáo viên buồn lòng. Ngay cả bản thân cô cũng cảm thấy rất thất vọng về mình mỗi lần như thế. Đã có thời điểm Hương từng nghĩ đến bỏ cuộc.
"Nhưng mẹ vẫn luôn ở đó động viên tôi. Cộng với việc được tập luyện bên những người bạn điếc giúp tôi dần vượt qua. Điều quan trọng nhất là tôi tự nhắc bản thân phải cố gắng mỗi ngày để tiến bộ hơn", Hương bộc bạch.
Trong không khí hối hả chuẩn bị cho phiên Mega livestream "Tiếp sức hoa mặt trời" sẽ diễn ra vào ngày 14-6 tại Hà Nội, bà Đỗ Phương Anh - CEO Santony Việt Nam - đã có những chia sẻ đầy cảm xúc về lý do quyết định đồng hành cùng chương trình.
Nói về "cơ duyên" đưa Santony Innerwear đến với chương trình, bà Phương Anh cho biết khi nhận được lời kêu gọi từ TikTok Shop, Santony đã quyết định tham gia ngay lập tức.
Với bà, đây không đơn thuần là một chiến dịch bán hàng, mà là sự kết nối tự nhiên của một bên là sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thiên nhiên mà bà đang nỗ lực xây dựng, một bên là hành trình tiếp thêm nghị lực cho những chiến binh nhí.
"Đó là cơ duyên của sự đồng điệu về giá trị", bà Phương Anh nói.
Trước đó, thương hiệu mà Santony phân phối cũng từng gắn liền với các hoạt động nâng cao nhận thức về ung thư vú, nên việc tham gia "Ước mơ của Thúy" chính là sự tiếp nối hành trình từ bảo vệ sức khỏe đến sẻ chia với những số phận kém may mắn.
Những điều ước nhỏ bé từ giường bệnh nhi ung thư
Đại diện Santony tâm sự, điều khiến đội ngũ Santony xúc động nhất chính là tinh thần của các bệnh nhi. Hình ảnh những đứa trẻ vừa trải qua các đợt hóa trị nhưng vẫn nở nụ cười kiên cường trong các thước phim tư liệu đã trở thành động lực ngược cho chính doanh nghiệp.
Bà Phương Anh tâm sự: "Các em rất kiên cường, mạnh mẽ trước những đau đớn mà căn bệnh mang lại. Điều đó cho tôi và đội ngũ có thật nhiều sức mạnh để vượt qua những khó khăn và thêm nhiều động lực để làm nghề một cách tử tế".
Lời cam kết này được cụ thể hóa bằng việc doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận biên lợi nhuận bằng 0 trong phiên live. Đội ngũ Santony đã chuẩn bị sẵn hơn 25.000 sản phẩm Pier No5 Herbfree từ kho trung tâm tại Hà Nội, bố trí đội ngũ online túc trực xuyên suốt để xử lý xác nhận đơn.
Đặc biệt hơn, đơn vị trích thẳng 10% doanh thu để chuyển trực tiếp đến quỹ hỗ trợ bệnh nhi thông qua cơ chế minh bạch của báo Tuổi Trẻ.
"Mức giá trong phiên live toàn deal hời, để nhiều người mua hơn, qua đó số tiền góp từ thiện lớn hơn. Mỗi đơn hàng đều có thiệp cảm ơn kèm hướng dẫn trở thành VIP member và được giảm 15 - 20% cho lần mua sau.
Mục tiêu xuyên suốt vẫn là mua vui, nhận quà đã và quan trọng nhất vẫn là đóng góp, hỗ trợ nhiều nhất cho các bệnh nhi", bà Phương Anh nhấn mạnh lần nữa.
CEO Santony kỳ vọng chương trình livestream đặc biệt ngày 14-6 này sẽ lan tỏa một thông điệp mạnh mẽ đến cộng đồng doanh nghiệp trẻ "không cần chờ đến lúc thật giàu mới làm từ thiện". Bởi theo bà, khách hàng ngày nay không chỉ mua sản phẩm, họ mua câu chuyện và giá trị mà thương hiệu đại diện.
