Ngày 10/4, Helen, 37 tuổi, hoàn tất thủ tục nghỉ việc tại một tập đoàn đa quốc gia ở Khu phần mềm Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Cô gia nhập công ty 8 năm trước với vị trí lập trình viên. Khi đó, “tập đoàn quốc tế” và “lập trình viên” là những cụm từ chỉ một công việc mơ ước.
Từ năm ngoái, khi công ty đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào các dự án, đội ngũ nhân sự bị thu hẹp. “Hiệu suất viết code (mã) của AI tăng vọt, các kịch bản kiểm thử cũng toàn diện hơn con người. Sự tồn tại của lập trình viên ngày càng thấp”, cô nói.
Cách đây vài ngày, Helen nhận được tin nhắn từ bộ phận nhân sự và linh cảm “ngày này rồi cũng đến”. “Mất việc không phải tận thế nhưng cuộc sống đột ngột bị đình trệ, như thể mọi thứ xung quanh đã bị tạm dừng”, cô nói.
Helen kể đêm đầu tiên sau khi nghỉ việc cô trằn trọc không ngủ được. Cô bắt đầu lo lắng về khoản vay mua nhà, cách giải thích với gia đình và định hướng công việc tiếp theo.
Tại Thượng Hải, Lu Na, một biên dịch viên tiếng Anh có hơn 10 năm kinh nghiệm, cũng không được công ty gia hạn hợp đồng.
Sự dịch chuyển này phần lớn xuất phát từ bài toán chi phí. Dữ liệu từ Microsoft chỉ ra AI hiện có thể đảm nhận 98% nhiệm vụ cốt lõi của nghề dịch thuật. Chi phí sử dụng AI tốn khoảng 0,01 USD cho mỗi 1.000 chữ, trong khi thuê nhân công tốn 21 USD. Mức chênh lệch hơn 2.000 lần khiến nhiều doanh nghiệp chuyển sang dùng máy.
Những lao động như Helen, Luna đang chịu áp lực kép. Thị trường việc làm vốn đã cạnh tranh, nay càng trầm trọng hơn bởi “bị AI cướp việc”. Theo số liệu từ Cục Thống kê nước này, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm thanh niên 16-24 tuổi (không tính sinh viên) có lúc chạm mốc kỷ lục 18,9% vào tháng 8/2025 và duy trì quanh mức 17% trong những tháng cuối năm. Áp lực này sẽ tiếp tục gia tăng khi dự kiến có khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp bước vào thị trường tìm việc trong mùa hè năm 2026.
Làn sóng thay thế nhân sự đang lan rộng đến các cơ sở giáo dục. Đại học Truyền thông Trung Quốc thông báo sẽ đóng cửa 16 chuyên ngành như Dịch thuật, Nhiếp ảnh và Truyện tranh vào năm 2025. Các trường như Đại học Sư phạm Hoa Đông hay Đại học Nam Xương cũng dừng đào tạo hàng chục ngành học thuộc lĩnh vực nghệ thuật, đồ họa và thiết kế.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, năm 2024 có đợt điều chỉnh ngành học lớn với hơn 1.400 điểm đào tạo bị hủy bỏ, chủ yếu là các ngành AI có thể đảm nhận. Đồng thời, hơn 400 điểm đào tạo mới về AI được mở ra trong giai đoạn 2020-2024.
Thị trường tuyển dụng cũng thay đổi tiêu chí. Xiao Luo, sinh viên năm cuối ngành Thiết kế hoạt hình tại Thẩm Dương, cho biết các công ty hiện không còn ưu tiên kỹ năng vẽ tay, thay vào đó yêu cầu ứng viên sử dụng thành thạo công cụ AI như Midjourney hay Stable Diffusion. “Nhiều năm luyện vẽ tay không bằng một người biết viết câu lệnh tốt”, Luo nói.
Theo Viện nghiên cứu MyCOS, khoảng 18% sinh viên tốt nghiệp ngành đồ họa năm 2023 phải làm trái chuyên môn do không đáp ứng được yêu cầu công nghệ của doanh nghiệp.
Tình trạng tương tự diễn ra với các du học sinh nghệ thuật tại châu Âu khi thị trường vẽ minh họa và thiết kế thương mại thu hẹp, Judy, nghiên cứu sinh tại Học viện Mỹ thuật Florence (Italy), cho biết.
Để thích nghi, nhiều lao động đang tự cập nhật kiến thức. Helen hiện học cách sử dụng các công cụ AI hỗ trợ lập trình để tìm cơ hội mới. “Cách tốt nhất không phải là coi AI như kẻ thù, mà là tập trung vào những việc nó không thể làm”, cô nói.
Những ngày nắng nóng kéo dài khiến quạt điện trở thành thiết bị hoạt động gần như liên tục trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng cách sử dụng quạt hàng ngày có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hóa đơn tiền điện cũng như sức khỏe của các thành viên trong nhà.
Chỉ cần thay đổi một vài thói quen đơn giản như điều chỉnh tốc độ gió, đặt quạt đúng vị trí hay vệ sinh định kỳ, bạn hoàn toàn có thể tận dụng tối đa hiệu quả làm mát mà vẫn tiết kiệm điện trong mùa hè.
Chọn chế độ gió phù hợp
Hầu hết các loại quạt điện hiện nay đều có nhiều mức gió khác nhau. Nhiều người thường bật mức cao nhất để làm mát nhanh, nhưng điều này không hẳn hiệu quả. Gió quá mạnh có thể khiến không khí nóng lưu chuyển nhanh hơn, gây cảm giác khô và bí bách.
Để vừa tiết kiệm điện vừa tạo cảm giác dễ chịu, nên ưu tiên mức gió trung bình. Vào ban đêm hoặc trong phòng thoáng khí, chỉ cần dùng mức gió nhẹ để đảm bảo lưu thông không khí mà không gây lạnh cơ thể.
Đặt quạt ở vị trí thông thoáng
Vị trí đặt quạt ảnh hưởng lớn đến hiệu quả làm mát. Thay vì để quạt ở góc kín, hãy đặt gần cửa sổ, cửa ra vào hoặc nơi có luồng không khí lưu thông tốt để đẩy khí nóng ra ngoài và hút gió mát vào trong phòng.
Cách bố trí này không chỉ giúp căn phòng thông thoáng hơn mà còn giảm cảm giác oi bức trong những ngày nắng nóng cao điểm.
Không để quạt thổi cố định quá lâu
Quạt điện chủ yếu giúp lưu thông không khí chứ không làm giảm nhiệt độ phòng như điều hòa. Vì vậy, việc để quạt thổi liên tục vào một vị trí trên cơ thể, đặc biệt với người già và trẻ nhỏ, dễ gây mệt mỏi, cảm lạnh hoặc đau cơ.
Nên chọn các dòng quạt có chế độ đảo gió để luồng gió phân bổ đều khắp phòng, tạo cảm giác dễ chịu hơn.
Tránh để gió quạt thổi trực tiếp vào người
Khi quạt thổi quá gần hoặc quá mạnh vào cơ thể, mồ hôi sẽ bốc hơi nhanh làm nhiệt độ da giảm đột ngột. Điều này có thể khiến cơ thể khó thích nghi, dễ dẫn đến cảm lạnh hoặc sốc nhiệt.
Tốt nhất nên ngồi cách quạt một khoảng hợp lý, chỉnh gió nhẹ và tránh để quạt hướng thẳng vào mặt hoặc ngực trong thời gian dài.
Hẹn giờ khi sử dụng ban đêm
Nhiều người có thói quen bật quạt suốt đêm, điều này không chỉ tốn điện mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe. Việc tiếp xúc với gió lạnh liên tục trong nhiều giờ có thể gây đau đầu, khô họng hoặc mệt mỏi sau khi ngủ dậy. Nếu có thể, hãy sử dụng chế độ hẹn giờ để quạt tự tắt sau 1-2 giờ khi cơ thể đã dễ ngủ hơn.
Sau khi vận động hoặc đi ngoài trời nắng về, cơ thể thường tiết nhiều mồ hôi. Nếu ngồi ngay trước quạt với gió mạnh, nhiệt độ cơ thể giảm nhanh dễ gây choáng, đau đầu hoặc cảm lạnh. Bạn nên lau khô mồ hôi, nghỉ ngơi vài phút rồi mới sử dụng quạt để cơ thể thích nghi dần.
Tắt quạt và rút điện khi không sử dụng
Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần tắt công tắc là đủ. Tuy nhiên, nếu vẫn cắm điện, thiết bị vẫn tiêu thụ một lượng điện nhỏ ở chế độ chờ.
Rút phích cắm sau khi sử dụng không chỉ giúp tiết kiệm điện mà còn hạn chế nguy cơ chập cháy, đảm bảo an toàn cho gia đình.
Vệ sinh và bảo dưỡng quạt định kỳ
Sau thời gian dài hoạt động, bụi bẩn bám vào cánh quạt và động cơ sẽ làm giảm hiệu quả làm mát, đồng thời khiến quạt tiêu thụ điện nhiều hơn.
Ngoài ra bạn cũng nên vệ sinh quạt định kỳ khoảng 1-2 tháng/lần và tra dầu, kiểm tra động cơ thường xuyên để quạt vận hành êm ái, tiết kiệm điện và bền hơn. Nếu quạt đã quá cũ hoặc hoạt động kém hiệu quả, nên cân nhắc thay mới để đảm bảo an toàn và tối ưu điện năng.
Ninh các loại đậu (đỗ) thường tốn nhiều thời gian. Để thực phẩm nhanh nhừ (mềm), nhiều người có thói quen cho baking soda.
Đầu bếp Vũ Nhất Thông, Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class, cho rằng đây là phương pháp sai lầm. Baking soda là một chất kiềm, khi hòa tan hợp chất này làm tăng độ pH, khiến cấu trúc pectin trong thành tế bào hạt đậu bị phân hủy nhanh chóng. Nhưng đi kèm với nó là nhiều điểm hạn chế.
Hao hụt lượng vitamin lớn: Môi trường kiềm là khắc tinh của các vitamin nhóm B, đặc biệt là vitamin B1 và vitamin C. Chỉ một lượng nhỏ baking soda cũng có thể làm thất thoát tới 90% lượng vitamin B1 sẵn có trong hạt đậu.
Làm biến đổi mùi vị và màu sắc: Lượng kiềm dư thừa từ baking soda dễ tạo ra vị như xà phòng và mùi hơi tanh trong nước dùng. Phản ứng này cũng khiến hạt đậu bị xỉn màu, không giữ được màu sắc tự nhiên.
Dễ làm nát thực phẩm: Nếu quá tay về liều lượng, cấu trúc hạt đậu sẽ bị phá vỡ hoàn toàn, khiến món ăn bị nhão nát và mất thẩm mỹ.
Để chuẩn bị các món ninh từ đậu vừa nhanh mềm, vừa đảm bảo giữ trọn vẹn giá trị dinh dưỡng, người nội trợ nên áp dụng các phương pháp tự nhiên. Cách đơn giản và an toàn nhất là ngâm đậu trong nước lạnh từ 8 đến 12 tiếng. Quá trình này giúp hạt đậu ngậm đủ nước, tự mềm trước khi nấu.
Khi ngâm, pha muối theo tỷ lệ khoảng 5 g muối cho 1.000 ml nước. Các ion natri trong muối sẽ thay thế canxi trong pectin, giúp vỏ đậu mềm nhưng vẫn giữ nguyên hình dáng, không bị vỡ nát khi ninh. Người nấu nên cho muối ngâm từ đầu quá trình nấu để đạt hiệu quả tốt nhất.
Trong trường hợp bắt buộc phải rút ngắn thời gian nấu tối đa, đầu bếp Vũ Nhất Thông khuyến cáo chỉ nên dùng tối đa một gram baking soda cho 1.000 ml nước.
Chỉ cần gọi điện thoại 1-2 phút là có thể giải quyết xong công việc, nhưng nhiều người vẫn chọn “có gì nhắn tin cho mình…” và kiên quyết không nghe, chẳng muốn bắt máy.
Nhật Nguyên (21 tuổi, nhân viên marketing tại Huế) thừa nhận sợ chuông điện thoại và cuộc gọi từ công việc. Nguyên kể cứ nghe tiếng chuông, kể cả không phải từ điện thoại của mình, anh cũng giật mình.
“Mỗi khi thấy sếp hoặc đồng nghiệp gọi, trong đầu mình thường mặc định “chắc lại có chuyện rồi”, nên hiếm khi bắt máy ngay, mà chờ một lúc hoặc đợi cuộc gọi kết thúc rồi chủ động gọi lại sau”, Nguyên kể.
Nhật Nguyên cho biết đôi khi bạn lo âu quá mức, suy diễn mắc lỗi gì trong công việc được giao hay quên deadline. Vì vậy, khi thấy cuộc gọi bạn thường hồi hộp và căng thẳng.
Đi làm cả ngày, tuy không phải lúc nào cũng để điện thoại ở chế độ im lặng, nhưng vào ngày nghỉ hoặc khi bị stress vì công việc, Nguyên tắt luôn chuông điện thoại hoặc bật chế độ không làm phiền.
Chính vì nỗi sợ đó, Nguyên thừa nhận có lần bị sếp mắng ngay trong cuộc gọi. Cậu chỉ biết im lặng lắng nghe và “dạ… vâng” cho qua chuyện.
Bảo Ngọc (26 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) nói trong văn phòng cô có khá nhiều người ngại gọi hoặc nghe điện thoại, kể cả cô.
Có những việc rất gấp, chỉ cần gọi trao đổi 1-2 phút là có thể giải quyết luôn vấn đề, nhưng nhiều bạn vẫn chọn nhắn tin, chứ không gọi điện.
"Chỉ những việc thật sự khẩn cấp mới nên gọi điện. Còn nếu việc gì cũng gọi, thậm chí giao cả trăm đầu việc qua điện thoại thì bực mình lắm. Vì phải dừng ngay công việc đang làm để nghe rồi ghi chú lại đủ thứ", Ngọc kể.
Làm nhân viên truyền thông, thường xuyên “onset” với ê kíp làm chương trình, Ngọc Như (23 tuổi, TP.HCM) thừa nhận sợ nghe điện thoại, thậm chí tắt luôn chuông. Như nói, nếu có việc cần thì mọi người cứ nhắn tin trước, nếu cô không phản hồi trong khoảng 2-3 tiếng thì lúc đó hãy gọi điện, trừ khi là việc thật sự gấp.
Sau khi xong việc, Như sẽ chủ động gọi lại.
"Không nghe điện thoại, dễ bị hiểu lầm là mình đang né tránh hoặc không muốn nghe, trong khi thực tế là mình đang bận", Như bày tỏ.
Cô nói thêm khi phải trả lời các vấn đề trong công việc mà chưa kịp chuẩn bị qua điện thoại, rất dễ nói sai hoặc thiếu ý. Vì vậy, nhắn tin trước cho chắc ăn, trừ trường hợp thật sự khẩn cấp hãy gọi.
Còn Gia Bảo (25 tuổi, nhân viên chăm sóc khách hàng tại TP.HCM) nói dù công việc đòi hỏi phải giao tiếp và trao đổi qua điện thoại với nhiều người, nhưng anh luôn ưu tiên nhắn tin thay vì gọi điện.
“Đơn giản vì nhắn tin không làm gián đoạn hay “chen ngang” luồng công việc, giúp mình giữ tập trung và làm việc hiệu quả hơn”, Bảo nói.
Anh nói thêm, tin nhắn có lịch sử ghi lại toàn bộ nội dung rõ ràng nên rất dễ xem lại, rà soát khi cần. Trong khi đó, khối lượng công việc thường nhiều, đầu việc nhỏ lẻ từ nhiều deadline khác nhau thì rất dễ sót.
