Hình ảnh đăng trên mạng xã hội hôm 15/4 cho thấy chiến đấu cơ F-4 Phantom II và MiG-29 xuất hiện trên bầu trời thủ đô Tehran của Iran, được cho là nhằm hộ tống máy bay chở tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir đến nước này để thảo luận về vòng đàm phán thứ hai giữa Iran và Mỹ.
Hai trực thăng vũ trang Mi-28, được cho là do Nga chuyển giao cho Iran trước khi chiến sự bùng phát, cũng hiện diện trên bầu trời Tehran trước đó vài ngày. “Dường như không quân Iran vẫn còn một số chiến đấu cơ có thể hoạt động”, Howard Altman, biên tập viên chuyên trang quân sự MỹWar Zone, nhận xét.
Điều này trái ngược với những tuyên bố trước đó từ giới chức Mỹ. Trong cuộc phỏng vấn gần đây với Fox Business, Tổng thống Donald Trump một lần nữa khẳng định không quân Iran, cũng như hải quân và lực lượng phòng không, đã bị xóa sổ hoàn toàn trong xung đột. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng từng tuyên bố Iran “không còn không quân”.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đã nhiều lần công bố video tập kích máy bay Iran đậu ngoài trời. Ảnh vệ tinh thương mại cho thấy hàng loạt phi cơ bị phá hủy ở Căn cứ Tiêm kích Chiến thuật số 8 tại tỉnh Isfahan, miền trung Iran, sau các đòn tập kích do Israel tiến hành.
Chuyên trang quân sự Defence Blog dẫn dữ liệu tình báo nguồn mở cho thấy Iran đã mất ít nhất 38 máy bay trong xung đột, gồm 36 chiếc bị phá hủy và hai máy bay bị hư hại. Trong số này có nhiều loại chiến đấu cơ, máy bay tiếp dầu, vận tải cơ, máy bay tuần thám biển, phi cơ huấn luyện và trực thăng.
Phần lớn hứng đòn khi đang đậu ở bãi đỗ hoặc nhà chứa, trong khi ít nhất hai cường kích Su-24 và một máy bay huấn luyện phản lực Yak-130 bị bắn hạ khi làm nhiệm vụ trên không.
Theo chuyên trang quốc phòng Eurasian Times, những chiếc F-4 và MiG-29 đã sống sót sau các cuộc tấn công của Mỹ – Israel nhờ được phân tán ở nhiều căn cứ khác nhau. “Chúng cũng có thể đã được cất trong các cơ sở kiên cố dưới lòng đất nhằm tránh thiệt hại từ đòn tập kích tên lửa”, chuyên trang này cho hay.
Dylan Malyasov, tổng biên tập của Defence Blog, cũng đưa ra nhận định tương tự. Ông cho rằng ngay từ đầu xung đột, giới lãnh đạo Iran đã chọn phương án bảo toàn lực lượng, thay vì triển khai không quân đối đầu với liên quân Mỹ – Israel có ưu thế vượt trội về công nghệ và số lượng.
“Hầu như toàn bộ lực lượng máy bay chiến đấu còn khả năng hoạt động đã được phân tán bên trong mạng lưới căn cứ ngầm và ở lại đó trong suốt giai đoạn giao tranh ác liệt. Chỉ sau khi lệnh ngừng bắn được công bố hôm 8/4, các máy bay Iran mới bắt đầu xuất hiện trở lại trên bầu trời”, Malyasov cho hay.
Chiến lược này trở nên khả thi nhờ Iran đã xây dựng được mạng lưới cơ sở ngầm rộng lớn dưới lòng đất. Địa điểm có nhiều thông tin nhất là Oghab 44, nằm ở tỉnh Hormozgan và được công khai lần đầu vào tháng 2/2023.
Theo giới chức Iran, căn cứ này có khu trực chiến, sở chỉ huy, nhà chứa máy bay, trung tâm sửa chữa và bảo dưỡng, thiết bị điều hướng và sân bay, cũng như kho chứa nhiên liệu.
Hãng thông tấn nhà nước IRNA mô tả Oghab 44 là một trong những căn cứ không quân quan trọng nhất của Iran, với khả năng tiếp nhận và vận hành chiến đấu cơ mang tên lửa hành trình tầm xa và máy bay không người lái (UAV).
Các nhà phân tích thông tin nguồn mở nhận định một căn cứ với cấu trúc tương tự có thể chứa hơn 20 máy bay. Chúng sẽ xuất kích trực tiếp từ căn cứ khi làm nhiệm vụ và rút về trú ẩn khi đối phương tiến hành chiến dịch oanh tạc.
Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran Mohammad Bagheri hồi năm 2023 tuyên bố mọi cuộc tấn công nhằm vào Iran đều sẽ hứng chịu động thái đáp trả từ các căn cứ không quân ở nước này, trong đó có Oghab 44.
“Phát biểu này giống như tuyên bố về học thuyết quân sự, điều đã được kiểm chứng trong thực tế, hơn là mang tính khoe khoang”, Malyasov nhận định.
Elmustek, chuyên gia phân tích thông tin nguồn mở, cho biết Mỹ – Israel trong giai đoạn đầu chủ yếu nhắm vào các hệ thống tên lửa, phòng không, radar và máy bay cũ đậu ngoài trời, nhằm nhanh chóng làm suy giảm năng lực cảnh giới và đáp trả của Iran. Ưu tiên này đồng nghĩa những chiến đấu cơ cất giấu trong căn cứ ngầm không phải mục tiêu chính, do chúng rất khó bị tấn công trực tiếp.
Dù vậy, nhược điểm của phương án trên cũng thể hiện rõ trong cuộc xung đột. Ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp hôm 8/4 cho thấy hố va chạm ở lối vào hầm trú ẩn tại căn cứ Oghab 44, dường như đã chặn đường từ nhà chứa ngầm ra đường băng, khiến các phi cơ bị mắc kẹt bên trong.
Trên đường băng cũng có các ụ đất nhỏ và rào chắn, dường như do chính lực lượng Iran triển khai nhằm ngăn máy bay đối phương hạ cánh.
“Điều này phản ánh đúng sự đánh đổi mang tính cốt lỗi trong học thuyết về căn cứ ngầm của Iran, đó là máy bay sẽ an toàn khi ở trong nhưng lại bị ‘đóng băng’ về mặt tác chiến. Để xuất kích làm nhiệm vụ, phi cơ sẽ phải ra khỏi đường hầm để đến đường băng lộ thiên, nơi chúng sẽ lập tức đối diện nguy cơ trở thành mục tiêu”, tổng biên tập của Defence Blog cho hay.
Cây viết này cho rằng trong giai đoạn giao tranh căng thẳng, khoảng thời gian lộ diện đó ngắn ngủi nhưng vẫn rất nguy hiểm, nên Iran đã chọn giữ máy bay ở trong hầm ngầm.
Sự xuất hiện của các chiến đấu cơ F-4, MiG-29 và trực thăng Mi-28 cho thấy chiến lược trên ít nhất đã giúp Iran bảo toàn một phần lực lượng không quân. “Các máy bay ở căn cứ Oghab 44 và những cơ sở tương tự không chỉ đơn thuần nhằm ẩn nấp. Mục đích là giúp chúng sống sót sau đòn tấn công phủ đầu, sẵn sàng làm nhiệm vụ ngay khi không còn nguy hiểm”, Malyasov cho hay.
Tại sự kiện nói trên, ông Tập nhấn mạnh giải quyết vấn đề Đài Loan và hiện thực hóa sự thống nhất hoàn toàn của Trung Quốc là một sứ mệnh lịch sử và một cam kết bất di bất dịch đối với CPC, theo Tân Hoa xã.
Ông Tập, cũng là Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc, cam kết sẽ có những hành động kiên quyết để chống lại những "thành phần ly khai tìm kiếm độc lập cho Đài Loan", phản đối sự can thiệp từ bên ngoài và thúc đẩy thống nhất đất nước.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Đài Loan đối với tuyên bố trên của ông Tập.
Cũng tại lễ kỷ niệm 105 năm ngày thành lập CPC, ông Tập nhấn mạnh tất cả các đảng viên của đảng này cần giữ vững niềm tin và nỗ lực không ngừng để thực hiện sứ mệnh của CPC trong kỷ nguyên mới và trên con đường mới.
Ông Tập còn nói rằng toàn đảng phải kiên định với lý luận cơ bản, đường lối cơ bản và chính sách cơ bản của CPC và phải luôn dựa vào nhân dân để tạo nên những kỳ tích lịch sử vĩ đại.
Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng lưu ý toàn CPC phải chủ động ứng phó với những rủi ro và thách thức trên con đường phía trước, và không ngừng thúc đẩy xây dựng cộng đồng chung tương lai cho nhân loại.
Ngoài ra, ông Tập kêu gọi nỗ lực để đạt được các mục tiêu kỷ niệm 100 năm ngày thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc vào năm 2027 và nâng cao lực lượng vũ trang nhân dân của nước này lên tầm đẳng cấp thế giới với tốc độ nhanh hơn, theo Tân Hoa xã.
Ngân hàng Thế giới (WB) xếp loại các nền kinh tế vào 4 nhóm: thu nhập thấp, trung bình thấp, trung bình cao và cao. Về cơ bản, tiêu chí xếp loại được dựa trên chỉ số Tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người.
Vào ngày 1-7 hằng năm, Nhóm Dữ liệu phát triển thuộc WB cập nhật bảng xếp loại các nền kinh tế dựa trên ước tính thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người của năm dương lịch trước đó.
Năm nay, WB xác định nhóm thu nhập trung bình cao là các nền kinh tế có GNI bình quân đầu người năm 2025 trong khoảng 4.636-14.375 USD, trong khi nhóm thu nhập cao là trên 14.375 USD.
Theo báo cáo năm nay, WB ghi nhận GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng tối thiểu của nhóm thu nhập trung bình cao. Cùng đợt cập nhật này, Philippines, Sri Lanka, Jordan và Micronesia cũng được nâng hạng lên trung bình cao.
Báo cáo của WB thuyết minh về câu chuyện kinh tế của Việt Nam trong năm qua: "Việt Nam kể một câu chuyện tăng trưởng. Nhờ mô hình dựa vào xuất khẩu, quốc gia này chứng kiến kim ngạch xuất khẩu tăng vọt hơn 15% trong cả hai năm 2024 và 2025, với GDP tăng trưởng lần lượt 7% và 8%. GNI tăng bình quân 10% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2025, trở thành một trong những chuỗi tăng trưởng bền vững mạnh mẽ nhất khu vực".
Trong vòng 4 năm, từ 2021 đến 2025, GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng từ 3.540 USD năm 2021 lên 4.970 USD.
Theo báo cáo vừa được công bố, với sự bổ sung của 5 nước trên, WB ghi nhận trên thế giới đang có 59 nước thu nhập trung bình cao. Ngoài ra, trong số 218 quốc gia được xếp loại năm nay, có 25 quốc gia thu nhập thấp, 47 quốc gia trung bình thấp và 87 thu nhập cao.
Trong nhóm những nước thu nhập trung bình cao có những đại diện tiêu biểu như Trung Quốc (nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, gia nhập năm 2010), Brazil (đại diện lớn nhất khu vực Mỹ - Latin).
Tại Đông Nam Á, Malaysia, Thái Lan và Indonesia cũng thuộc nhóm này.
Theo WB, việc được nâng hạng này có ý nghĩa quan trọng với các nền kinh tế, bởi bảng xếp loại này quyết định những quốc gia nào được tiếp cận các khoản vay ưu đãi và viện trợ phát triển.
Bảng xếp loại cũng giúp các chính phủ, giới nghiên cứu cùng nhiều tổ chức quốc tế theo dõi tiến trình phát triển kinh tế trên khắp thế giới.
Hãng tin Bloomberg khẳng định việc một quốc gia được nâng hạng lên thu nhập trung bình cao sẽ củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào thị trường nước này.
Tuy nhiên nó cũng đi kèm không ít thách thức, tiêu biểu là khả năng tiếp cận nguồn vốn phát triển ưu đãi sẽ thu hẹp dần. Với Việt Nam, đây không phải chuyện mới. Việt Nam đã không còn nhận nguồn vốn ưu đãi của Hiệp hội Phát triển quốc tế (IDA) thuộc WB từ năm 2017.
Việc thoát "bẫy thu nhập trung bình" cũng là một vấn đề đáng lưu tâm của các nước thu nhập trung bình cao. Báo cáo Phát triển thế giới năm 2024 của WB cho biết kể từ năm 1990, chỉ 34 nền kinh tế vượt được từ trung bình lên thu nhập cao. Hơn một phần ba trong số đó nhờ gia nhập Liên minh châu Âu (EU) hoặc nhờ có dầu mỏ.
Trong đợt điều chỉnh năm 2026 vừa được công bố, không có nước nào được nâng từ thu nhập trung bình cao lên thu nhập cao.
Hàn Quốc thường được xem là ví dụ tiêu biểu của việc "thoát bẫy", khi thu nhập đầu người nước này tăng từ 1.200 USD năm 1960 lên 33.000 USD vào cuối năm 2023. Ba Lan và Chile cũng là những trường hợp thành công đáng chú ý.
Tại Đông Nam Á, Malaysia đang là nước tiệm cận ngưỡng phát triển lên thu nhập cao nhất, với GNI bình quân đầu người là 12.380 USD.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV xác định mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và là nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Theo tính toán của WB, để đạt mục tiêu đó, thu nhập bình quân đầu người cần tăng khoảng 6% mỗi năm liên tục trong 20 năm tới, tức hơn gấp ba lần mức hiện nay.
Washington Post hôm 15/4 dẫn lời các quan chức Mỹ am hiểu tình hình cho biết lực lượng tăng viện cho Trung Đông gồm nhóm tác chiến tàu sân bay George H.W. Bush và nhóm tác chiến đổ bộ (ARG) Boxer. Hai nhóm tàu dự kiến hội quân với những chiến hạm đang làm nhiệm vụ gần Iran vào ngày 22/4, khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran hết hạn.
Nhóm tác chiến George H.W. Bush gồm tàu sân bay cùng tên và nhiều khu trục hạm hộ tống. ARG Boxer gồm tàu đổ bộ tấn công USS Boxer, một tàu vận tải đổ bộ và một tàu hậu cần, kèm theo Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh (MEU) số 11 với khoảng 800 lính thủy đánh bộ.
Các quan chức Mỹ nói rằng động thái diễn ra giữa lúc Tổng thống Donald Trump đang tìm cách gây sức ép lên Iran để đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột, đồng thời xem xét khả năng phát động những cuộc tập kích mới hoặc chiến dịch trên bộ nếu lệnh ngừng bắn không được duy trì.
Nhà Trắng và Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin.
James Foggo, đô đốc Mỹ về hưu, nhận định loạt chiến hạm đang tới Trung Đông sẽ giúp gia tăng áp lực lên Iran, cũng như cho phép lãnh đạo quân đội Mỹ có thêm lựa chọn nếu đàm phán thất bại.
Tàu sân bay USS George H.W. Bush ngày 14/4 di chuyển gần mũi Hảo Vọng ở phía nam châu Phi, vòng qua khu vực này để đến Trung Đông, thay vì đi qua kênh đào Suez. Hành trình bất thường cho thấy nhóm chiến hạm Mỹ dường như muốn tránh biển Đỏ, nơi có nguy cơ bị lực lượng Houthi tập kích.
Đô đốc về hưu Foggo đánh giá chiến dịch phong tỏa có thể gây tổn thất nghiêm trọng đến nền kinh tế của Iran, do nước này phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu dầu mỏ qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng hoạt động này cũng khiến Mỹ phải chịu nhiều thiệt hại.
"Chúng ta phải thừa nhận rằng giá xăng dầu sẽ tiếp tục tăng, do đó đây là vấn đề đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ, vì người dân không hài lòng với điều đó", ông nêu quan điểm.
Hai quan chức giấu tên nói rằng Lầu Năm Góc vẫn lên kế hoạch cho chiến dịch trên bộ tại Iran, động thái được đánh giá là bước leo thang nghiêm trọng trong xung đột.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 15/4 nói với các phóng viên rằng "phương án tốt nhất với Iran là đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Trump", trong đó có chấm dứt chương trình hạt nhân và mở cửa eo biển Hormuz.
Bà cho biết hai bên vẫn tiếp tục đàm phán, có khả năng quan chức Mỹ và Iran sẽ gặp nhau trong những ngày tới. "Chúng tôi cảm thấy lạc quan về triển vọng đạt được một thỏa thuận", bà Leavitt nói.
Mỹ đang triển khai hơn 50.000 binh sĩ tại Trung Đông, nhiều hơn so với thường lệ khoảng 10.000 người, cùng hàng chục tiêm kích và máy bay quân sự. Trong số các chiến hạm Mỹ đang hoạt động tại Trung Đông có nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln, cùng tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli và MEU 31.
