Hình ảnh đăng trên mạng xã hội hôm 15/4 cho thấy chiến đấu cơ F-4 Phantom II và MiG-29 xuất hiện trên bầu trời thủ đô Tehran của Iran, được cho là nhằm hộ tống máy bay chở tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir đến nước này để thảo luận về vòng đàm phán thứ hai giữa Iran và Mỹ.
Hai trực thăng vũ trang Mi-28, được cho là do Nga chuyển giao cho Iran trước khi chiến sự bùng phát, cũng hiện diện trên bầu trời Tehran trước đó vài ngày. “Dường như không quân Iran vẫn còn một số chiến đấu cơ có thể hoạt động”, Howard Altman, biên tập viên chuyên trang quân sự MỹWar Zone, nhận xét.
Điều này trái ngược với những tuyên bố trước đó từ giới chức Mỹ. Trong cuộc phỏng vấn gần đây với Fox Business, Tổng thống Donald Trump một lần nữa khẳng định không quân Iran, cũng như hải quân và lực lượng phòng không, đã bị xóa sổ hoàn toàn trong xung đột. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng từng tuyên bố Iran “không còn không quân”.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đã nhiều lần công bố video tập kích máy bay Iran đậu ngoài trời. Ảnh vệ tinh thương mại cho thấy hàng loạt phi cơ bị phá hủy ở Căn cứ Tiêm kích Chiến thuật số 8 tại tỉnh Isfahan, miền trung Iran, sau các đòn tập kích do Israel tiến hành.
Chuyên trang quân sự Defence Blog dẫn dữ liệu tình báo nguồn mở cho thấy Iran đã mất ít nhất 38 máy bay trong xung đột, gồm 36 chiếc bị phá hủy và hai máy bay bị hư hại. Trong số này có nhiều loại chiến đấu cơ, máy bay tiếp dầu, vận tải cơ, máy bay tuần thám biển, phi cơ huấn luyện và trực thăng.
Phần lớn hứng đòn khi đang đậu ở bãi đỗ hoặc nhà chứa, trong khi ít nhất hai cường kích Su-24 và một máy bay huấn luyện phản lực Yak-130 bị bắn hạ khi làm nhiệm vụ trên không.
Theo chuyên trang quốc phòng Eurasian Times, những chiếc F-4 và MiG-29 đã sống sót sau các cuộc tấn công của Mỹ – Israel nhờ được phân tán ở nhiều căn cứ khác nhau. “Chúng cũng có thể đã được cất trong các cơ sở kiên cố dưới lòng đất nhằm tránh thiệt hại từ đòn tập kích tên lửa”, chuyên trang này cho hay.
Dylan Malyasov, tổng biên tập của Defence Blog, cũng đưa ra nhận định tương tự. Ông cho rằng ngay từ đầu xung đột, giới lãnh đạo Iran đã chọn phương án bảo toàn lực lượng, thay vì triển khai không quân đối đầu với liên quân Mỹ – Israel có ưu thế vượt trội về công nghệ và số lượng.
“Hầu như toàn bộ lực lượng máy bay chiến đấu còn khả năng hoạt động đã được phân tán bên trong mạng lưới căn cứ ngầm và ở lại đó trong suốt giai đoạn giao tranh ác liệt. Chỉ sau khi lệnh ngừng bắn được công bố hôm 8/4, các máy bay Iran mới bắt đầu xuất hiện trở lại trên bầu trời”, Malyasov cho hay.
Chiến lược này trở nên khả thi nhờ Iran đã xây dựng được mạng lưới cơ sở ngầm rộng lớn dưới lòng đất. Địa điểm có nhiều thông tin nhất là Oghab 44, nằm ở tỉnh Hormozgan và được công khai lần đầu vào tháng 2/2023.
Theo giới chức Iran, căn cứ này có khu trực chiến, sở chỉ huy, nhà chứa máy bay, trung tâm sửa chữa và bảo dưỡng, thiết bị điều hướng và sân bay, cũng như kho chứa nhiên liệu.
Hãng thông tấn nhà nước IRNA mô tả Oghab 44 là một trong những căn cứ không quân quan trọng nhất của Iran, với khả năng tiếp nhận và vận hành chiến đấu cơ mang tên lửa hành trình tầm xa và máy bay không người lái (UAV).
Các nhà phân tích thông tin nguồn mở nhận định một căn cứ với cấu trúc tương tự có thể chứa hơn 20 máy bay. Chúng sẽ xuất kích trực tiếp từ căn cứ khi làm nhiệm vụ và rút về trú ẩn khi đối phương tiến hành chiến dịch oanh tạc.
Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran Mohammad Bagheri hồi năm 2023 tuyên bố mọi cuộc tấn công nhằm vào Iran đều sẽ hứng chịu động thái đáp trả từ các căn cứ không quân ở nước này, trong đó có Oghab 44.
“Phát biểu này giống như tuyên bố về học thuyết quân sự, điều đã được kiểm chứng trong thực tế, hơn là mang tính khoe khoang”, Malyasov nhận định.
Elmustek, chuyên gia phân tích thông tin nguồn mở, cho biết Mỹ – Israel trong giai đoạn đầu chủ yếu nhắm vào các hệ thống tên lửa, phòng không, radar và máy bay cũ đậu ngoài trời, nhằm nhanh chóng làm suy giảm năng lực cảnh giới và đáp trả của Iran. Ưu tiên này đồng nghĩa những chiến đấu cơ cất giấu trong căn cứ ngầm không phải mục tiêu chính, do chúng rất khó bị tấn công trực tiếp.
Dù vậy, nhược điểm của phương án trên cũng thể hiện rõ trong cuộc xung đột. Ảnh vệ tinh thương mại do hãng Airbus chụp hôm 8/4 cho thấy hố va chạm ở lối vào hầm trú ẩn tại căn cứ Oghab 44, dường như đã chặn đường từ nhà chứa ngầm ra đường băng, khiến các phi cơ bị mắc kẹt bên trong.
Trên đường băng cũng có các ụ đất nhỏ và rào chắn, dường như do chính lực lượng Iran triển khai nhằm ngăn máy bay đối phương hạ cánh.
“Điều này phản ánh đúng sự đánh đổi mang tính cốt lỗi trong học thuyết về căn cứ ngầm của Iran, đó là máy bay sẽ an toàn khi ở trong nhưng lại bị ‘đóng băng’ về mặt tác chiến. Để xuất kích làm nhiệm vụ, phi cơ sẽ phải ra khỏi đường hầm để đến đường băng lộ thiên, nơi chúng sẽ lập tức đối diện nguy cơ trở thành mục tiêu”, tổng biên tập của Defence Blog cho hay.
Cây viết này cho rằng trong giai đoạn giao tranh căng thẳng, khoảng thời gian lộ diện đó ngắn ngủi nhưng vẫn rất nguy hiểm, nên Iran đã chọn giữ máy bay ở trong hầm ngầm.
Sự xuất hiện của các chiến đấu cơ F-4, MiG-29 và trực thăng Mi-28 cho thấy chiến lược trên ít nhất đã giúp Iran bảo toàn một phần lực lượng không quân. “Các máy bay ở căn cứ Oghab 44 và những cơ sở tương tự không chỉ đơn thuần nhằm ẩn nấp. Mục đích là giúp chúng sống sót sau đòn tấn công phủ đầu, sẵn sàng làm nhiệm vụ ngay khi không còn nguy hiểm”, Malyasov cho hay.
Nhóm 35 nhà sư và 5 cư sĩ ngày 2/7 đang đi hành hương dọc vệ đường ở tỉnh Mukdahan, đông bắc Thái Lan thì một chiếc xe bán tải lao tới với tốc độ cao.
"Tôi niệm Phật khi thấy một cậu bé lái xe đang đến gần. Rồi đột nhiên chiếc xe lao với tốc độ cao, đâm thẳng vào đoàn chúng tôi", nhà sư Phra Sompong kể lại sự việc.
Theo nhà sư này, 9 người đi đầu tiên trong hàng không bị ảnh hưởng, nhưng những người còn lại phía sau bị chiếc xe đâm trúng, hất văng lên không trung. Cảnh sát cho biết 8 nhà sư thiệt mạng trong tai nạn.
Cơ quan y tế địa phương nói rằng 4 nhà sư khác đang trong tình trạng nguy kịch tại bệnh viện Mukdahan và 10 người bị thương nặng.
Cảnh sát cho hay bé trai 11 tuổi đã lấy trộm xe bán tải của bố mẹ chạy ra đường và gây tai nạn.
"Chiếc xe đã được đưa đi giám định để xác định nguyên nhân. Chúng tôi đã yêu cầu bố mẹ của đứa trẻ đến để xác định trách nhiệm và tiến hành các thủ tục pháp lý", tướng Pairoj Thaiphutsa, chỉ huy cảnh sát tỉnh Mukdahan, nói.
Tỉnh trưởng Mukdahan, ông Worayan Bunnarat, cho biết sự việc này là hồi chuông cảnh báo về an toàn giao thông đường bộ.
"Chúng tôi đã rất nghiêm khắc về an toàn giao thông trong những năm gần đây. Sự việc này là bài học không chỉ cho tỉnh chúng tôi mà còn cho toàn thể người dân về phòng ngừa tai nạn giao thông. Tôi nghĩ tất cả người liên quan, đặc biệt là các bậc phụ huynh, cần phải tham gia, bởi không ai muốn điều tồi tệ như thế này xảy ra", ông Worayan nói.
Các nhà sư Phật giáo rất được tôn kính ở Thái Lan, được giao nhiệm vụ bảo tồn và truyền bá giáo lý của Đức Phật.
Kate Loweth hơn 20 năm trước vay tiền từ chương trình hỗ trợ sinh viên của chính phủ Mỹ để theo đuổi tấm bằng cao học. Khoản nợ ấy đã đeo bám Loweth suốt thời gian qua, không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu hàng tháng của gia đình, mà còn tác động trực tiếp đến lựa chọn đại học của các con.
Giờ đây, Loweth, mẹ của ba đứa con tuổi teen, vẫn còn nợ hàng chục nghìn USD, trong khi con gái lớn chuẩn bị vào đại học. Loweth rất muốn có thể lo cho các con học hết đại học như cô từng được bố mẹ hỗ trợ, nhưng điều đó là bất khả thi ở Thung lũng Silicon ở California, một trong những khu vực đắt đỏ nhất nước Mỹ.
Loweth nghĩ rằng dù không thể cho con cái một khởi đầu tài chính giống những gì mình được hưởng từ bố mẹ, cô hy vọng có thể cho chúng một hình mẫu tham chiếu và đưa ra những lựa chọn sáng suốt trong tương lai.
Hai con lớn của Loweth đã chọn học lớp 11 và 12 tại cao đẳng cộng đồng địa phương thông qua chương trình tín chỉ kép. Với chương trình này, sau khi tốt nghiệp, các em sẽ có ngay bằng cao đẳng, giúp gia đình tiết kiệm được hai năm học đại học. Ngoài ra, các con của cô cũng đi làm thêm, tự để dành tiền học và chi trả một phần chi phí cá nhân.
Trong nhiều năm, các gia đình ở Mỹ như nhà Loweth luôn đau đáu về học phí đại học, nhiều ông bố bà mẹ buộc phải vay mượn để con cái có cơ hội đến giảng đường.
Chương trình vay liên bang Parent Plus cho phép phụ huynh vay tiền từ ngân sách chính phủ để trang trải hầu hết chi phí học tập của con, từ học phí đến ăn ở. Theo dữ liệu từ danh mục Hỗ trợ Liên bang cho Sinh viên của Bộ Giáo dục Mỹ, tính đến hết quý đầu năm tài khóa hiện nay, kết thúc ngày 31/12/2025, tổng dư nợ Parent Plus đã lên tới 114,9 tỷ USD.
Trong 10 năm qua, dư nợ của chương trình này tăng thêm 43,8 tỷ USD. Điều đáng chú ý là số người vay không tăng tương ứng. Năm 2016, có khoảng 3,4 triệu phụ huynh nhận khoản vay này. Hiện con số này là 3,6 triệu người, tăng khoảng 6%. Trong khi đó, tổng số tiền giải ngân lại tăng hơn 61%, cho thấy mỗi gia đình đang phải vay nhiều hơn đáng kể để bù vào chi phí học đại học ngày càng tăng.
Học phí tại nhiều trường ở Mỹ hiện neo ở mức rất cao. Hồi tháng 3, Đại học George Washington thông báo học phí năm học 2026-2027 sẽ tăng lên 72.000 USD. Với sinh viên năm nhất, chi phí cơ bản cho nhà ở và ăn uống là hơn 18.000 USD. Như vậy, tổng chi phí cho một năm học tại một trường đại học top đầu tại Mỹ có thể tiến sát mốc 100.000 USD.
Trên thực tế, không phải gia đình nào cũng trả toàn bộ mức học phí niêm yết. Nhiều sinh viên nhận được học bổng, trợ cấp hoặc hỗ trợ từ các chương trình vừa học vừa làm. Phần thiếu hụt còn lại thường được bù bằng các khoản vay do sinh viên, bố mẹ, thậm chí ông bà đứng tên trên hồ sơ.
Khảo sát năm 2025 của Sallie Mae, ngân hàng chuyên cung cấp các khoản vay tư nhân cho sinh viên, cho thấy bố mẹ tại Mỹ đang dùng tiền lương, tiền tiết kiệm và cả tiền vay nợ để gánh khoảng một nửa chi phí đại học cho con cái.
Thực trạng càng thêm khó khăn khi mức trần vay mới qua chương trình Parent Plus chỉ cho phép phụ huynh vay 20.000 USD mỗi năm và tối đa 65.000 USD cho toàn bộ quá trình học.
Ngoài ra, Đạo luật To Đẹp (OBBBA), được Tổng thống Donald Trump ký ban hành vào mùa hè năm ngoái, cũng loại bỏ một số lựa chọn trả nợ linh động theo thu nhập đối với các khoản vay mới trong khuôn khổ Parent Plus, đồng nghĩa nhiều gia đình sẽ phải chịu mức thanh toán hàng tháng cao hơn.
Việc chương trình Parent Plus siết trần vay diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều người Mỹ hoài nghi về giá trị đánh đổi của tấm bằng đại học 4 năm. Học phí tăng, nợ sinh viên kéo dài và cơ hội việc làm mơ hồ khiến nhiều gia đình bắt đầu xem việc giúp con mua nhà là khoản đầu tư thiết thực hơn, thay vì ưu tiên dồn tiền cho học phí.
Theo báo cáo của Northwestern Mutual, 74% phụ huynh có con sống cùng nhà cho biết họ sẽ cân nhắc hoặc đã bắt đầu lên kế hoạch tài chính để hỗ trợ con mua nhà riêng. Trong số đó, 29% nói rằng giúp con sở hữu nhà quan trọng hơn trả học phí đại học.
"Khoản nợ cao học 20 năm trước giờ đây là bài học xương máu cho gia đình, buộc cả nhà phải nói chuyện thẳng thắn hơn về tiền bạc và cân nhắc kỹ các lựa chọn", Loweth cho biết.
Theo Đài Al Jazeera, ngày 8-4 (giờ Việt Nam), Mỹ và Iran đã đồng thuận về lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần, với các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận hòa bình dự kiến khởi động tại thành phố Islamabad, Pakistan ngày 10-4.
Dựa trên thỏa thuận ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải mà 1/5 lượng dầu thô thế giới đi qua.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó cũng xác nhận: "Trong hai tuần tới, việc qua lại an toàn qua eo biển Hormuz sẽ được thực hiện thông qua phối hợp với Lực lượng Vũ trang Iran và có tính đến các hạn chế kỹ thuật".
Liên hợp quốc và nhiều quốc gia trên thế giới đã lên tiếng hoan nghênh diễn biến này.
Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres hoan nghênh thông báo tạm ngừng bắn và kêu gọi tất cả các bên tuân thủ các điều khoản "nhằm mở đường cho một nền hòa bình lâu dài và toàn diện trong khu vực", theo người phát ngôn của ông.
"Việc chấm dứt thù địch là điều cấp thiết để bảo vệ tính mạng dân thường và giảm bớt đau khổ cho nhân loại", ông Guterres nhấn mạnh.
Bộ Ngoại giao Iraq hoan nghênh tin tức về lệnh ngừng bắn, song nhấn mạnh cả Mỹ lẫn Iran đều phải cam kế thực hiện thỏa thuận để đạt được một giải pháp hòa bình bền vững.
"Bộ khẳng định sự ủng hộ đối với các nỗ lực khu vực và quốc tế nhằm kiểm soát khủng hoảng, ưu tiên việc đối thoại, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tuân thủ đầy đủ lệnh ngừng bắn và tránh mọi hành động leo thang", tuyên bố của cơ quan này nêu rõ.
Iraq trước đó đã bị cuốn vào vòng xoáy bạo lực khi các nhóm vũ trang thân Iran và lực lượng Mỹ liên tục đánh trả nhau trên lãnh thổ nước này.
Bộ Ngoại giao Ai Cập gọi thỏa thuận ngừng bắn là cơ hội rất quan trọng cần tận dụng để mở đường cho đối thoại, đồng thời kêu gọi tôn trọng tự do hàng hải quốc tế.
Cairo cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy an ninh khu vực, và nhấn mạnh các cuộc đàm phán Mỹ - Iran phải tính đến mối quan ngại chính đáng của các nước vùng Vịnh.
Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết Tokyo hoan nghênh lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran như một bước tiến tích cực và đang chờ đợi thỏa thuận cuối cùng.
Bộ Ngoại giao Malaysia cũng gọi đây là bước tiến quan trọng, kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ các điều khoản một cách thiện chí, tránh mọi hành động khiêu khích có thể đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Ngoại trưởng Penny Wong đã ra tuyên bố chung bày tỏ hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ dẫn đến một giải pháp lâu dài.
"Việc Iran thực tế đóng cửa eo biển Hormuz, kết hợp với các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại, cơ sở hạ tầng dân sự và các cơ sở dầu khí, đang gây ra những cú sốc chưa từng có đối với nguồn cung năng lượng và tác động trực tiếp đến giá dầu và giá nhiên liệu", hai quan chức cho biết.
"Chiến tranh kéo dài càng lâu, tác động đến kinh tế toàn cầu sẽ càng nghiêm trọng và thiệt hại về người sẽ càng lớn".
Ông Albanese và bà Wong gửi lời cảm ơn tới Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia vì vai trò trung gian đàm phán.
Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters cho biết chính phủ nước này hoan nghênh tin tức về lệnh ngừng bắn, dù nhiều mối lo ngại vẫn còn đó.
"Đây là tin tức đáng mừng nhưng vẫn còn nhiều công việc quan trọng cần thực hiện trong những ngày tới để đảm bảo một lệnh ngừng bắn lâu dài", ông viết trên mạng xã hội X.
