Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong bài đăng trên mạng xã hội X tuyên bố eo biển Hormuz mở hoàn toàn cho các tàu thương mại. Động thái khiến giá dầu giảm và ngay lập tức nhận được sự hoan nghênh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Araghchi là nhà ngoại giao kỳ cựu có tư tưởng thực dụng trong đội ngũ đàm phán. Một quan chức Iran giấu tên cho biết tuyên bố của ông Araghchi là nỗ lực phát đi tín hiệu sẵn sàng thỏa hiệp vào thời điểm lệnh ngừng bắn hai tuần với Mỹ, bắt đầu từ ngày 8/4, sắp hết hiệu lực.
“Tuyên bố của ông Araghchi dường như nhằm khơi thông đàm phán hơn là khai thông eo biển Hormuz”, Michael Singh, cựu giám đốc cấp cao về các vấn đề Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhận định.
Ông thêm rằng động thái này diễn ra sau một nhượng bộ từ phía Washington. Mỹ đã thúc đẩy lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon và tuyên bố “cấm” Israel tiếp tục ném bom nước láng giềng. Tehran trước đó yêu cầu Israel phải chấm dứt chiến dịch chống lại Hezbollah, nhóm vũ trang mà Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Tuy nhiên, nỗ lực của ông Araghchi lập tức vấp phản kháng từ chính trong nội bộ Iran. Ngay trong đêm đó, một người tự xưng là thành viên hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát tin nhắn qua đài vô tuyến hàng hải, tuyên bố eo biển vẫn đóng cửa và các tàu cần có sự cho phép của lực lượng này mới được đi qua.
“Chúng tôi mở cửa theo lệnh của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, chứ không phải theo những dòng tweet của một kẻ ngớ ngẩn nào đó”, nội dung tin nhắn nêu rõ.
Cùng lúc đó, hãng tin Tasnim thân cận với IRGC cũng chỉ trích gay gắt Ngoại trưởng Iran vì tuyên bố trên mạng xã hội, khẳng định “Bộ Ngoại giao nên xem xét lại kiểu truyền thông này”.
Morteza Mahmoudi, nghị sĩ cấp cao thuộc phe cứng rắn ở Iran, thậm chí còn kêu gọi cách chức ông Araghchi, cho rằng tuyên bố của ông đã làm hạ giá dầu và là một “món quà” tặng cho Mỹ.
Ngày 18/4, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran chính thức thông báo tái áp đặt hạn chế ở eo biển Hormuz. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã nhận được thông tin rằng một tàu dầu ngoài khơi Oman bị xuồng cao tốc Iran áp sát và nổ súng, không có thương vong trong sự việc.
Hải quân IRGC cảnh báo các chủ tàu rằng mọi nỗ lực vượt eo biển mà không được cấp phép “sẽ phải đối mặt với phản ứng khốc liệt từ lực lượng Iran”. Một cố vấn cấp cao của IRGC cho biết lực lượng này cảm thấy tức giận khi ông Araghchi đã không phối hợp với họ trước khi đưa ra tuyên bố.
Trong khi các bên trung gian cho biết Mỹ và Iran đã thể hiện sự linh hoạt về lập trường đàm phán và ông Trump tuyên bố thỏa thuận đã cận kề, những gì diễn ra ở eo biển Hormuz cho thấy những người sẵn lòng thỏa hiệp ở Iran có thể không nhận được sự ủng hộ hoàn toàn từ phe cứng rắn đầy quyền lực.
“Phương Tây nghĩ Iran là một quốc gia có chuỗi mệnh lệnh xuyên suốt: Bạn đàm phán với Bộ Ngoại giao, họ trình lên để phê chuẩn, các quyết định được đưa ra. Xong chuyện”, Mohamed Amersi, chuyên gia về Iran kiêm thành viên Hội đồng Cố vấn Toàn cầu thuộc Trung tâm Wilson ở Mỹ, nhận định. “Nhưng khi tình hình trở nên căng thẳng, tiếng nói quyết định lại thường thuộc về lực lượng đang nắm trong tay vũ khí, máy bay không người lái và xuồng cao tốc”.
Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy, cảnh báo sự phản kháng của phe cứng rắn đối với thỏa thuận hòa bình “đang ngày càng lớn hơn, tạo ra thách thức chính trị lớn”.
Diễn biến tại eo biển Hormuz cuối tuần qua gợi nhớ đến tình huống hồi đầu cuộc chiến, khi Tổng thống Masoud Pezeshkian xin lỗi về các cuộc tấn công vào các nước láng giềng vùng Vịnh và hứa sẽ cắt giảm quy mô tấn công. Ngay lập tức, ông bị phe cứng rắn công khai phản bác.
Các nhà phân tích cho rằng sau khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị hạ sát trong những cuộc tập kích đầu tiên của Mỹ – Israel, giới lãnh đạo ở Iran đã mất đi sự thống nhất.
“Vì trọng tài chính đã không còn, mâu thuẫn giữa các phe phái đã bắt đầu bùng nổ”, Saeid Golkar, chuyên gia về an ninh Iran tại Đại học Tennessee ở Mỹ, kết luận.
Trang The Kyiv Independent đưa tin lực lượng Nga tiến hành một cuộc tấn công kết hợp tên lửa và máy bay không người lái (UAV) quy mô lớn vào thủ đô Kyiv của Ukraine vào rạng sáng 24.5, khiến ít nhất 5 người bị thương.
Các phóng viên tại hiện trường cho biết họ nghe thấy nhiều tiếng tên lửa tấn công vào khoảng 1 giờ, và sau đó một đợt nữa vào lúc 3 giờ (giờ địa phương).
Cảnh báo không kích đã được ban hành cho tất cả các tỉnh trên cả nước, khi Không quân Ukraine cho hay hàng chục tên lửa đang bay về phía thủ đô vào khoảng 0 giờ 30.
Ngay sau đó, Không quân Ukraine cảnh báo về khả năng Nga phóng tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik nhắm vào Ukraine lúc 0 giờ 55, dù chưa rõ liệu vũ khí này có được sử dụng trong cuộc tấn công hay không.
Ông Tymur Tkachenko, người đứng đầu chính quyền quân sự thành phố Kyiv, cho biết thiệt hại được ghi nhận tại nhiều nơi, bao gồm các quận Obolonskyi, Shevchenkivskyi, Holosiivskyi, Solomianskyi, Desnianskyi, Darnytskyi, Dniprovskyi và Podil. Các quan chức cho biết ít nhất 5 người bị thương.
Tại các khu vực khác của Ukraine, những tiếng nổ cũng được nghe thấy ở các thành phố Cherkasy (tỉnh Cherkasy) và Kropyvnytskyi (tỉnh Kirovohrad), cũng như ở tỉnh Khmelnytskyi.
Cuộc tấn công mới nhất diễn ra vài giờ sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo rằng Nga đang chuẩn bị một cuộc tấn công quy mô lớn hơn trên khắp đất nước, bao gồm cả khả năng sử dụng tên lửa tầm trung Oreshnik.
"Chúng ta đang thấy những dấu hiệu chuẩn bị cho một cuộc tấn công phối hợp vào lãnh thổ Ukraine, bao gồm cả Kyiv, liên quan nhiều loại vũ khí khác nhau. Các loại vũ khí tầm trung có thể được sử dụng trong một cuộc tấn công đó", ông Zelensky nói, đồng thời cảnh báo người dân phải luôn cảnh giác.
Đại sứ quán Mỹ tại Kyiv trước đó cũng đưa ra cảnh báo tương tự "về một cuộc không kích đáng kể". Cảnh báo của đại sứ quán không nêu rõ loại vũ khí nào có thể được sử dụng.
Nga chưa bình luận về vụ tấn công trên. Trước đó, Điện Kremlin ngày 22.5 cáo buộc Ukraine tấn công bằng UAV trúng Ký túc xá Cao đẳng Starobilsk thuộc Đại học Sư phạm Luhansk tại vùng Luhansk gây thương vong, đồng thời tuyên bố sẽ đáp trả.
Hãng TASS ngày 23.5 cho hay số người thiệt mạng trong cuộc không kích tại ký túc xá tăng lên 21, sau khi lực lượng cứu hộ đưa ra thi thể của tất cả nạn nhân trong đống đổ nát. Bên cạnh đó còn có 42 người bị thương.
Quân đội Ukraine đã bác bỏ cáo buộc của Nga về việc tấn công ký túc xá, và cho rằng mục tiêu là một đơn vị UAV tinh nhuệ của Nga trong khu vực. Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine viết trên Facebook rằng họ đã tấn công một trong những trụ sở của đơn vị UAV Rubicon. Quân đội Ukraine nhấn mạnh rằng họ luôn tuân thủ luật nhân đạo quốc tế, theo Reuters.
Tối 17-4 (theo giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên nền tảng Truth Social: "Eo biển Hormuz hiện hoàn toàn mở cửa, sẵn sàng cho hoạt động thương mại và lưu thông đầy đủ".
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ lưu ý "lệnh phong tỏa hải quân vẫn sẽ được duy trì đầy đủ hiệu lực, nhưng chỉ áp dụng đối với Iran, cho đến khi thỏa thuận của chúng tôi với Iran được hoàn tất 100%".
"Quá trình này sẽ diễn ra rất nhanh, bởi phần lớn các điểm đã được đàm phán xong" - ông Trump bình luận.
Trước đó một ngày, ông Trump nói với các phóng viên rằng thỏa thuận hòa bình với Iran "sắp đạt được", bất chấp việc cuộc đàm phán do Phó tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu tại Pakistan vào cuối tuần trước không đạt được bất kỳ bước đột phá nào.
Mỹ đã áp lệnh phong tỏa quân sự đối với các cảng và khu vực ven biển Iran kể từ hôm 13-4, nhằm ngăn chặn Tehran xuất khẩu dầu mỏ, sau khi Iran chặn tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong hơn sáu tuần xung đột.
Tuy nhiên hôm nay công ty theo dõi tàu biển Kpler cho biết ba tàu chở dầu của Iran - mang theo tổng cộng 5 triệu thùng dầu thô - đã trở thành những tàu đầu tiên như vậy rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực, theo Hãng tin AFP.
Công ty này thông tin ba tàu là Deep Sea, Sonia I và Diona - đều nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ - đã đi qua eo biển Hormuz vào hôm 15-4, sau khi rời đảo Kharg của Iran. Các tàu lần lượt hoàn tất việc bốc dầu vào các ngày 2, 8 và 9-4.
Chưa rõ điểm đến của các tàu này, nhưng trong vài năm qua chúng đã liên tục vận chuyển hàng hóa tới khu vực quanh Singapore.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran, hôm nay cảnh báo sẽ đáp trả nếu Washington tiếp tục chiến dịch phong tỏa cảng biển của Tehran.
"Trong trường hợp quân đội Mỹ tiếp tục hành vi cướp biển, họ chắc chắn sẽ phải đối mặt với đòn trả đũa từ lực lượng vũ trang hùng mạnh của Iran. Chúng tôi luôn sẵn sàng và quyết tâm, đồng thời theo dõi sát sao mọi hành vi và động thái của đối phương", cơ quan này tuyên bố.
Bộ Quốc phòng Iran cùng ngày khẳng định Mỹ "đang tìm cách rút lui trong danh dự khỏi vũng lầy chiến sự mà họ sa vào", nhấn mạnh Tehran vẫn duy trì thế áp đảo trong khu vực.
Các tuyên bố được đưa ra khi đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của Tổng thống Donald Trump, đang trên đường tới thủ đô Islamabad của Pakistan. Truyền thông nhà nước Iran cho biết Tehran chưa có kế hoạch đàm phán trực tiếp với Washington.
Đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến sự ở Trung Đông vẫn là vấn đề nan giải, ngay cả khi nhu cầu mở lại eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch cho dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, ngày càng trở nên cấp bách.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm nay cũng đến Islamabad để gặp Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, cảm ơn nước này về những nỗ lực thúc đẩy lệnh ngừng bắn. Ông Araghchi cũng trình bày "lập trường mang tính nguyên tắc của Iran về những diễn biến mới nhất liên quan lệnh ngừng bắn và chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến".
Đài truyền hình nhà nước Iran cho biết ông Araghchi không có kế hoạch gặp đại diện Mỹ, trong khi Pakistan sẽ đóng vai trò cầu nối để "truyền đạt" đề xuất của Iran.
Bộ Ngoại giao Pakistan nói rằng Ngoại trưởng Iran đến Islamabad để thảo luận với quan chức Pakistan về "những nỗ lực đang diễn ra nhằm đạt được hòa bình và ổn định khu vực", song không trực tiếp đề cập khả năng đàm phán với ông Witkoff và Kushner.
Một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cho hay ông Araghchi sẽ thăm Oman và Nga để thảo luận về những nỗ lực chấm dứt xung đột. Truyền thông Iran tối 25/4 xác nhận phái đoàn nước này đã rời Pakistan.
