Pakistan, quốc gia đăng cai các cuộc đàm phán để chấm dứt xung đột Iran, vốn không phải là ứng viên hòa giải tiềm năng. Pakistan không chính thức công nhận nhà nước Israel, một bên liên quan chủ chốt của xung đột. Nước này cũng từng bí mật phát triển vũ khí hạt nhân, điều mà Mỹ và Israel cũng đang cáo buộc Iran thực hiện.
Hơn nữa, Islamabad từng có khởi đầu đầy sóng gió trong quan hệ với Tổng thống Donald Trump, khi ông tuyên bố trong nhiệm kỳ thứ nhất rằng Pakistan chỉ mang lại cho Mỹ “sự dối trá và lừa lọc”.
Tuy nhiên, suốt nhiều tháng qua, giới lãnh đạo Pakistan đã nỗ lực “chiều lòng” chính quyền ông Trump bằng các thỏa thuận và những lời tán dương công khai.
“Chúng tôi đã hiểu được ông ấy”, Mushahid Hussain Syed, cựu chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Thượng viện Pakistan cho biết.
Ông thêm rằng Pakistan đã sớm nhận ra tư duy ngoại giao mang tính “giao dịch” của ông Trump. “Chúng tôi đã đáp ứng rất nhiều. Chúng tôi trao cho ông ấy 3 điều, gồm tiền điện tử, khoáng sản thiết yếu và chống khủng bố”, ông Syed nói.
Ngay đầu nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, Pakistan đã truy lùng được một trong những kẻ đứng sau vụ tấn công đẫm máu nhằm vào binh sĩ Mỹ tại Kabul năm 2021. Vài tháng sau, Islamabad ký thỏa thuận khoáng sản thiết yếu với Mỹ. Năm nay, Bộ Tài chính Pakistan ký kết với một doanh nghiệp liên quan tới công ty tiền điện tử của gia đình ông Trump.
Họ cũng tiến hành các nỗ lực tiếp cận khác như liên tục công khai cảm ơn ông Trump vì đã giúp đạt thỏa thuận ngừng bắn với Ấn Độ hồi tháng 5/2025, đề cử trao giải Nobel Hòa bình cho ông Trump và tham gia Hội đồng Hòa bình mà Mỹ sáng lập.
Tháng 10 năm ngoái, ông Trump mô tả Tư lệnh lục quân Asim Munir, người quyền lực hàng đầu Pakistan, là “vị tướng yêu thích” của mình. Khi vòng đàm phán tiếp theo giữa Mỹ và Iran có khả năng nối lại tại Islamabad tuần này, Pakistan sẽ có cơ hội thắt chặt hơn nữa quan hệ với ông Trump.
Vì vai trò của Pakistan chủ yếu là thúc đẩy liên lạc, ông Syed cho rằng điều quan trọng với Islamabad là họ phải có được lòng tin của cả Mỹ và Iran. Vị thế quốc gia hạt nhân cũng giúp tăng thêm uy tín cho Pakistan.
Việc Pakistan không công nhận Israel không gây khó cho nỗ lực hòa giải, bởi Iran và Pakistan đều tin rằng nếu đạt được thỏa thuận với Mỹ, ông Trump sẽ gây sức ép buộc chính quyền Thủ tướng Benjamin Netanyahu phải tuân thủ.
Truyền thông Pakistan đã đưa tin về nỗ lực đàm phán với giọng điệu hồ hởi. Những cụm từ như “ngoại giao sôi động” và “thành tựu rực rỡ” xuất hiện liên tục trên kênh truyền hình ARY.
“Ai mà ngờ được Thủ tướng Pakistan đăng bài trên mạng xã hội X và được chính Tổng thống Mỹ chia sẻ lại!”, một bình luận viên nói.
Maleeha Lodhi, nhà ngoại giao kỳ cựu của Pakistan, cho rằng nước này có lý do để tự hào về những bước đi ngoại giao tinh tế, vốn cần thiết để cân bằng quan hệ với cả Iran và Mỹ.
“Đó là khoảnh khắc đầy tự hào. Không còn nghi ngờ gì nữa, nó đã giúp nâng cao hình ảnh và vị thế của đất nước”, bà nói.
Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo rằng người dân sẽ sớm quên đi những hình ảnh trên truyền hình. Điều họ quan tâm thực sự là liệu chính phủ có giải quyết được các vấn đề kinh tế cốt lõi hay không. Việc đăng cai đàm phán hòa bình “không giúp ích được gì cho cái bụng của họ”, bà nói.
Năm qua, Pakistan đối mặt với thách thức an ninh chồng chất khi xung đột với cả Ấn Độ và Afghanistan. Trong khi đó, đồng nội tệ mất giá, gây ra cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt nghiêm trọng.
Xung đột tại Iran chỉ khiến tình hình thêm trầm trọng. Hơn 90% lượng nhiên liệu nhập khẩu của Pakistan đi qua eo biển Hormuz. Tình trạng phong tỏa eo biển này đã buộc chính phủ phải tăng giá xăng dầu, quyết định gây phẫn nộ trong nước.
“Chúng tôi rất vui khi Pakistan được chọn cho vinh dự này”, Liaquat Khan, người phục vụ bàn 51 tuổi, chia sẻ. Nhưng ông cũng cho biết “mọi người đều rất lo lắng” khi vòng đàm phán đầu tiên thất bại, vì sợ giá nhiên liệu sẽ tiếp tục leo thang.
Joshua White, cựu cố vấn Nhà Trắng, nhận định Pakistan đã nắm bắt tốt phong cách ngoại giao của Trump. Nhưng theo ông, giới lãnh đạo nước này dường như vẫn chưa dùng mối quan hệ ấm nồng đó để cải thiện đời sống người dân.
“Thỏa thuận khoáng sản khó có thể thành hiện thực, còn các thương vụ tiền điện tử có lẽ chỉ là hư ảo”, ông nhận xét.
Theo Hãng tin Reuters ngày 25-5, Tổng tư lệnh Quân đội Myanmar Ye Win Oo vừa ra lệnh mở một loạt cuộc tấn công nhắm vào các cứ điểm chiến lược dọc biên giới đang được các nhóm vũ trang nổi dậy kiểm soát.
Đại diện các nhóm nổi dậy và giới phân tích nhận xét đợt tấn công lần này tập trung vào ba hướng: bang Kachin giáp Trung Quốc, bang Chin giáp Ấn Độ và hành lang giao thương trọng yếu ở bang Karen tiếp giáp Thái Lan.
Ở phía bắc Kachin, quân đội nhắm tới các khu mỏ dọc biên giới Trung Quốc. Đây là khu vực sản xuất khoảng một nửa lượng đất hiếm nặng toàn cầu, vốn là loại nguyên liệu thiết yếu sản xuất tua bin gió và xe điện.
Ông Naw Bu, người phát ngôn Quân đội Độc lập Kachin (KIA) - lực lượng kiểm soát khu vực này từ tháng 10-2024, tuyên bố nhóm này đã sẵn sàng phòng thủ, đặc biệt quanh các thị trấn Chipwi và Pangwa.
"Chúng tôi sẽ đón họ bằng họng súng", ông Naw Bu nhấn mạnh.
Tại bang Chin, quân đội Myanmar mở chiến dịch quy mô lớn nhằm cắt đứt tuyến hậu cần xuyên biên giới của các nhóm đối lập.
Trước đó, theo tờ Irrawaddy, phát biểu trước binh sĩ ngày 18-5, ông Ye Win Oo tuyên bố phe quân đội đã kiểm soát thị trấn Falam (bang Chin) cùng tuyến đường huyết mạch nối Mandalay - Myitkyina (bang Kachin).
Ông Salai Van, người phát ngôn nhóm Mặt trận Quốc gia Chin, ngầm xác nhận điều trên khi cho biết lực lượng này đã chủ động rút khỏi Falam và Tonzang trước các đợt không kích dữ dội của quân đội.
Mặt trận thứ ba diễn ra dọc cao tốc Myawaddy - Kawkareik gần Thái Lan, nơi giao tranh kéo dài từ khi Liên minh Quốc gia Karen (KNU) chiếm cửa khẩu Myawaddy năm 2024.
Các chiến dịch diễn ra sau khi Tổng thống Myanmar Min Aung Hlaing, người đã có nhiều năm làm tổng tư lệnh quân đội, đề nghị các nhóm vũ trang đối lập ngồi vào bàn đàm phán trong vòng 100 ngày hồi tháng 4.
Đề xuất này lập tức bị nhiều nhóm vũ trang bác bỏ. Trong số đó, người phát ngôn KNU Saw Taw Nee đã đơn phương cáo buộc: "Quân đội nhiều lần vi phạm cam kết về con đường hòa bình và phớt lờ mọi thỏa thuận. Vì vậy không cần bàn cãi: giữa hai bên không còn chút lòng tin nào. Họ làm gì cũng sẽ thất bại".
Trong khi đó, nhà phân tích Sai Kyi Zin Soe nhận định: "Logic chiến lược của quân đội là họ buộc phải giành lại các tuyến liên lạc và thương mại chính yếu của Myanmar. Có thể thấy họ đang cố hết sức để chiếm lại những thị trấn có cửa khẩu biên giới".
Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Władysław Kosiniak-Kamysz đã kêu gọi Ukraine lựa chọn mục tiêu chính xác hơn sau vụ việc liên quan đến UAV của Kiev trên không phận Estonia.
Ngày 19/5, NATO đã lần đầu tiên bắn hạ một UAV của Urainke ngay trên không phận Estonia, một nước thành viên của liên minh.
“Ukraine phải, và đây cũng là điều quân đội và NATO đang nói, lựa chọn mục tiêu chính xác hơn nhiều để điều này không đe dọa an ninh của các quốc gia NATO”, ông Kosiniak-Kamysz nói.
Ông cũng cáo buộc Nga có thể khai thác những sự cố như vậy cho mục đích riêng của Moscow liên quan tới tuyên truyền. Nga chưa bình luận về tuyên bố này.
Bộ trưởng Ba Lan nhấn mạnh rằng ông hiểu các mục tiêu chiến thuật của Ukraine trong cuộc chiến, nhưng điều đó không loại bỏ trách nhiệm đảm bảo an ninh cho các đồng minh.
“Dù hiểu các mục tiêu chiến thuật trong cuộc chiến mà Ukraine đang tiến hành, nước này vẫn phải bảo vệ lãnh thổ của các quốc gia NATO”, ông nói thêm.
Ngày 19/5, sau khi bị một tiêm kích NATO ở Estonia, UAV của Ukraine đã rơi xuống hồ Võrtsjärv ở miền nam quốc gia Baltic.
Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur cho biết nhiều khả năng đây là một UAV của Ukraine bị lệch hướng do tác chiến điện tử gây nhiễu của Nga. Ukraine cũng đưa ra các cáo buộc tương tự, cho rằng Nga cố tình điều hướng UAV của Kiev bay vào không phận NATO.
Ukraine cũng đã gửi lời xin lỗi tới Estonia và các quốc gia Baltic vì vụ việc.
“Chúng tôi xin lỗi Estonia và tất cả những người bạn Baltic vì các sự cố ngoài ý muốn như vậy”, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi nói.
Vào ngày 19/5, Cơ quan Tình báo Hải ngoại Nga (SVR) ngày 19/5 cáo buộc Latvia, một quốc gia Baltic là thành viên NATO, đã cấp phép cho Ukraine sử dụng lãnh thổ của mình cho các cuộc tấn công UAV tiềm tàng nhằm vào Nga.
Các UAV của Ukraine đã nhắm mục tiêu vào vùng tây bắc nước Nga nhiều lần trong những tuần gần đây, đặc biệt là các cơ sở năng lượng ở vùng Leningrad, mặc dù một số UAV cuối cùng đã rơi xuống Latvia, Estonia, Lithuania và Phần Lan.
Cơ quan này cho biết các nhóm điều khiển máy bay không người lái của Ukraine đã được triển khai đến Latvia tại các căn cứ quân sự Adazi, Selija, Lielvarde, Daugavpils và Jekabpils.
Ukraine và Latvia đã bác bỏ cáo buộc này từ Nga.
Thư ký Hội đồng An ninh Nga Sergey Shoigu tháng trước tuyên bố nếu các quốc gia vùng Baltic và Phần Lan “cung cấp không phận” cho các UAV của Ukraine, Moscow có quyền tự vệ để đáp trả.
Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Estonia Hanno Pevkur nói rằng phía Ukraine cần “giữ UAV tránh xa lãnh thổ của chúng tôi và kiểm soát hoạt động của chúng tốt hơn".
Trong khi đó, tại Latvia, cả Thủ tướng Evika Silina và Bộ trưởng Quốc phòng Andris Spruds đều từ chức sau vụ 2 UAV cảm tử tầm xa của Ukraine bay vào một kho dầu bỏ trống gần thị trấn Rezekne, cách biên giới Nga khoảng 40km hồi đầu tháng.
Theo Kyiv Independent, mặc dù ủng hộ mạnh mẽ Ukraine, các nước Baltic, bao gồm Estonia, Latvia và Litva, được cho vẫn đứng ngoài các hoạt động chiến đấu, chỉ cung cấp hỗ trợ quân sự, tình báo và viện trợ nhân đạo cho Kiev kể từ khi xung đột nổ ra, đồng thời không cho phép Ukraine sử dụng lãnh thổ của mình để nhằm mục tiêu tấn công Nga.
"Tôi rất thất vọng về người Kurd", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói tại Nhà Trắng hôm 11/5 khi đề cập nỗ lực vũ trang cho người biểu tình chống chính phủ Iran. "Họ muốn xuống đường nhưng không có vũ khí. Chúng tôi nghĩ người Kurd sẽ giúp chuyển vũ khí, nhưng họ lại khiến chúng tôi thất vọng".
Theo ông chủ Nhà Trắng, Mỹ đã gửi đi "một số súng và đạn dược", nhưng lô hàng "đáng lẽ phải được chuyển đi thì bị giữ lại".
Những phát biểu này tiếp tục thổi bùng tranh cãi vốn xuất hiện từ đầu tháng 3. Tuy nhiên, cho tới nay chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy lô hàng này thực sự tồn tại hoặc đã được chuyển tới khu vực người Kurd ở Iraq.
Người Kurd là một trong những cộng đồng sắc tộc lớn nhất thế giới không có quốc gia riêng, dân số khoảng 30-40 triệu người sống rải rác tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq, Iran và Syria.
Các nhóm vũ trang người Kurd được biết đến là một trong những lực lượng chiến đấu hiệu quả tại Trung Đông, từng phối hợp với Mỹ trong chiến dịch chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Kinh nghiệm tác chiến tại vùng hiểm trở cùng mạng lưới hoạt động dọc biên giới Iran khiến người Kurd được xem là lựa chọn tiềm năng nếu Washington muốn tăng sức ép với Tehran.
Do đó, ngay sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhằm vào Iran cuối tháng 2, các quan chức của Washington đã xuất hiện trên truyền thông và đề cập khả năng các nhóm đối lập người Kurd ở Iran có thể tham gia gây bất ổn và lật đổ chính phủ nước này.
CNN đầu tháng 3 dẫn các nguồn tin cho biết Tổng thống Trump đã liên lạc với Mustafa Hijri, một trong những thủ lĩnh người Kurd bị Iran truy nã gắt gao nhất. Ông Trump cũng trao đổi về chiến dịch của Mỹ với các thủ lĩnh người Kurd tại Khu tự trị người Kurd ở miền bắc Iraq (KRG).
Theo các nguồn tin, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã lên kế hoạch hỗ trợ lực lượng người Kurd với mục tiêu châm ngòi một cuộc nổi dậy chống chính quyền Iran. CIA không bình luận về thông tin này.
Một tháng sau, Tổng thống Trump nói với Fox News rằng Washington đã gửi "rất nhiều súng trường" cho các nhóm đối lập người Kurd ở Iran, đồng thời tuyên bố người Kurd giữ lại số vũ khí này mà không đưa ra thêm chi tiết nào. Trong những ngày sau đó, ông Trump nhắc lại cáo buộc này rõ ràng hơn, sử dụng từ "lấy cắp".
Daily Beast ngày 1/5 dẫn lời Tổng thống Trump nói ông "không hài lòng" với cách chuyển giao vũ khí và chỉ một "lượng nhỏ" đến tay người Kurd ở Iran.
"Chúng ta sẽ xem ai đang giữ số vũ khí đó. Tôi không hài lòng với những gì người Kurd đã làm", ông nói.
Tuyên bố của ông Trump cho thấy dường như có một bên trung gian nào đó đã tham gia quá trình. Thông tin này lập tức gây chấn động KRG, khu vực vốn có quan hệ an ninh chặt chẽ với Mỹ.
Các nhóm vũ trang của người Kurd ở Iran đồng loạt bác bỏ cáo buộc. PJAK cho biết họ "không nhận bất cứ thứ gì". KDPI khẳng định họ không nhận và thêm rằng không chuyển vũ khí cho người biểu tình tại Iran.
"Người biểu tình không thể xuống đường với súng. Nếu có vũ khí, đó sẽ là chiến tranh chứ không còn là biểu tình nữa", Mustafa Mawloudi, phó tổng thư ký KDPI, nói.
Nhiều nhóm khác như Komala, PAK hay Khabat phủ nhận được Mỹ hỗ trợ quân sự. Hana Yazdanpanah, đại diện đối ngoại của PAK, cho biết lực lượng này vẫn chủ yếu sử dụng "những khẩu Kalashnikov cũ từng dùng để chiến đấu chống IS".
Giới chức KRG tại Iraq cũng bác bỏ vai trò trung gian trong kế hoạch của CIA mà truyền thông Mỹ đề cập. Qubad Talabani, phó thủ hiến KRG, nói cuộc đối đầu Mỹ - Iran "không phải cuộc chiến của chúng tôi".
Hai thế lực chính trị lớn nhất KRG là KDP ở thủ phủ Erbil và PUK tại Sulaymaniyah công khai đổ lỗi lẫn nhau. Một số quan chức PUK cho rằng nếu thực sự tồn tại lô vũ khí Mỹ, khả năng cao nó đi qua Erbil, nơi sân bay thường xuyên tiếp nhận máy bay quân sự Mỹ.
Trong khi đó, KDP phủ nhận liên quan và cho rằng các cáo buộc qua lại chỉ làm tổn hại lợi ích của người Kurd. Majid Shingali, lãnh đạo KDP, nhấn mạnh chính quyền KRG không muốn trở thành một phần trong cuộc chiến với Iran.
Tranh cãi càng trở nên phức tạp sau phát biểu của Bafel Talabani, lãnh đạo PUK. Trong cuộc phỏng vấn với nhà báo Anh Piers Morgan, ông không phủ nhận hoàn toàn khả năng lô vũ khí tồn tại.
"Tuyên bố của ông Trump không phải tự nhiên mà có", Talabani nói, đồng thời mô tả sự việc là "đáng xấu hổ".
Tuy nhiên, nhiều quan chức và nhà nghiên cứu khu vực cho rằng toàn bộ câu chuyện có thể xuất phát từ thông tin sai lệch hoặc sự phóng đại của Tổng thống Trump. Ông có thể đã nhầm lẫn giữa các nhóm người Kurd tại Iraq, Iran, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ, vốn có quan hệ chồng chéo nhưng không phải là một.
"Những gì Tổng thống Trump nói là không chính xác và chúng tôi đã đề nghị các quan chức Nhà Trắng làm rõ điều đó, nhưng dường như họ khó có thể công khai bác bỏ hoặc nói rằng những phát biểu của ông ấy là không chính xác", một quan chức người Kurd ở Erbil nói với New Arab.
Người này nhấn mạnh nếu thực sự có một lô vũ khí lớn được chuyển tới khu vực này, thông tin chắc chắn đã bị rò rỉ từ lâu.
"Chỉ cần một viên đạn được chuyển tới đây, cả thế giới đều biết", quan chức Kurd nói.
