Thạc sĩ – bác sĩ Nguyễn Trần Thanh Thủy, Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, chia sẻ mỗi người trong chúng ta ai cũng mong muốn sống khỏe mạnh và trường thọ. Nhưng tuổi thọ không chỉ là con số năm tháng, mà còn là chất lượng của từng ngày sống. Giữ cho cơ thể và tinh thần ở trạng thái cân bằng, dẻo dai và tươi tắn chính là nền tảng quan trọng giúp phòng ngừa bệnh mạn tính, sống thọ hơn.
Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực y học lối sống đã chỉ ra rằng: Một chế độ ăn hợp lý, vận động đều đặn và kiểm soát cân nặng có thể làm giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như tiểu đường, tim mạch hay rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, việc duy trì những thói quen lành mạnh này không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Tin tốt là bạn không cần những kế hoạch phức tạp. Dưới đây là chia sẻ của bác sĩ Thủy với một vài thay đổi nhỏ nhưng kiên trì mỗi ngày để giúp bạn có thể cải thiện sức khỏe và kéo dài tuổi thọ.
Một chế độ ăn uống đa dạng, giàu dinh dưỡng và nhiều màu sắc không chỉ giúp duy trì cân nặng hợp lý mà còn giảm nguy cơ bệnh tật. Hãy ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật như rau xanh, trái cây, các loại hạt; hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn và nội tạng động vật.
Nếu có thể, hãy tự chuẩn bị bữa ăn tại nhà. Khi ăn ngoài, nên lựa chọn món hấp, luộc và đảm bảo đủ nhóm chất. Đừng quên những thói quen nhỏ nhưng quan trọng: Ăn chậm, nhai kỹ và uống đủ nước – đó chính là cách giúp cơ thể vận hành hài hòa hơn mỗi ngày.
Không cần những bài tập quá nặng hay cường độ cao, điều quan trọng là sự duy trì đều đặn. Mỗi ngày, hãy dành 30 – 60 phút cho hoạt động thể lực phù hợp như: Đi bộ, chạy bộ, tập thể dục hoặc chơi một môn thể thao yêu thích.
Việc vận động không chỉ giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện độ linh hoạt của xương khớp mà còn hỗ trợ kiểm soát cân nặng, cải thiện tinh thần và phòng ngừa nhiều bệnh mạn tính.
Hơi thở là cầu nối giữa cơ thể và cảm xúc. Tập thở sâu, chậm và đều giúp giảm căng thẳng, lo âu, ổn định nhịp tim và giảm gánh nặng cho hệ tim mạch.
Đặc biệt, việc kiểm soát tốt nhịp thở còn góp phần hạn chế stress oxy hóa – một trong những yếu tố liên quan đến lão hóa và nhiều bệnh lý mạn tính.
Giấc ngủ chất lượng cao là yếu tố không thể thiếu để duy trì sức khỏe lâu dài. Trong khi ngủ, cơ thể được phục hồi năng lượng, củng cố hệ miễn dịch và điều hòa chuyển hóa.
Duy trì thói quen ngủ đủ và đúng giờ không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn làm chậm quá trình lão hóa, cải thiện trí nhớ và bảo vệ sức khỏe não bộ.
Những thay đổi trên nghe có vẻ đơn giản, nhưng thách thức lớn nhất nằm ở sự kiên trì và kỷ luật. Không cần thay đổi quá nhanh hay quá nhiều, hãy bắt đầu bằng những bước nhỏ, thực hiện đều đặn mỗi ngày. Chính sự tích lũy lâu dài này mới tạo nên khác biệt lớn cho sức khỏe.
Hiệu quả tốt nhất đạt được khi bạn kết hợp đồng thời nhiều yếu tố: ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên, luyện thở và ngủ đủ giấc. Những thói quen nhỏ khi được duy trì cùng nhau sẽ mang lại lợi ích vượt trội hơn bất kỳ biện pháp đơn lẻ nào.
Nếu bạn đang có bệnh lý hoặc gặp khó khăn trong việc thay đổi lối sống, hãy tìm đến các chuyên gia y tế để được tư vấn và xây dựng kế hoạch phù hợp. Một lộ trình cá nhân hóa sẽ giúp bạn duy trì thói quen tốt một cách bền vững hơn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tuổi thọ của người dân Hàn Quốc tăng nhanh trong giai đoạn 2000-2021, với mức tăng 7,94 năm.
Đằng sau con số này không chỉ là sự phát triển của hệ thống y tế, mà còn là những thói quen đời sống được duy trì từ trường học, gia đình đến cộng đồng.
Ăn nhiều rau từ trường học
Theo Health, khi đến thăm một trường học tại Hàn Quốc vào giờ ăn trưa, nhà báo Kara Swisher cho biết bà ngạc nhiên khi thấy khay cơm của học sinh có xà lách cuốn, salad củ cải và hẹ, kim chi cùng trái cây theo mùa.
Theo chuyên gia dinh dưỡng học đường Yeonju Kim, trẻ em Hàn Quốc thường được cung cấp bữa trưa miễn phí tại trường. Những bữa ăn này được tính toán về dinh dưỡng, đồng thời giúp trẻ làm quen với rau củ, thực phẩm lên men và thói quen ăn uống cân bằng từ sớm.
Các chế độ ăn giàu rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein và chất béo lành mạnh, như chế độ ăn Địa Trung Hải hay chế độ ăn MIND, được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến tuổi thọ cao hơn và nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn.
Vận động và kết nối xã hội
Không chỉ ăn uống, người Hàn Quốc còn duy trì lối sống năng động dưới nhiều hình thức.
Khi nghiên cứu về nhóm “SuperAgers”, những người cao tuổi vẫn duy trì trí nhớ và khả năng nhận thức tốt, bác sĩ Geon-Ha Kim, nhà khoa học thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, cho rằng tập thể dục, giao tiếp xã hội và tham gia các hoạt động là những yếu tố quan trọng.
Tập thể dục đều đặn, nhất là các hoạt động làm tăng nhịp tim và nhịp thở, có liên quan đến việc giảm nguy cơ tử vong sớm. Trong khi đó, cô đơn và cô lập xã hội lại là yếu tố bất lợi cho sức khỏe. Một nghiên cứu năm 2023 chỉ ra những người thường xuyên cảm thấy cô đơn có nguy cơ tử vong sớm cao hơn 32%.
Bên cạnh vận động thể chất, việc tham gia các hoạt động nghệ thuật, văn hóa, học kỹ năng mới hoặc duy trì kết nối xã hội cũng được cho là giúp làm chậm quá trình lão hóa.
Chủ động phòng bệnh từ sớm
Yếu tố thứ ba là chăm sóc sức khỏe chủ động. Hàn Quốc được đánh giá có hệ thống y tế chú trọng điều trị sớm và phòng ngừa bệnh tật. Người dân có xu hướng đi khám, xin tư vấn y tế ngay cả khi chỉ có triệu chứng nhẹ như sổ mũi, đau lưng hoặc mệt mỏi kéo dài.
Theo bác sĩ Karen Studer, Trưởng khoa Y học dự phòng tại Trường Y khoa Đại học Loma Linda, nhiều hệ thống y tế hiện vẫn đặt nặng điều trị bệnh hơn là phòng bệnh.
Trong khi đó, phòng ngừa từ sớm thông qua khám định kỳ, tiêm vaccine, kiểm soát cân nặng, ăn uống lành mạnh, vận động và ngủ đủ giấc có thể giúp giảm nhiều rủi ro sức khỏe về sau.
Các chuyên gia cho rằng không cần bắt đầu bằng những thay đổi quá lớn. Một phần rau mỗi ngày, một buổi đi bộ ngắn, giảm một ly rượu, ngủ sớm hơn hoặc duy trì kiểm tra sức khỏe định kỳ đều có thể là bước khởi đầu.
“Bạn có thể bắt đầu từ những điều nhỏ bé. Và chỉ cần những thói quen nhỏ có thể dẫn đến những thay đổi lớn”, bác sĩ Karen Studer chia sẻ.
"Nhắc đến trẻ hóa da, phần lớn mọi người thường nghĩ đến việc xóa nếp nhăn, làm căng da hay cải thiện các dấu hiệu lão hóa nhìn thấy được trên bề mặt. Tuy nhiên những hiểu biết mới về sinh học lão hóa cho thấy quá trình lão hóa da phức tạp hơn rất nhiều và không chỉ diễn ra ở lớp ngoài cùng của da", PGS.TS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội Da liễu TP.HCM, cho biết như vậy tại Hội nghị khoa học thường niên Hội Da liễu TP.HCM lần thứ 22, được tổ chức vào ngày 31-5 tại TP.HCM.
Ông Hào cho biết các nghiên cứu cho thấy quá trình lão hóa sinh học bắt đầu từ khá sớm, thường vào cuối tuổi 20. Mặc dù ở giai đoạn này cơ thể vẫn khỏe mạnh và chưa xuất hiện nhiều biểu hiện lâm sàng, nhưng những thay đổi vi thể đã âm thầm diễn ra bên trong.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận lượng collagen tự nhiên của da bắt đầu suy giảm từ khoảng 25 tuổi, với tốc độ trung bình khoảng 1% mỗi năm. Quá trình tiêu xương vùng mặt cũng có thể khởi phát từ cuối thập niên thứ hai của cuộc đời.
Từ những hiểu biết này, một xu hướng mới trong y học tái tạo đã hình thành, được gọi là "trẻ hóa dự phòng" hoặc "tiền trẻ hóa". Thay vì chờ đến khi xuất hiện nếp nhăn, da chùng nhão hay đốm sắc tố mới bắt đầu can thiệp, các chuyên gia khuyến khích thực hiện các biện pháp bảo tồn và kích hoạt khả năng tái tạo tự nhiên của làn da ngay từ giai đoạn sớm.
Mục tiêu của chiến lược này là duy trì hoạt động của các nguyên bào sợi, bảo tồn chức năng của ty thể, kích thích sản xuất collagen và elastin, đồng thời hạn chế những tổn thương tích lũy do quá trình lão hóa gây ra.
Nói cách khác, thay vì điều trị hậu quả, y học tái tạo hướng đến việc làm chậm hoặc trì hoãn quá trình hình thành các dấu hiệu lão hóa ngay từ đầu.
Hiện nay nhiều công nghệ và sản phẩm đang được ứng dụng theo hướng tiếp cận này.
Điểm khác biệt của trẻ hóa dự phòng nằm ở chỗ nhiều can thiệp được thực hiện khi làn da vẫn còn tương đối khỏe mạnh và chưa xuất hiện các biểu hiện lão hóa rõ rệt. Mục tiêu không phải là thay đổi diện mạo tức thời mà là duy trì chất lượng làn da trong thời gian dài, giúp quá trình lão hóa diễn ra chậm hơn và làn da giữ được trạng thái khỏe mạnh lâu hơn.
Ông Hào cho biết y học tái tạo đang trở thành một trong những lĩnh vực phát triển nhanh nhất của y học hiện đại, với nhiều ứng dụng từ ghép tạng, kỹ thuật mô đến công nghệ tế bào và vật liệu sinh học. Trong đó, da liễu được đánh giá là một trong những chuyên ngành có nhiều lợi thế để trở thành lĩnh vực tiên phong.
Theo các chuyên gia, y học tái tạo hướng đến mục tiêu thay thế, sửa chữa hoặc tái tạo tế bào, mô và cơ quan nhằm khôi phục chức năng bình thường của cơ thể.
Sau đây, cô Jenessa Connor, chuyên gia sức khỏe - kiêm huấn luyện viên thể hình ở Mỹ, sẽ giải thích rõ thắc mắc trên.
Cô Connor cho biết huyết áp bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc vận động. Cụ thể, tập thể dục mỗi sáng hoặc bất kỳ thời điểm nào trong ngày sẽ tạm thời làm tăng huyết áp. Tuy nhiên, theo thời gian, tập luyện thường xuyên có thể làm giảm mức huyết áp cao hoặc giúp duy trì mức huyết áp bình thường, khỏe mạnh.
Trong quá trình tập luyện buổi sáng, hầu hết mọi người sẽ thấy huyết áp tăng lên do 2 yếu tố chính:
Bản thân việc tập luyện: Khi tập thể dục, tim đập nhanh hơn để đưa oxy đi khắp cơ thể, tạo ra lực lớn hơn lên các động mạch làm huyết áp tăng lên. Đây là phản ứng sinh lý bình thường.
Thời gian trong ngày: Theo nhịp sinh học, huyết áp tự nhiên giảm 10 - 20% khi ngủ và bắt đầu tăng lên khi thức dậy, thường đạt đỉnh điểm từ 6 giờ sáng đến 12 giờ trưa.
Dù tập luyện buổi sáng làm tăng huyết áp ở người huyết áp cao, nhưng bằng chứng từ các nghiên cứu cho thấy điều này không gây thêm áp lực đáng kể lên hệ tim mạch. Trong trường hợp này, huyết áp chỉ tăng tạm thời rồi hạ xuống sau khi tập thể dục, kéo dài từ vài phút đến vài giờ. Tuy nhiên, vì đau tim và đột quỵ dễ xảy ra hơn từ 6 giờ sáng đến 12 giờ trưa, người huyết áp cao cần phải hỏi ý kiến bác sĩ về cách tập luyện cho an toàn, theo trang tin sức khỏe Health.
Về lâu dài, tập luyện đều đặn là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát huyết áp. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị ít nhất 150 phút tập thể dục cường độ vừa phải mỗi tuần để bảo vệ tim mạch. Tập thể dục giúp tăng cường sức khỏe tim mạch và khuyến khích cơ thể sản sinh oxit nitric, giúp mạch máu giãn nở và linh hoạt.
Nếu bạn muốn giảm huyết áp hoặc giữ huyết áp ở mức khỏe mạnh, điều quan trọng nhất là đưa việc tập thể dục vào lịch trình thường xuyên của bạn. Sự nhất quán là quan trọng nhất.
Nghiên cứu cho thấy hầu hết các bài tập như tập tạ, tập aerobic và tập luyện cường độ cao ngắt quãng (HIIT), đều có hiệu quả trong việc giảm huyết áp.
Nghiên cứu cũng cho thấy cả tập thể dục buổi sáng và buổi tối đều cải thiện chức năng mạch máu. Vì vậy, hãy chọn thời gian phù hợp với lịch trình và sở thích của bạn sao cho việc tập luyện được duy trì đều đặn nhất.
Ngoài ra, để ổn định huyết áp, cũng cần bỏ hút thuốc, hạn chế bia rượu, chú ý lượng natri nạp vào và kiểm soát căng thẳng.
