Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Theo đó, ông Nguyễn Tấn Phát, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, đã trao quyết định điều động, bổ nhiệm và bổ nhiệm lại nhiều cán bộ quản lý giáo dục, cụ thể như sau:
Ông Phan Sĩ Đạt, Chủ tịch UBND phường Phú Thạnh về làm Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Công Trứ (ông Đạt trước đây là Trưởng Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Tân Phú).
Ông Phan Hồ Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Công Trứ chuyển về làm Hiệu trưởng THPT Đào Sơn Tây.
Ông Lê Hữu Hân, Hiệu trưởng Trường THPT Đào Sơn Tây chuyển về làm Phó hiệu trưởng THPT Nguyễn Chí Thanh.
Ông Nguyễn Duy Bình, Hiệu trưởng Trường THPT Bình Hưng Hòa chuyển về làm Hiệu trưởng Trường THPT Phan Văn Hớn.
Ông Nguyễn Tùng Giang, Giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên Phú Mỹ chuyển về làm Hiệu trưởng Trường THPT Võ Nguyên Giáp.
Ông Trương Minh Vương, Phó trưởng Phòng Quản lý chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, làm Phó giám đốc phụ trách Trung tâm Giáo dục thường xuyên Phú Mỹ.
Ông Lê Hoàng Long, giáo viên Trường THPT Nguyễn Du làm Phó hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Du.
Bổ nhiệm lại bà Hồ Thanh Xuân, Phó hiệu trưởng Trường THPT Bình Tân.
Bổ nhiệm lại ông Ngô Văn Hiệp, Phó hiệu trưởng Trường THPT Trưng Vương.
Bổ nhiệm lại ông Tân Triệu Văn, Phó hiệu trưởng Trường THPT Thủ Thiêm.
Bổ nhiệm lại ông Nguyễn Tấn Đạt, Phó hiệu trưởng Trường THPT Trần Văn Giàu.
Bổ nhiệm lại ông Mạch Văn Công, Phó hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Tất Thành.
Bổ nhiệm lại ông Đỗ Văn Đông, Phó hiệu trưởng Trường THPT Bình Hưng Hòa.
Bổ nhiệm lại bà Phạm Lan Anh, Phó hiệu trưởng Trường THPT Bình Hưng Hòa.
Bổ nhiệm lại bà Phạm Thị Hồng Thúy, Phó hiệu trưởng Trường THPT Long Hải - Phước Tỉnh.
Bổ nhiệm lại bà Nguyễn Thị Thanh Trúc, Phó hiệu trưởng Trường Nuôi dạy trẻ khuyết tật.
Bổ nhiệm lại bà Nguyễn Thị Ngọc Xuân, Phó giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên TP Thủ Đức.
Những năm gần đây, nhiều địa phương tổ chức điểm thi ngay tại từng trường THPT hoặc trung tâm GDTX. Cách làm này có nhiều ưu điểm như giúp thí sinh (TS) không phải đi xa, giảm chi phí cho Nhà nước và phụ huynh, đồng thời thuận lợi trong bố trí cơ sở vật chất và nhân lực.
Tuy nhiên, việc mỗi trường là một điểm thi riêng, dù lãnh đạo, thư ký và giám thị được điều động từ trường khác, vẫn tiềm ẩn rủi ro về tính khách quan. Do đều là giáo viên (GV) trong cùng địa phương, giám thị khó tránh khỏi các mối quan hệ quen biết với phụ huynh hoặc đồng nghiệp, dễ nảy sinh tâm lý nể nang. Trong khi đó, TS đều học cùng trường, thậm chí cùng lớp, cũng có điều kiện trao đổi bài tinh vi hơn nếu ngồi gần nhau.
Theo nhiều cán bộ từng công tác tại các sở GD-ĐT, trước năm 2007, khi kỳ thi tốt nghiệp THPT còn tổ chức theo từng trường, nhiều trường miền núi liên tục đạt tỷ lệ tốt nghiệp 100% nhờ tổ chức thi riêng. Tuy nhiên, sau khi thực hiện chủ trương "Hai không" và siết chặt kỷ cương thi cử, tỷ lệ tốt nghiệp của nhiều trường này giảm xuống dưới 50%, trong khi nhiều trường đồng bằng vẫn duy trì mức 80-90%. Điều đó cho thấy mô hình tổ chức thi theo từng trường, nếu thiếu cơ chế giám sát đủ độc lập, vẫn có thể làm gia tăng nguy cơ nể nang và gian lận.
Năm 2026, Tuyên Quang bố trí 62 điểm thi, phần lớn đều đặt tại các trường THPT và một số điểm thi chung của nhiều trung tâm GDTX. Vụ việc xảy ra tại điểm thi riêng Trường THPT chuyên Tuyên Quang, vì vậy là lời cảnh báo cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Nhiều kỳ thi có tính cạnh tranh cao trên thế giới đều rất coi trọng tính độc lập trong tổ chức. TS thường không thi tại chính ngôi trường mình đang học; giám thị và cán bộ tổ chức được điều động theo nguyên tắc độc lập để bảo đảm sự giám sát chéo.
Ở VN, trước đây nhiều địa phương cũng từng áp dụng mô hình điểm thi liên trường. Chẳng hạn, tỉnh Thừa Thiên-Huế cũ trong một giai đoạn dài tổ chức thi tốt nghiệp bằng cách di chuyển học sinh toàn tỉnh về TP.Huế để thi, rất nghiêm túc, tương tự như thi tuyển sinh đại học. Chỉ đến những năm gần đây, tỉnh này mới tổ chức thi liên trường tại một số địa phương trong tỉnh. Hay như TP.HCM, Hà Nội và nhiều tỉnh vùng đồng bằng vẫn tổ chức điểm thi liên trường.
Học sinh của nhiều trường cùng dự thi tại một địa điểm; cán bộ coi thi được điều động từ nhiều đơn vị khác nhau. Mô hình này giúp giảm đáng kể nguy cơ phát sinh tiêu cực do quan hệ quen biết.
Trong khi đó, khi tổ chức điểm thi riêng từng trường, nếu cơ chế điều động cán bộ coi thi, lãnh đạo điểm thi và thanh tra không đủ độc lập thì nguy cơ rủi ro sẽ cao hơn. Không phải vì đội ngũ GV thiếu trách nhiệm, mà vì bất kỳ hệ thống nào cũng cần được thiết kế theo nguyên tắc phòng ngừa. Nếu để tình trạng có địa phương tổ chức thi liên trường, có địa phương tổ chức điểm thi tại từng trường, nguy cơ mất công bằng với TS.
Sau kỳ thi năm 2026, Bộ GD-ĐT nên tiến hành tổng kết, đánh giá toàn diện mô hình tổ chức điểm thi trên phạm vi cả nước. Cần trả lời bằng dữ liệu và thực tiễn: mô hình điểm thi liên trường hay điểm thi riêng từng trường bảo đảm tốt hơn tính độc lập trong coi thi, hiệu quả giám sát và khả năng phòng ngừa tiêu cực.
Đồng thời, tiếp tục tăng cường điều động cán bộ coi thi, lãnh đạo điểm thi và thanh tra theo hướng độc lập; ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường.
Cùng với lộ trình tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, từ sau năm 2026 cần đổi mới mô hình tổ chức theo hướng tăng tính độc lập và minh bạch.
Trước hết, không nên bố trí mỗi trường là một điểm thi riêng. Thay vào đó, mỗi điểm thi nên ghép TS của 2-4 trường THPT hoặc trung tâm GDTX trên cùng địa bàn để hạn chế tình trạng học sinh cùng trường, cùng lớp dự thi với nhau. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ đi lại, ăn ở cho học sinh vùng khó.
Tiếp đó, toàn bộ lãnh đạo điểm thi, thư ký, giám thị và phòng thi cần được phân công bằng phần mềm bốc thăm ngẫu nhiên, tránh các mối quan hệ quen biết có thể ảnh hưởng đến tính khách quan.
Tăng cường giám sát độc lập thông qua thanh tra của Bộ GD-ĐT hoặc liên tỉnh, kết hợp camera tại khu vực bảo quản đề, bài thi và kiểm tra đột xuất những điểm thi có dấu hiệu bất thường. Sau kỳ thi, cần ứng dụng phân tích dữ liệu để phát hiện những bất thường về phổ điểm, tỷ lệ điểm cao, tương quan giữa điểm học bạ và điểm thi, từ đó kịp thời xác minh, xử lý. Đồng thời, phải quy rõ trách nhiệm của chủ tịch UBND tỉnh, giám đốc Sở GD-ĐT, trưởng điểm thi và các cá nhân liên quan nếu để xảy ra sai phạm.
Ngày 19/5, theo nguồn tin của phóng viên Dân trí, Thanh tra tỉnh Cà Mau vừa có kết luận thanh tra đột xuất việc tổ chức dạy thêm, học thêm; dạy học 2 buổi/ngày; công tác thu, chi, công khai tài chính và một số nội dung có liên quan tại Trường THCS Tạ Tài Lợi, xã Đông Hải.
Theo kết luận thanh tra, Ban giám hiệu nhà trường, trực tiếp là hiệu trưởng chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm trong công tác quản lý tài chính và tài sản công; buông lỏng lãnh đạo, thiếu kiểm tra, giám sát thường xuyên đối với bộ phận kế toán và chuyên môn dẫn đến việc thu, chi sai quy định.
Cụ thể, trường thu sai đối tượng thuộc diện được miễn tiền học 2 buổi/ngày của 2 năm học 2023-2024 và 2024-2025 với số tiền hơn 8,5 triệu đồng; thu vượt số tiền/số tiết dạy học 2 buổi/ngày hơn 4,3 triệu đồng.
Nhà trường chi trả tiền cho giáo viên có tham gia dạy học 2 buổi/ngày chưa đúng quy định hơn 170 triệu đồng; chi trả tiền cho giáo viên thu 3% tiền dạy học 2 buổi/ngày không đúng của 3 năm học từ 2018 đến 2021 với số tiền hơn 15 triệu đồng.
Ngoài ra, cơ quan thanh tra cũng chỉ rõ, nhà trường không lưu giữ, làm mất hồ sơ giảng dạy là vi phạm điều lệ trường học. Việc để mất hồ sơ xảy ra liên tục 2 năm học là lỗi chủ quan, mang tính thiếu minh bạch trong quản lý giáo dục, tài chính.
Hiệu trưởng nhà trường không thực hiện đối trừ số tiết dạy học 2 buổi/ngày với số tiết của giáo viên chưa dạy đủ tiết định mức (19 tiết/tuần). Trường không lập đề án sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết theo quy định.
Cũng theo cơ quan thanh tra, trường không xác lập, lưu trữ chưa đầy đủ hồ sơ công khai tài chính như: không niêm yết, báo cáo công khai rõ ràng về các khoản thu - chi, mua sắm tài sản công, thu - chi học phí liên quan công tác dạy học 2 buổi/ngày,…
Với những vi phạm đã chỉ ra, Thanh tra tỉnh Cà Mau kiến nghị cơ quan thẩm quyền tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tập thể Ban giám hiệu trường; làm rõ trách nhiệm, xử lý theo quy định đối với ông N.V.C. (hiệu trưởng) và bà T.C.P. (kế toán); kiểm điểm rút kinh nghiệm đối với bà T.T.V. (giáo viên).
Thanh tra tỉnh Cà Mau cũng ban hành quyết định thu hồi hơn 230 triệu đồng tại Trường THCS Tạ Tài Lợi do thu sai, vượt, chi trả chưa đúng quy định, nguồn tồn từ cho thuê căng tin, giữ xe.
Như Dân trí đã đưa tin, Trường THCS Tạ Tài Lợi trước đây bị phản ánh thực hiện một số hoạt động giáo dục không đúng quy định.
Cụ thể, trường bị "tố" tổ chức dạy 2 buổi/ngày và hiệu trưởng cho lồng ghép dạy thêm một số môn vào thời khóa biểu chính khóa, thu tiền dạy phụ đạo học sinh yếu kém không đúng quy định.
Hồi tháng 9/2025, xác minh theo phản ánh của công dân, Sở GD&ĐT tỉnh Cà Mau thông tin việc nhà trường tổ chức dạy 2 buổi/ngày và lồng ghép dạy thêm một số môn vào thời khóa biểu chính khóa là sai quy định.
Về phản ánh trường thu tiền dạy phụ đạo học sinh yếu kém, theo Sở GD&ĐT tỉnh Cà Mau, nội dung này đúng một phần.
