Từ một người chơi vô danh với thiết bị rung giấu trong quần năm 1993, đến những nghi vấn gây bão mạng xoay quanh các kỳ thủ hàng đầu, lịch sử cờ vua hiện đại cho thấy gian lận ngày càng biến tướng theo sự phát triển của công nghệ.
Một câu chuyện kỳ lạ diễn ra tại giải World Open ở Philadelphia (Mỹ) năm 1993. Khi đó, một người tự xưng là John von Neumann, lấy theo tên nhà toán học nổi tiếng, xuất hiện với ngoại hình khác thường. Ông đội tóc giả, tai nghe và phong thái lập dị. Ông không có hệ số Elo, nhưng lại gây sốc khi cầm hòa Đại kiện tướng Helgi Olafsson ở vòng hai.
Những gì diễn ra trên bàn cờ càng khiến đối thủ nghi ngờ. “Tôi nghĩ mình đang gặp một người chơi rất yếu, thậm chí có thể đang dùng chất kích thích”, Olafsson kể lại. “Ông ta mất quá nhiều thời gian cho những nước đi hiển nhiên, hành xử rất kỳ quặc”.
Sự bất thường lên đến đỉnh khi “Von Neumann” thua do hết giờ chỉ sau 9 nước, dù mỗi bên có tới hai tiếng thi đấu.
Nghi ngờ gia tăng, ban tổ chức yêu cầu người này giải một bài cờ đơn giản. Tuy nhiên, ông lập tức bỏ chạy và biến mất. Phải hơn ba thập kỷ sau, sự thật mới được hé lộ trong cuốn sách Lucky Devils. “Von Neumann” thực chất là John Wayne, một cựu lính thủy đánh bộ Mỹ, phối hợp cùng nhà toán học Rob Reitzen để thử nghiệm gian lận bằng máy tính.
Cơ chế hoạt động của họ khá thô sơ nhưng táo bạo. Wayne sử dụng công tắc giấu trong giày để truyền nước đi của đối thủ. Reitzen, ở phòng khách sạn, nhập dữ liệu vào máy tính rồi gửi lại phương án tối ưu thông qua một thiết bị rung đặt trong quần của Wayne. Tuy nhiên, hạn chế công nghệ thời đó khiến tín hiệu chập chờn, còn máy tính mất nhiều thời gian để tính toán, dẫn đến phong cách thi đấu bất thường.
Dù chưa mang lại thành công lớn, vụ việc được xem là dấu mốc đầu tiên của gian lận cờ vua trong kỷ nguyên máy tính. Tạp chí Inside Chess khi đó đã cảnh báo rằng nếu máy tính đủ mạnh để hỗ trợ kỳ thủ, môn thể thao trí tuệ này sẽ đối mặt nguy cơ nghiêm trọng.
Gần 30 năm sau, nỗi lo đó trở thành hiện thực. Năm 2022, làng cờ chấn động khi Hans Niemann đánh bại số một thế giới Magnus Carlsen tại giải Sinquefield Cup. Ngay sau thất bại, Carlsen bất ngờ rút lui khỏi giải, động thái hiếm thấy ở cấp độ đỉnh cao.
Không đưa ra cáo buộc trực tiếp, nhưng phản ứng của Carlsen khiến dư luận bùng nổ suy đoán. Trên mạng xã hội, một giả thuyết kỳ quặc lan truyền. Niemann có thể nhận tín hiệu từ một thiết bị rung giấu kín trong cơ thể. Cụm từ “anal beads” (thiết bị rung trong hậu môn) nhanh chóng trở thành trò đùa phổ biến, dù không có bất kỳ bằng chứng nào.
Trước áp lực dư luận, Niemann thừa nhận từng gian lận trong các ván cờ trực tuyến khi còn nhỏ, nhưng phủ nhận hoàn toàn việc gian lận khi thi đấu trực tiếp. Các cuộc điều tra sau đó cũng không tìm thấy chứng cứ cho thấy anh sử dụng thiết bị hỗ trợ trước Carlsen. Tuy vậy, danh tiếng của kỳ thủ trẻ vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề.
Vụ việc cho thấy trong thời đại internet và mạng xã hội, nghi ngờ có thể lan rộng nhanh hơn cả sự thật. Những câu chuyện này trở thành tâm điểm toàn cầu, kéo theo áp lực tâm lý khổng lồ cho người trong cuộc. Hãng Netflix thậm chí vừa phát hình phim tài liệu Untold: Chess Mates, về nghi vấn gian lận của Niemann.
Sự phát triển của công nghệ cũng làm thay đổi hoàn toàn bản chất gian lận trong cờ vua. Nếu như năm 1993, máy tính còn yếu và cồng kềnh, ngày nay một chiếc điện thoại thông minh có thể chạy các phần mềm mạnh hơn bất cứ kỳ thủ nào. Điều này giúp một người chơi nghiệp dư hoàn toàn có thể đánh bại nhà vô địch thế giới nếu được hỗ trợ bởi phần mềm.
Các nền tảng trực tuyến như Chess hay Lichess đã phát triển hệ thống phát hiện gian lận dựa trên phân tích dữ liệu. Tuy nhiên, các công cụ này không hoàn hảo và đôi khi gây tranh cãi, đặc biệt khi liên quan đến những tên tuổi lớn.
Ở các giải đấu trực tiếp, biện pháp kiểm soát cũng được siết chặt hơn. Sau vụ Niemann, nhiều giải áp dụng kiểm tra bằng máy dò kim loại, quét điện tử và hạn chế tối đa việc rời bàn cờ. Dù vậy, phần lớn trường hợp bị phát hiện lại đến từ những cách đơn giản hơn nhiều, như giấu điện thoại trong nhà vệ sinh để tra cứu nước đi.
Những câu chuyện từ “Von Neumann” đến Niemann cho thấy gian lận trong cờ vua là hệ quả tất yếu khi công nghệ phát triển. Trong một môn thể thao vốn dựa trên trí tuệ, sự suy giảm niềm tin có thể là hậu quả lớn nhất. Kỳ thủ số ba thế giới Fabiano Caruana thậm chí nói rằng có một bộ phận không nhỏ kỳ thủ hàng đầu gian lận khi thi đấu trực tuyến.
Vì thế, thách thức lớn nhất với cờ vua hiện đại là giữ được niềm tin rằng người ngồi đối diện đang thực sự chơi bằng chính bộ não của họ.
Mới đây, Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) đã công bố bảng phân bổ suất tham dự các giải đấu cấp CLB châu Á mùa giải 2027-2028. Trong đó, giải V-League được trao hai suất tham dự cúp C2 châu Á (1 suất vào thẳng vòng bảng, 1 suất tham dự vòng play-off).
Lý do bởi giải V-League đã bị đẩy xuống vị trí thứ 8 ở khu vực Đông Á, kém cả Singapore. Việc các CLB Việt Nam thi đấu không thực sự thành công ở đấu trường châu Á trong mùa giải 2025-2026 khiến giải đấu bóng đá của Việt Nam tụt hạng.
Dù sao thì ở mùa giải 2026-2027, nhà vô địch V-League là CLB Công an Hà Nội vẫn có vé tham dự vòng play-off cúp C1 châu Á. Tấm vé tham dự cúp C2 châu Á thuộc về đội á quân V-League.
Singapore, với thành công của Tampines Rovers khi lọt vào tứ kết cúp C2 châu Á, đã vươn lên vị trí thứ 7. Ở mùa giải 2027-2028, nhà vô địch giải Singapore sẽ tham dự vòng play-off ở cúp C1 châu Á.
Thậm chí, nếu ở mùa giải tới, các CLB Việt Nam không thi đấu tốt ở cúp C2 châu Á, bóng đá Việt Nam có nguy cơ bị Campuchia vượt mặt trên bảng xếp hạng của AFC. Ở mùa này, CLB Svay Rieng đã lọt vào chung kết cúp C3 châu Á. Do đó, giải vô địch quốc gia Campuchia đã vượt qua Indonesia để xếp thứ 9. Họ cũng có 2 suất tham dự cúp C2 châu Á giống như giải V-League.
Hai giải Thái Lan (xếp thứ 3) và Malaysia (thứ 6) vẫn là niềm tự hào của bóng đá Đông Nam Á ở các cúp châu Á. Thái Lan sẽ có 3 suất tham dự trực tiếp và 1 suất dự vòng play-off cúp C1 châu Á ở mùa giải 2027-2028. Còn Malaysia có 1 suất trực tiếp và 1 suất dự vòng play-off cúp C1 châu Á.
Sau khi ghi bàn mở tỷ số, góp công giúp Pháp vượt qua Morocco tại tứ kết trên sân Boston ngày 9/7, Mbappe không tỏ ra quá phấn khích. Khi được hỏi liệu đội tuyển Pháp có thể thư giãn sau hành trình ấn tượng từ đầu giải, ngôi sao 27 tuổi bác bỏ.
"Chúng tôi biết chỉ có một cách để thư giãn, đó là chiến thắng", anh nói sau trận đấu trên sân Bostonr. "Chúng tôi đã vào bán kết và rất hạnh phúc, nhưng vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Điều chờ đợi chúng tôi còn khó khăn hơn những gì vừa trải qua, nhưng cả đội đã sẵn sàng".
Theo tiền đạo của Real Madrid, Pháp sẽ dành thời gian hồi phục rồi theo dõi trận tứ kết giữa Tây Ban Nha và Bỉ để xác định đối thủ ở bán kết. Dù gặp đội nào, anh cũng tin đây sẽ là thử thách lớn nhất của tuyển Pháp kể từ đầu World Cup 2026. Mục tiêu duy nhất của anh là vô địch.
Mbappe tiếp tục là đầu tàu trên hàng công Pháp khi mở tỷ số bằng cú cứa lòng đẹp mắt từ rìa cấm địa ở phút 60. Bàn thắng thứ tám tại World Cup 2026 giúp anh trở thành cầu thủ đầu tiên trong lịch sử ghi ít nhất tám bàn ở hai kỳ World Cup.
Tính tổng cộng, Mbappe đã ghi 20 bàn thắng tại các kỳ World Cup, chỉ còn kém kỷ lục 21 bàn của Lionel Messi đúng một pha lập công.
Dù vậy, trận đấu với Morocco cũng có một khoảnh khắc khiến người hâm mộ Pháp lo lắng. Phút 77, Mbappe ngồi xuống sân và chủ động ra dấu xin thay người sau một pha va chạm. Hình ảnh đội trưởng tuyển Pháp ôm cổ chân khiến nhiều người e ngại anh gặp chấn thương nghiêm trọng trong giai đoạn quyết định của giải.
Tuy nhiên, Mbappe nhanh chóng trấn an. "Tôi ổn. Tôi chỉ bị đau ở cổ chân sau một pha va chạm, nhưng không có vấn đề gì", thủ quân Pháp nói thêm. "Khi đó Jean-Philippe Mateta sung sức hơn để thi đấu 15 phút cuối. Anh ấy vào sân rất tốt".
Sau khi rời sân, Mbappe vẫn tươi cười trên băng ghế dự bị, ăn mừng cùng đồng đội như không có chuyện gì xảy ra. Những chia sẻ của anh cũng cho thấy việc thay người chủ yếu nhằm tránh rủi ro khi Pháp đã dẫn trước hai bàn.
Trước khi lập công, Mbappe trải qua một khoảnh khắc hiếm gặp khi đá hỏng phạt đền trong hiệp một. Đây là lần đầu tiên anh sút hỏng phạt đền ở ba kỳ World Cup đã dự. Trước đó, Mbappe đều thực hiện thành công phạt đền tại World Cup 2018 và hai tình huống ở trận chung kết World Cup 2022.
Dẫu vậy, cú sút hỏng không ảnh hưởng đến màn trình diễn của tiền đạo sinh năm 1998. Anh nhanh chóng chuộc lỗi bằng bàn mở tỷ số, trước khi kiến tạo cho Ousmane Dembele ấn định chiến thắng 2-0.
Dembele cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng ở đội tuyển Pháp. Tiền đạo 29 tuổi cho biết đã gắn bó với đội tuyển suốt 10 năm và giờ là cựu binh cần lên tiếng dẫn dắt tập thể. Dembele tiết lộ bàn thắng của anh đến từ chỉ đạo trực tiếp của Mbappe vài phút trước đó. Đội trưởng tuyển Pháp yêu cầu anh giữ vị trí trung lộ để sẵn sàng phản công. Khi cơ hội xuất hiện, Mbappe bứt tốc hút hậu vệ, tạo khoảng trống để Dembele dứt điểm ghi bàn.
Sau trận, Mbappe cũng nhắc đến người bạn thân Achraf Hakimi, đội trưởng Morocco. Hai cầu thủ chơi với nhau thân thiết ngoài đời, nhưng ngôi sao tuyển Pháp khẳng định tình bạn không có chỗ trên sân cỏ. "Sẽ khó khăn hơn khi tôi gặp lại Hakimi trong phòng thay đồ, vì lúc đó chúng tôi trở lại là những người bạn", tiền đạo Real Madrid nói tiếp. "Nhưng trên sân thì không. Ở đây không có cảm xúc. Tôi đến để chiến thắng và cậu ấy cũng vậy".
Sau trận, Hakimi vẫn cười khi nói chuyện với đối thủ. Pháp hoàn toàn áp đảo khi dứt điểm tới 22 lần, so với 5 cơ hội của Morocco. Kết quả này khiến giải chỉ còn Argentina chống lại 6 đội châu Âu. Các đội châu Phi, Á, Bắc Trung Mỹ đều đã bị loại.
Xét về mọi mặt, đều khó tranh cãi: Chung kết World Cup 2022 là trận chung kết vĩ đại nhất trong lịch sử bóng đá. Argentina hòa Pháp 2-2 trong giờ thi đấu chính thức, 3-3 sau 2 hiệp phụ. Rồi Argentina thắng 4-2 ở loạt sút luân lưu 11 m. Hoàn toàn xứng đáng: Không có phương thức nào hay hơn là đá luân lưu 11 m, để phân cao thấp, khi trận đấu hấp dẫn nhất lịch sử có kết quả hòa.
Ở các kỳ World Cup ngày xưa, nếu đôi bên hòa trong thể thức loại trực tiếp, sẽ có thêm 2 hiệp phụ. Nếu vẫn hòa, thì sẽ tái đấu vài ngày sau đó. Lần cuối cùng các đội phải tái đấu là tại World Cup 1938: Brazil thắng Tiệp Khắc 2-1 ở vòng tứ kết, sau khi đã hòa 1-1 trong 120 phút ở trận đầu tiên. Thể thức ấy vẫn được giữ nguyên, nhưng vì nhiều lý do, không có trận tái đấu nào xuất hiện ở World Cup nữa.
Sau năm 1938, đấu trường World Cup tạm hoãn vì chiến tranh. Khi World Cup hồi sinh vào năm 1950, các đội chỉ đá vòng tròn tính điểm. Các kỳ World Cup 1974 và 1978 đều đá vòng tròn trước trận chung kết. Một mặt, không có quá nhiều trận đấu knock-out. Mặt khác, các trận knock-out có kết quả hòa đều ngã ngũ sau 2 hiệp phụ.
Lần đầu tiên FIFA áp dụng thể thức đá 11 m luân lưu là tại World Cup 1978. Tất nhiên, vẫn có 2 hiệp phụ nếu hòa sau 90 phút. Khác biệt chỉ là nếu vẫn hòa thì đôi bên lập tức đá luân lưu 11 m - thay vì chờ ngày tái đấu. Loạt sút luân 11 m đã không xuất hiện ở World Cup 1978, khi Argentina hòa Hà Lan, nhưng thắng 3-1 trong hiệp phụ của trận chung kết.
Đến năm 1982, loạt sút luân lưu 11 m đầy kịch tích mới xuất hiện lần đầu tiên ở đấu trường World Cup. Hòa 3-3 sau 2 hiệp phụ, Đức thắng Pháp 5-4 trên chấm 11 m luân lưu, vào chung kết. Kể từ đó cho đến trước kỳ World Cup 2026, Đức luôn xứng danh là "vua đá luân lưu". Họ đã toàn thắng trong 4 cuộc "đấu súng" ở trận địa World Cup, chỉ sút hỏng đúng 1 quả luân lưu cho đến trước World Cup này.
Thật ra, Đức chính là đội đầu tiên trong lịch sử bóng đá đỉnh cao nếm mùi đau khổ vì thua ở chấm 11 m luân lưu. Không những thế, họ còn bị tổn thương, vì cách đá của đối phương. Trong hoàn cảnh sút chính xác thì lập tức thắng, còn nếu sút hỏng thì vẫn chưa thua, cầu thủ Antonin Panenka của Tiệp Khắc mạo hiểm sục nhẹ, đưa bóng đi theo hình cầu vồng vào giữa khung thành, đánh lừa thủ môn nổi tiếng Sepp Maier của Đức. "Cú Panenka" huyền thoại ra đời từ đó.
Đấy là trận chung kết EURO 1976 (Tiệp Khắc thắng Đức) - giải đấu lớn đầu tiên áp dụng cách đá luân lưu 11 m để phân cao thấp trong thể thức knock-out. Người Đức đau đớn vì cách thua như thế, để rồi họ trở thành "vua đá 11 m".
Thật ra, Argentina mới là đội thắng 11 m luân lưu nhiều nhất ở đấu trường World Cup. Trong 35 loạt sút luân lưu 11 m ở đấu trường World Cup tính đến trước giải đấu này, Argentina tham gia 7 lần, thắng 6. Trận thua duy nhất của Argentina là trận… thua Đức, tại tứ kết World Cup 2006.
Croatia cũng toàn thắng trong 4 lần sút 11 m luân lưu ở đấu trường World Cup. Bây giờ, khi Đức đã thua Paraguay trên chấm 11 m luân lưu, thì Croatia trở thành tân vương: đội duy nhất xưa nay đá 11 m luân lưu nhiều hơn 2 lần và luôn chiến thắng. Ma Rốc và Paraguay đều thắng ở vòng 32 đội tại World Cup 2026 và giữ vững tỷ lệ 100% chiến thắng trên chấm 11 m luân lưu, nhưng họ đều chỉ mới đá luân lưu 2 lần.
Tây Ban Nha là đội sút phạt đền hay nhất trên đấu trường World Cup xưa nay: sút chính xác 16 trong 18 quả; trong đó có 14 quả chính xác liên tiếp, trải dài trong 72 năm. Tất cả đều là con số kỷ lục. Trớ trêu thay, Tây Ban Nha lại là đội đá 11 m luân lưu… dở nhất. Họ đã thua ở 4 trong 5 lần "đấu súng". Gần đây nhất là trận thua Ma Rốc ở vòng 2 World Cup 2022: Tây Ban Nha không sút chính xác quả nào!
Mới đây, Hà Lan cũng đã thua lần thứ 4 trong 5 lần đá 11 m luân lưu (bị Ma Rốc loại khỏi World Cup 2026). Thất bại đúng như "truyền thống" của Hà Lan hẳn đang nhắc nhở Tây Ban Nha: ứng cử viên vô địch này phải hết sức cẩn thận!
