Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 18/7 cho biết đòn tập kích bằng tên lửa, máy bay không người lái của Iran nhằm vào căn cứ đồn trú tại Jordan trước đó một ngày đã khiến hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng và một người mất tích.
4 binh sĩ cũng được đưa đến bệnh viện, song đã xuất viện. Những người khác bị thương nhẹ và đã quay lại làm nhiệm vụ. Đến ngày 20/7, quan chức Lầu Năm Góc xác nhận quân nhân mất tích đã thiệt mạng, sau khi một số mảnh thi thể được tìm thấy ở hiện trường.
CENTCOM không nêu tên địa điểm bị tấn công, song truyền thông Mỹ xác định đó là sân bay quân sự Muwaffaq Salti. Đây là nơi đóng quân của 3 phi đoàn tiêm kích F-16 thuộc biên chế không quân Jordan, cũng như hàng loạt máy bay Mỹ và đồng minh.
Wall Street Journal dẫn nguồn thạo tin cho biết những đòn tập kích nhằm vào căn cứ Muwaffaq Salti trước ngày 17/7 còn đánh trúng nhiều máy bay không người lái và có người lái, song không nêu cụ thể.
Báo Mỹ dẫn lời một binh sĩ từng triển khai tới căn cứ Muwaffaq Salti, cho biết phần lớn công trình ở đây là lều trại, đơn nguyên dạng container hoặc nhà tiền chế bằng kim loại, không có khả năng chống chịu các cuộc tấn công bằng rocket, máy bay không người lái (UAV) và đạn cối.
Ngay cả những công trình Mỹ mới xây dựng tại một số căn cứ ở Trung Đông, vốn được gia cố bằng nhiều lớp tường dày, cũng không thể bảo vệ binh sĩ nếu trúng đòn trực tiếp của tên lửa đạn đạo.
Hồi đầu tháng 3, trong lúc Mỹ – Iran đấu hỏa lực dữ dội, một tên lửa đã đánh trúng doanh trại kiên cố ở căn cứ Arifjan của lục quân Mỹ tại Kuwait, xuyên qua các lớp bảo vệ và phá hủy khoảng một nửa công trình, theo binh sĩ Mỹ. Người này thêm rằng các cơ sở quân sự của Washington trên khắp khu vực cũng bị tàn phá nặng nề ở mức độ tương tự.
OSINTdefender, tài khoản mạng xã hội chuyên theo dõi dữ liệu nguồn mở về chiến sự, nhận định tên lửa Iran đã đánh trúng một cụm Đơn nguyên Nhà ở Dạng container (CHU) trong đòn tập kích ngày 17/7.
“CHU được dùng làm nơi ở cho binh sĩ Mỹ ở nhiều căn cứ đồn trú tại nước ngoài, trong đó có hầu hết cơ sở tại Trung Đông. Chúng hầu như không có khả năng chống chịu UAV tự sát, chứ chưa nói đến tên lửa đạn đạo”, tài khoản này cho biết.
OSINTdefender thêm rằng binh sĩ thiệt mạng trong CHU cho thấy dường như không có báo động về đòn tập kích, hoặc họ không có đủ thời gian để sơ tán đến công trình trú ẩn tại căn cứ.
Ảnh vệ tinh độ phân giải cao do hãng thông tấn Fars News của Iran công bố ngày 20/7 cho thấy ít nhất 15 CHU trong khu doanh trại ở căn cứ Muwaffaq Salti đã bị phá hủy hoàn toàn, nhiều công trình xung quanh cũng có dấu hiệu hư hại.
Theo New York Times, Iran đã tiến hành một cuộc tấn công khác nhằm vào căn cứ Muwaffaq Salti trước vụ ngày 17/7. Đòn đánh khiến khoảng 20 binh sĩ Mỹ bị thương, khi họ đang chạy đến lô cốt trú ẩn.
“Các trường hợp binh sĩ thiệt mạng và bị thương gần đây đã một lần nữa đặt dấu hỏi về vấn đề an toàn của lực lượng Mỹ tại những căn cứ ở Trung Đông”, Washington Post nhận định.
Ngoài vấn đề thiếu công trình trú ẩn kiên cố, lưới phòng không suy yếu cũng được cho là nguyên nhân khiến các đòn tập kích của Iran gây thiệt hại nặng hơn.
Căn cứ Muwaffaq Salti từng nhiều lần trở thành mục tiêu trong xung đột. Ngày 11/6, ít nhất 4 tên lửa đạn đạo Iran nhắm tới Muwaffaq Salti, hệ thống phòng không Patriot bảo vệ sân bay phóng lên 6 quả đạn nhưng dường như chỉ chặn được 1-2 mục tiêu.
“Iran đã thích ứng với hệ thống phòng thủ Mỹ, chuyển sang sử dụng tên lửa có tốc độ cực cao và sở hữu khả năng cơ động khi lao xuống”, Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho hay.
Nhóm quan chức này còn bày tỏ lo ngại khả năng Iran đang được Trung Quốc hoặc Nga hỗ trợ trong quá trình trinh sát và lựa chọn mục tiêu, cho phép Tehran đánh trúng những địa điểm nhạy cảm và có giá trị cao của Washington trong khu vực.
Chiến thuật tập kích của Iran cũng có thể là lý do quân đội Mỹ hứng nhiều thiệt hại về nhân lực và phương tiện. Các video được công bố chỉ cho thấy khoảnh khắc tên lửa lao xuống căn cứ Muwaffaq Salti, nhưng CENTCOM cho biết Iran còn sử dụng cả UAV trong cuộc tấn công.
“Tập kích hiệp đồng bằng tên lửa đạn đạo và UAV, thay vì chỉ sử dụng một loại vũ khí, phù hợp với học thuyết tấn công bão hòa mà Iran đang áp dụng. Họ kết hợp đạn tuần kích giá rẻ với tên lửa đạn đạo để làm quá tải mạng lưới cảnh giới, cũng như bào mòn kho tên lửa đánh chặn”, chuyên trang quân sự Defence Security Asia nhận định.
Chiến thuật này đặc biệt hiệu quả trong bối cảnh Mỹ dường như đang thiếu hụt vũ khí đánh chặn. Washington Post hôm 19/7 dẫn lời một quan chức Mỹ thừa nhận kho tên lửa phòng không của nước này “đang cạn kiệt”.
Trong báo cáo về xung đột Trung Đông công bố hồi tháng 4, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính quân đội Mỹ đã khai hỏa gần nửa kho dự trữ tên lửa của tổ hợp phòng không Patriot, cũng như hơn 50% đạn dành cho Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD).
Quan chức Mỹ tiết lộ nước này có kế hoạch mở rộng cuộc chiến tại Trung Đông và Lầu Năm Góc đang tăng cường triển khai máy bay đến khu vực. Tuy nhiên, người này cảnh báo rằng nỗ lực mở rộng hoạt động quân sự của Mỹ sẽ bị hạn chế bởi tình trạng cạn kiệt đạn phòng không và vũ khí tầm xa.
Thiệt hại trong chiến đấu cũng khiến Washington gặp khó khăn trong điều động thêm nhân lực và máy bay đến Trung Đông. “Chúng tôi không có đủ nguồn lực để duy trì hoạt động một cách an toàn. Tôi không nghĩ Nhà Trắng biết được điều đó”, quan chức Mỹ nhận định.
Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran, ngày 15.4 tuyên bố nếu lệnh phong tỏa của Mỹ "gây mất an ninh cho tàu buôn và tàu chở dầu của Iran", Tehran sẽ coi đó là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Trong kịch bản đó, lực lượng vũ trang Iran "sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động xuất khẩu hay nhập khẩu nào diễn ra tại vịnh Ba Tư, biển Oman hoặc biển Đỏ", theo Hãng tin Tasnim.
Cùng ngày, Iran tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về chương trình hạt nhân. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định quyền làm giàu uranium của nước này là "không thể tranh cãi", dù mức độ và hình thức có thể đàm phán. "Quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình không thể bị tước đoạt bằng áp lực hay chiến tranh", ông nói.
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết Iran không tìm kiếm xung đột mà hướng tới đối thoại, song cảnh báo mọi nỗ lực ép buộc Tehran "đầu hàng" sẽ thất bại.
Theo Hãng tin AP, nỗ lực trung gian nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran (dự kiến hết hạn vào ngày 22.4) đã đạt tiến triển nhất định. Các bên được cho là đã đạt "thỏa thuận về nguyên tắc" để kéo dài thêm ít nhất 2 tuần, tạo dư địa cho đàm phán. Ba vấn đề then chốt đang được thương lượng gồm chương trình hạt nhân, an ninh eo biển Hormuz và bồi thường xung đột.
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan ngày 15.4 cho biết Ankara đang tích cực thúc đẩy gia hạn ngừng bắn và duy trì đối thoại. "Bàn đàm phán chưa đổ vỡ, nhưng đang vấp trở ngại, đặc biệt ở vấn đề hạt nhân", ông nói và nhấn mạnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đang có dấu hiệu leo thang trở lại.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao Mỹ ngày 15.4 nói với Reuters rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn ngừng bắn, dù các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn.
Trong bối cảnh đó, Mỹ được cho là đang gia tăng sức ép quân sự. Theo tờ The Washington Post, khoảng 6.000 binh sĩ trên tàu sân bay USS George H.W. Bush cùng các tàu chiến hộ tống có thể được điều động tới khu vực, trong khi thêm 4.200 binh sĩ khác dự kiến tham gia vào cuối tháng 4 - trùng thời điểm lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hiện tại hết hiệu lực.
Các nguồn tin cũng cho biết Lầu Năm Góc đang cân nhắc các phương án quân sự bổ sung, bao gồm không kích, hoạt động trên bộ nhằm thu giữ vật liệu hạt nhân, triển khai lính thủy đánh bộ bảo vệ eo biển Hormuz, hoặc kiểm soát đảo Kharg - đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Iran. Mỹ chưa bình luận công khai về các thông tin này.
Giữa bối cảnh Mỹ đang bị phân tâm bởi vấn đề Iran, châu Âu đang nghiêm túc cân nhắc khả năng đối thoại với Moscow về việc chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine.
Tuy nhiên, trước khi tính đến chuyện ngồi lại với Điện Kremlin, các bên ủng hộ Kiev tại châu Âu trước hết đang tìm cách quyết định xem họ muốn thảo luận điều gì với Tổng thống Nga Vladimir Putin và ai có thể là người đại diện cho họ.
Việc cố gắng phác thảo rõ ràng hơn các mục tiêu đó và xác định liệu việc đối thoại với Nga vào lúc này có thực sự khả thi hay không là nội dung hàng đầu trong chương trình nghị sự tại cuộc họp của các Bộ trưởng Ngoại giao Liên minh châu Âu (EU) ở Cộng hòa Síp vào ngày 28/5.
"Trước khi đối thoại với Nga, chúng ta nên thống nhất và thảo luận với nhau về những gì chúng ta muốn nói với họ", Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas phát biểu.
Các cuộc tranh luận về việc tái gắn kết với Moscow ngày càng trở nên gay gắt hơn khi những nỗ lực của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến Nga - Ukraine đình trệ, và Tổng thống Mỹ Donald Trump dồn sự chú ý cho vấn đề Iran.
Ukraine đang thúc đẩy châu Âu, bên vốn bị Washington gạt ra ngoài lề cho đến nay, bước lên và đóng một vai trò lớn hơn.
"Châu Âu phải tham gia vào các cuộc đàm phán. Điều quan trọng là châu Âu phải có tiếng nói và sự hiện diện mạnh mẽ trong tiến trình này, và việc xác định ai sẽ đại diện cụ thể cho châu Âu là điều rất xứng đáng", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky viết hồi tháng 5.
Ở phía ngược lại, ông Putin dường như cũng để ngỏ cánh cửa, ngay cả khi gợi ý của ông về việc đồng minh lâu năm của mình, cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder, có thể đại diện cho châu Âu đã bị từ chối thẳng thừng.
Tìm kiếm người đại diện và những "lằn ranh đỏ"
Những đồn đoán về các đặc phái viên tiềm năng khác đã gia tăng. Một cựu lãnh đạo khác của Đức là bà Angela Merkel đã dập tắt những đồn đoán rằng bà có thể phù hợp với vai trò này.
Hiện có sự thận trọng ở châu Âu về việc đối thoại với Nga sau nhiều năm căng thẳng kể từ cuộc tấn công quy mô toàn diện vào Ukraine năm 2022.
Bà Kallas, cựu Thủ tướng có lập trường cứng rắn của Estonia, đã thúc đẩy trong nhiều tháng qua việc thiết lập một loạt lằn ranh đỏ, nhằm ràng buộc các quốc gia lại với nhau và tránh để Moscow khai thác bất kỳ kẽ hở nào.
Trong số đó bao gồm việc thắt chặt điều kiện phải có một lệnh ngừng bắn trước khi các cuộc đàm phán diễn ra, từ chối công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ ở Ukraine, và đảm bảo Moscow phải chịu trách nhiệm về các hành động của mình.
Các quan chức EU cho biết Ngoại trưởng Ukraine hồi tháng 5 đã đưa ra ý tưởng rằng châu Âu có thể giúp môi giới một lệnh ngừng bắn đối với các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu, chẳng hạn như các sân bay.
Tuy nhiên, châu Âu vẫn có sự do dự trong việc tiếp quản vai trò trung gian hòa giải trung lập từ Washington.
Một nhà ngoại giao EU giấu tên chia sẻ: "Thật khó để thấy EU có thể trở thành một bên trung gian hay môi giới trong các cuộc đàm phán và thay thế vị trí của Mỹ như thế nào, nếu xét đến việc chúng ta đã ủng hộ Ukraine nhiều đến mức nào”.
Các nhà ngoại giao cho biết các cuộc thảo luận tại Síp dự kiến sẽ không đưa ra một lập trường dứt khoát của EU hoặc tìm ra một cái tên cụ thể để đối thoại với ông Putin.
Một vài nhà ngoại giao nhận định rằng nếu không thể tìm thấy người đại diện trong số các quan chức cấp cao của EU, thì đó nên là một nguyên thủ quốc gia từ một trong 27 nước thành viên của khối.
Một cái tên được gợi ý là Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người đã xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với Tổng thống Mỹ Donald Trump trên sân golf và cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến vai trò này.
“Theo thông tin do thuyền trưởng cung cấp tối qua, có tới khoảng 50 hành khách đã gặp phải các triệu chứng phù hợp với tình trạng nhiễm trùng tiêu hóa cấp tính”, cơ quan y tế địa phương cho biết khi thông báo việc hơn 1.700 hành khách trên tàu du lịch Ambition bị phong tỏa ngoài khơi bờ biển Bordeaux ngày 13/5.
Những hành khách này ngay lập tức được bác sĩ trên tàu chăm sóc và cách ly trong cabin của họ.
Tàu du lịch Ambition, thuộc công ty Ambassador Cruise Line, đã rời quần đảo Shetland ở phía bắc Scotland vào ngày 6/5, dừng chân tại Belfast ở Bắc Ireland và Liverpool ở Anh trước khi đến Bordeaux, tây nam nước Pháp, để đi Tây Ban Nha.
Hành khách trên tàu Ambition đã xuất hiện các triệu chứng đỉnh điểm vào hôm 11/5 khi con tàu đang cập cảng ở Brest.
Cơ quan y tế vùng Nouvelle-Aquitaine cho biết một đội ngũ y tế đã được cử lên tàu để tiến hành đánh giá tình hình sức khỏe, và các mẫu bệnh phẩm đang được bộ phận chuyên về bệnh truyền nhiễm của Bệnh viện Đại học Bordeaux thu thập.
“Không có lý do gì để rút ra bất kỳ mối liên hệ nào giữa đợt bùng phát này trên con tàu du lịch đến từ Belfast và Liverpool với các ca nhiễm virus Hanta được phát hiện trên tàu MV Hondius”, cơ quan y tế Pháp cho biết.
Như một biện pháp phòng ngừa, “xét tính chất dễ lây lan của các bệnh kiểu viêm dạ dày ruột và trong khi chờ kết quả xét nghiệm các mẫu bệnh phẩm,” chính quyền địa phương đã quyết định tạm dừng việc lên bờ của hành khách và phi hành đoàn, đồng thời hạn chế các tương tác với cảng.
Các xét nghiệm ban đầu đã loại trừ khả năng bùng phát norovirus, một dạng viêm dạ dày ruột có tính lây nhiễm cao gây nôn mửa và tiêu chảy, nhưng các xét nghiệm thứ cấp vẫn đang được tiến hành.
Các đợt bùng phát trên tàu là không phổ biến so với tổng số các chuyến hải hành, nhưng khi chúng xảy ra, chúng thường liên quan đến các loại virus đường tiêu hóa.
Chương trình Vệ sinh Tàu thuyền của Mỹ đã ghi nhận 4 đợt bùng phát kể từ đầu năm nay, trong đó có 2 đợt liên quan đến norovirus và 2 đợt do vi khuẩn E.coli.
“Dịch vụ ăn uống đóng một phần lớn trong rủi ro này. Việc ăn uống kiểu tự chọn, dùng chung dụng cụ ăn uống và nhiều người chạm vào cùng một bề mặt có thể khiến vi khuẩn gây bệnh dạ dày dễ dàng lây lan hơn”, Vikram Niranjan, trợ lý giáo sư về sức khỏe cộng đồng tại Đại học Limerick ở Ireland, viết.
