Kể từ khi xung đột bùng nổ vào ngày 28/2, Iran và các lực lượng dân quân ủy nhiệm đã sử dụng hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) và tên lửa để tấn công các mục tiêu trên khắp 9 quốc gia Trung Đông.
Theo Tổ chức Bảo vệ nền Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, phải đối mặt với 2.819 vũ khí tấn công các loại.
Báo cáo của FDD cho thấy, UAE đã hứng chịu 2.256 UAV và 563 tên lửa. Kuwait đứng thứ hai với 1.221 vũ khí (852 UAV và 369 tên lửa), trong khi Ả rập Xê út xếp thứ ba với 680 vũ khí (612 UAV và 68 tên lửa).
Các quốc gia khác cũng bị nhắm mục tiêu bao gồm Jordan (291 vũ khí), Qatar (267 vũ khí), và Bahrain, nơi đã đánh chặn ít nhất 523 UAV và 194 tên lửa. Iraq, Oman và Syria chưa công bố tổng số vũ khí tấn công mà họ phải đối mặt.
UAE: Mục tiêu chính của chiến dịch tấn công
Bị 2.819 UAV và tên lửa nhắm mục tiêu, UAE là tâm điểm trong chiến dịch trả đũa của Iran, hứng chịu số lượng vụ tấn công gấp đôi so với Kuwait và gần gấp 10 lần so với Qatar. Các cuộc tấn công này phù hợp với việc Tehran ưu tiên nhằm vào cơ sở hạ tầng kinh tế và hậu cần quan trọng của nước này.
Ả rập Xê út: UAV tập kích là chủ yếu
Chiến dịch chống lại Ả rập Xê út chủ yếu là UAV, với tỷ lệ máy bay không người lái so với tên lửa là 9:1. Các cuộc tấn công bằng tên lửa, dù quy mô nhỏ hơn, đã liên tục nhắm mục tiêu vào các cơ sở hạ tầng quân sự và năng lượng có giá trị cao, bao gồm căn cứ không quân Hoàng tử Sultan ở Riyadh và các cơ sở trọng yếu trên khắp phía đông nước này.
Các đợt tấn công bằng UAV liên tục nhắm vào mỏ dầu Shaybah, nhà máy lọc dầu Ras Tanura, cơ sở hạ tầng đường ống dẫn dầu đến Yanbu và nhiều cơ sở khác.
Kuwait: Sân bay và căn cứ quân sự bị hư hại
UAV và tên lửa của Iran đã tấn công sân bay quốc tế Kuwait, làm hư hại hệ thống radar và kho chứa nhiên liệu. Căn cứ không quân Ali al Salem, nơi có lính Mỹ đồn trú, cũng bị tấn công gây thiệt hại đáng kể cho đường băng.
Những mục tiêu khác bao gồm căn cứ không quân Ahmed al Jaber, các cơ sở hải quân và cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu. Các mục tiêu dân sự và chính phủ cũng bị tấn công, bao gồm các tòa nhà dân cư, nhà máy khử muối và khu phức hợp các bộ.
Qatar: Căn cứ quân sự Mỹ bị nhắm mục tiêu
Qatar phải đối mặt với số lượng tấn công thấp hơn (267 vũ khí), nhưng lại hứng chịu số lượng tên lửa tấn công cao hơn nhiều so với UAV. Một mục tiêu đáng chú ý bị tấn công nhiều lần là căn cứ không quân Al Udeid, cơ sở quân sự lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông.
Bahrain: Hạm đội 5 Mỹ và cơ sở hạ tầng dân sự bị ảnh hưởng
Tại Bahrain, UAV và tên lửa của Iran đã tấn công văn phòng hỗ trợ của Hạm đội 5 Mỹ. Cơ sở hạ tầng năng lượng, cảng và tài sản hàng hải cũng bị nhắm mục tiêu.
Bahrain cũng chứng kiến các cuộc tấn công quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng dân sự và thương mại, bao gồm các tòa nhà dân cư, khách sạn Crowne Plaza (làm bị thương một số nhân viên Mỹ), sân bay quốc tế Bahrain, cơ sở hạ tầng viễn thông và thậm chí cả cơ sở hạ tầng liên kết đám mây hỗ trợ các dịch vụ của Amazon.
Oman: Cảng và kho nhiên liệu bị tấn công
Tại Oman, UAV Iran đã tấn công hoặc cố gắng tấn công các cơ sở hạ tầng hàng hải và năng lượng trọng yếu, bao gồm các cảng Duqm và Salalah, cũng như các kho chứa nhiên liệu. Một số cuộc tấn công gây ra hỏa hoạn và thương vong, dẫn đến thiệt mạng và bị thương của các công nhân nước ngoài. Mặc dù có mối quan hệ thân thiết với Iran, Oman cũng không tránh khỏi chiến dịch này.
Sáng 6-5 (theo giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo chiến dịch của Mỹ nhằm dẫn dắt tàu thuyền qua eo biển Hormuz sẽ tạm dừng trong thời gian ngắn, viện dẫn đề nghị từ Pakistan và những tiến triển hướng tới một thỏa thuận cuối cùng với Iran, song nhấn mạnh rằng lệnh phong tỏa hải quân vẫn sẽ được duy trì đầy đủ.
Nhà lãnh đạo Mỹ viết trên nền tảng Truth Social: "Dựa trên đề nghị của Pakistan và các quốc gia khác, những thành công quân sự to lớn mà chúng tôi đã đạt được trong chiến dịch chống lại Iran, cũng như thực tế là đã đạt được tiến triển đáng kể hướng tới một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với các đại diện của Iran, chúng tôi đã cùng nhất trí rằng: trong khi lệnh phong tỏa vẫn được duy trì đầy đủ và có hiệu lực, thì Dự án Tự do (đưa tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz) sẽ tạm dừng trong một thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận có thể được hoàn tất và ký kết hay không".
Ngày 5-5, Đài Press TV của Iran đưa tin nước này đã ban hành một cơ chế mới cho việc đi lại của các tàu thuyền qua eo Biển Hormuz.
Theo Press TV, các tàu có ý định đi qua tuyến đường thủy này sẽ nhận được thư điện tử (email) từ Cơ quan Quản lý eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran, trong đó có thông tin về các quy tắc quá cảnh.
Các tàu phải điều chỉnh hoạt động của mình theo khuôn khổ này và xin giấy phép quá cảnh trước khi đi qua eo biển Hormuz.
Trước đó cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tái khẳng định lập trường của Chính phủ Iran rằng bất kỳ hoạt động di chuyển nào của các tàu dân sự và thương mại trong eo biển Hormuz đều tuân theo một tuyến đường được chỉ định và được điều phối với Chính phủ Iran.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran phủ nhận cáo buộc của Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) rằng Tehran đã phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào nước này, cho biết các hành động của Iran "chỉ nhằm vào Mỹ".
Trong một tuyên bố, bộ này nêu rõ Iran sẽ không "từ bỏ bất kỳ hành động nào cần thiết và phù hợp để bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia của mình".
Quân đội Iran cũng đã lên tiếng về vụ việc. "Các lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran đã không tiến hành bất kỳ hoạt động phóng tên lửa hay máy bay không người lái nào nhằm vào UAE trong những ngày qua. Nếu hành động như vậy được thực hiện, chúng tôi sẽ thông báo một cách dứt khoát và rõ ràng" - Bộ Tư lệnh trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran khẳng định trong ngày 5-5.
Ngày 5-5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng có thể đạt được hòa bình giữa Israel và Lebanon, nhưng nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon vẫn là trở ngại.
"Nhìn chung, tôi cho rằng thỏa thuận hòa bình giữa Lebanon và Israel là thứ có thể sắp đạt được và nên đạt được. Vấn đề giữa Israel - Lebanon không nằm ở Israel hay Lebanon, mà là Hezbollah" - ông Rubio nói với các phóng viên tại Nhà Trắng.
Chính phủ Lebanon mong muốn đạt được một thỏa thuận lâu dài với Israel - đồng minh của Mỹ, nhằm chấm dứt các cuộc tấn công lặp đi lặp lại từ phía Israel, song vẫn chưa chính thức tuyên bố theo đuổi thỏa thuận hòa bình.
Trong khi đó, Israel khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm việc giải giáp vĩnh viễn nhóm vũ trang Hezbollah.
"Điều cần xảy ra tại Lebanon, điều mà mọi người đều muốn thấy, là một Chính phủ Lebanon đủ năng lực truy quét Hezbollah và tiêu diệt Hezbollah" - ông Rubio nói.
Ngày 5-5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Washington đã hoàn tất Chiến dịch Cuồng nộ (Epic Fury) chống lại Iran sau khoảng 2 tháng, trong khi vẫn cảnh báo rằng Mỹ sẵn sàng có phản ứng "tàn khốc" nếu có thêm các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz, theo Hãng tin AFP.
"Chiến dịch đã kết thúc. Chúng tôi đã xong giai đoạn đó" - ông Rubio nói trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng.
Nhà ngoại giao Mỹ nêu rõ giờ đây Mỹ chuyển sang thế "phòng thủ", tập trung nhiều hơn vào việc khôi phục lưu thông thương mại qua eo biển Hormuz.
Ngày 2-4, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của Pháp, Đức, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ấn Độ cùng khoảng 40 quốc gia, bàn về hành động tập thể nhằm tái lập tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo Hãng tin Reuters, động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn cho tuyến đường thủy huyết mạch này cần sự tham gia của nhiều bên.
Bà Cooper cảnh báo sự liều lĩnh của Iran ở khu vực hàng hải trọng yếu này đang "đánh vào an ninh kinh tế toàn cầu", đồng thời cáo buộc Tehran "chiếm đoạt một tuyến hàng hải quốc tế để bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin". Mỹ không tham dự cuộc họp này.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ - Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến việc mở lại eo biển trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ.
Các nước châu Âu ban đầu từ chối yêu cầu của ông Trump về việc điều hải quân đến khu vực vì lo ngại bị kéo vào xung đột, nhưng áp lực từ chi phí năng lượng leo thang đang buộc nhiều bên phải cân nhắc lại.
Theo Reuters, liên minh đang ở giai đoạn đầu hình thành, do Anh và Pháp dẫn dắt. Các thảo luận ngày 2-4 mới tập trung vào câu hỏi cơ bản: quốc gia nào sẵn sàng tham gia?
Người phát ngôn lực lượng vũ trang Pháp Guillaume Vernet cho biết quá trình này sẽ gồm nhiều giai đoạn và chỉ có thể triển khai sau khi các hành động thù địch lắng xuống hoặc chấm dứt. Chủ nhà Anh thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp của các nhà hoạch định quân sự vào tuần tới để thảo luận chi tiết hơn.
Chủ đề trọng tâm là làm thế nào để các chủ tàu đủ tự tin cho tàu tiếp tục di chuyển qua khu vực và giảm phí bảo hiểm. Ông Vernet thừa nhận cuối cùng vẫn cần sự phối hợp từ phía Iran - điều khó thể xảy ra vào lúc này - và nhấn mạnh: "Chúng ta sẽ cần tập hợp một số lượng tàu đủ lớn và có khả năng phối hợp trên không, trên biển, cũng như khả năng chia sẻ tình báo".
Song song với hội nghị, Bahrain trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz - động thái mà giới chuyên gia nhận định có thể dọn đường cho một can thiệp quân sự có phối hợp.
Theo Reuters, văn bản sửa đổi của dự thảo dùng ngôn ngữ bớt gay gắt hơn, nhưng vẫn đề nghị ủy quyền cho các quốc gia sử dụng "mọi biện pháp cần thiết tương xứng với hoàn cảnh" để bảo đảm quá cảnh an toàn.
Thách thức địa lý cũng không nhỏ: eo biển Hormuz có vùng nước nông và địa hình cao - có lợi cho các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu ngày 2-4 trong chuyến thăm Hàn Quốc, nhận định việc dùng vũ lực để chiếm và kiểm soát eo biển là "không thực tế", cảnh báo điều đó sẽ khiến tất cả những ai đi qua phải đối mặt với rủi ro từ tên lửa đạn đạo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Trả lời Đài Al Jazeera, ông Christopher Featherstone, giảng viên Đại học York, cho rằng hội nghị do Anh tổ chức phát đi tín hiệu cam kết ngoại giao từ nhiều quốc gia ngoài Mỹ. Ông nhận định Thủ tướng Anh Keir Starmer rõ ràng đang cố gắng phát tín hiệu cam kết với mối quan hệ Mỹ - Anh tới ông Trump, cho thấy Anh có thể dẫn dắt một số đồng minh châu Âu, đồng thời cũng phát tín hiệu tới Iran rằng "nhiều nước không nhắm mắt chấp nhận các yêu cầu của ông Trump".
Tuy nhiên ông Ian Lesser từ Quỹ Marshall Đức cảnh báo triển vọng liên minh là "đáng ngờ" nếu không có dàn xếp trước với Iran, và khả năng cao liên minh vẫn cần đến Mỹ.
"Lý tưởng nhất thì liên minh của ông Starmer không phải là để thay thế cho lực lượng Mỹ, mà là một liên minh lớn hơn hoạt động cùng với Mỹ", ông Lesser nói với Al Jazeera. Ông Starmer trước đó cũng thừa nhận việc mở lại eo biển "sẽ không dễ dàng".
Theo Đài phát thanh - truyền hình Kan của Israel, một phe phái trong giới an ninh và chính trị Israel đang thúc đẩy việc leo thang đối đầu với Tehran, cho thấy nước này đang hoàn tất các bước chuẩn bị để nối lại các hoạt động chống lại các mục tiêu của Tehran. Tuy nhiên, họ đang chờ "đèn xanh" từ Tổng thống Trump trước khi thực hiện bất kỳ bước leo thang quy mô lớn nào.
Theo Kan, giới chức Israel nhận định các cuộc tấn công qua lại giữa Mỹ và Iran nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong vài ngày tới.
Trong khi đó, báo New York Post dẫn lời một nguồn tin tại Jerusalem cho biết, Israel quan tâm đến việc tham gia các đợt không kích tiếp theo và khôi phục toàn diện chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
“Nếu cần thiết, chúng tôi sẵn sàng hành động một lần nữa”, nguồn tin giấu tên phát biểu hôm 8/7, trước thời điểm Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran.
Nguồn tin này cho biết Israel không mong muốn quay trở lại giai đoạn người dân phải thường xuyên xuống hầm trú ẩn, song cũng không muốn làm ngơ trước những diễn biến tại Iran.
“Nếu đó là cái giá phải trả, chúng tôi sẵn sàng chấp nhận”, nguồn tin nói.
Các thông tin trên xuất hiện trong bối cảnh căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang sau các cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau từ đêm 7/7 đến ngày 9/7.
Mặt khác, trong một diễn biến song song phản ánh mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng, đài CBS News dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ tiết lộ, chính quyền của Tổng thống Trump đã bắt đầu thay đổi cách nhìn nhận về các hoạt động của Iran trong khu vực.
Theo nguồn tin này, ông Trump đang có lập trường cứng rắn đối với các cuộc tấn công nhắm vào các tàu thương mại ở eo biển Hormuz. Đồng thời, Nhà Trắng chính thức xếp chúng vào loại “hành vi khủng bố”.
Quan chức Mỹ giải thích rằng các thỏa thuận giảm leo thang trước đây hoặc các thỏa thuận ngừng bắn ngầm đều liên quan trực tiếp đến cam kết kiềm chế của đôi bên. Tuy nhiên, Mỹ tin rằng các hành động gần đây của Iran đã vượt qua "lằn ranh đỏ".
Những diễn biến này cho thấy khu vực này đang đối mặt với một giai đoạn vô cùng nguy hiểm, nơi mong muốn nối lại các hoạt động tấn công của Israel giao thoa với chính sách “áp lực tối đa” của Washington.
Trong khi Israel đang trông chờ vào sự hỗ trợ trực tiếp của Washington để thay đổi luật chơi với Tehran, thì các cuộc tấn công liên tục và những lời lẽ đối đầu leo thang đang đẩy khu vực đến một kịch bản xung đột rộng lớn hơn.
