Chiều 22-4, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc làm việc với các bộ ngành, TP Hà Nội, TP.HCM về việc triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và các dự án đường sắt do Bộ Xây dựng quản lý; các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM.
Kết luận cuộc họp, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu đặc biệt lưu ý tới vấn đề chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, tiến tới sớm tự chủ về công nghệ, bao gồm cả phát triển ngành công nghiệp đường sắt.
Ông nhắc lại trong quá trình triển khai một số dự án đường sắt đô thị, do sử dụng các công nghệ khác nhau, tiêu chuẩn, quy chuẩn chưa rõ ràng, chưa thống nhất dẫn đến không kết nối được. Những điều này cần tránh lặp lại trong triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và các dự án đường sắt khác.
Ông giao các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ nhằm sớm hoàn thiện, báo cáo, phê duyệt áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam. Yêu cầu đặt ra là bảo đảm đồng bộ, hiện đại theo chuẩn của các nước phát triển.
Đây là cơ sở để lựa chọn công nghệ, đơn vị tư vấn, nhà thầu, gắn với điều kiện tiên quyết là chuyển giao công nghệ thực chất, hướng tới phát triển công nghiệp đường sắt, làm sao tỉ lệ nội địa hóa ngày càng tăng cao, tiến tới từng bước tự chủ chiến lược trong lĩnh vực này.
“Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đang ở giai đoạn rất quan trọng chuẩn bị lựa chọn đơn vị tư vấn, nhà thầu. Chính phủ sẽ chịu trách nhiệm về việc lựa chọn này trên cơ sở đề xuất của Bộ Xây dựng và các bộ, ngành có liên quan”, Phó thủ tướng thường trực nói.
Về hành lang pháp lý, ông Phạm Gia Túc đề nghị Bộ Xây dựng, Bộ Tư pháp, cùng các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện quy định, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh phù hợp với điều kiện thực tế.
Liên quan đến nguồn vốn đầu tư, cần có kế hoạch chủ động, đa dạng hóa từ ngân sách nhà nước, vốn ODA đến đầu tư tư nhân, hợp tác công – tư và phải cụ thể đến từng dự án.
Phó thủ tướng thường trực nhấn mạnh tầm quan trọng của tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và Đồng Đăng – Hà Nội. Trong đó khi triển khai tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng phải bảo đảm an toàn tuyệt đối trong trường hợp có biến động về địa chất, thiên tai, chú ý cảnh quan hai bên tuyến đường sắt.
Ông đề nghị các địa phương có các dự án đường sắt đi qua triển khai ngay phương án giải phóng mặt bằng, tái định cư ở những khu vực đã xác định được hướng tuyến, mốc giới, đồng thời sẵn sàng thực hiện ngay khi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam được phê duyệt.
Về triển khai các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM, Phó thủ tướng thường trực yêu cầu cần có phương án khắc phục sự khác biệt về quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật để tạo sự kết nối đồng bộ.
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, đến nay dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đã hoàn thành báo cáo nghiên cứu tiền khả thi; lập đề cương nhiệm vụ, dự toán, hồ sơ mời thầu gói thầu tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi.
Các địa phương, EVN đang rà soát, kiểm đếm khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời đường điện, triển khai xây dựng khu tái định cư…
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết nhiệm vụ hết sức quan trọng hiện nay của dự án là lựa chọn đơn vị tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi; đối tác cung cấp và chuyển giao công nghệ.
Trong khi đó Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường đề nghị Bộ Xây dựng sớm bàn giao mốc giới, hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam để xác định chồng lấn ranh giới với các dự án giao thông trọng điểm khác của thành phố.
Đồng thời cần sớm có phương án thiết kế, kiến trúc ga cuối của tuyến đường sắt này để thành phố chuẩn bị phương án phát triển đô thị, dịch vụ theo hướng tuyến giao thông (TOD).
Lãnh đạo Hà Nội, TP.HCM cũng mong các bộ sớm hoàn thiện bộ quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia về đường sắt đô thị để áp dụng thống nhất, đồng bộ trên cả nước. Bộ Tài chính rà soát để sớm báo cáo Chính phủ về nhiệm vụ đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt. Đây là căn cứ để các địa phương khuyến khích sự tham gia của nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước vào các dự án đường sắt đô thị.
Yêu cầu trên được Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường nêu tại hội nghị sơ kết kế hoạch tăng cường công tác quản lý trật tự đô thị và xây dựng xã, phường, đặc khu bảo đảm trật tự, kỷ cương, văn minh đô thị, diễn ra chiều 22.5.
Ông Cường cho biết trước đây, TP.HCM từng cho phép người dân, tổ chức sử dụng vỉa hè cho hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, pháp lý hiện nay chỉ cho phép dùng làm nơi trông giữ xe và một vài hoạt động xây dựng, vệ sinh môi trường, tổ chức đám tang, đám cưới. "Hiện toàn bộ hoạt động kinh doanh trên vỉa hè đều không được cấp phép", ông Cường nói.
Dù vậy, sắp tới địa phương có thể vận dụng pháp lý mới của luật Xây dựng, luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ, luật Đô thị đặc biệt. Trong đó, luật Đô thị đặc biệt dự kiến trao thẩm quyền cho địa phương chủ động quản lý lòng đường, vỉa hè phù hợp thực tiễn hơn.
Về phần mềm cấp phép sử dụng vỉa hè, ông Cường cho biết trước đây quận 1 từng triển khai ở hàng chục tuyến đường, còn phường An Đông đã áp dụng từ ngày 15.5. "Phần mềm của phường An Đông rất tốt nhưng chỉ áp dụng trong phường", ông Cường đánh giá.
Vừa qua, Sở Xây dựng TP.HCM cũng đề xuất thí điểm phần mềm quản lý sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè trên toàn thành phố. Lãnh đạo TP.HCM đánh giá phần mềm này có khả năng kết nối liên thông với hệ thống của Bộ Xây dựng, có nhiều thông tin dùng chung được khai thác.
Ông Cường nêu thực tế người dân thấy lực lượng chức năng chấn chỉnh vi phạm trật tự đô thị nhưng lại không cấp phép cho trông giữ xe. Chưa kể, cách thức, trình tự đăng ký theo bản giấy hay phần mềm cũng chưa rõ ràng. "Nếu được thì Sở Xây dựng áp dụng từ đầu tháng 6.2026, vừa làm, vừa đánh giá, vừa điều chỉnh. Phần mềm này sẽ tạo điều kiện cho người dân hạn chế bớt thủ tục, chi phí tuân thủ", ông Cường nói thêm.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, phần mềm do sở đề xuất có các tính năng như: tiếp nhận, xử lý hồ sơ cấp phép trực tuyến, kết nối với hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính Bộ Xây dựng; quản lý, phê duyệt và lưu trữ hồ sơ điện tử; quản lý công tác cấp phép, chấp thuận trên nền bản đồ số của TP.HCM; quản lý công tác thu phí lệ phí…
Lãnh đạo TP.HCM cũng giao Sở Tài chính tổng hợp các kiến nghị của phường, xã về kinh phí hỗ trợ làm việc ngoài giờ, kinh phí duy tu, thuê kho bãi tạm giữ tang vật để tham mưu, báo cáo trước ngày 15.6. Những gì thuộc thẩm quyền thì xử lý ngay.
Văn phòng Chính phủ vừa có các văn bản truyền đạt ý kiến của Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc giao các bộ ngành, địa phương triển khai thực hiện các nghị quyết của Quốc hội về đầu tư một số dự án đường sắt.
Với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, Phó thủ tướng giao Bộ Xây dựng đẩy nhanh giai đoạn chuẩn bị đầu tư; bảo đảm chất lượng và tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi theo đúng quy định. Không vì áp lực tiến độ mà xem nhẹ các quy trình kỹ thuật, trình tự pháp lý, bảo đảm tuyệt đối chất lượng công trình và hiệu quả đầu tư.
Đồng thời, chủ động nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng các phương án công nghệ, mô hình đầu tư và lựa chọn đối tác chiến lược; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Xây dựng bộ giải pháp tổng thể, chi tiết nhằm kiểm soát tiến độ, đặc biệt tập trung vào các khâu quan trọng: chuẩn bị đầu tư, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chuyển giao công nghệ. Các địa phương thuộc phạm vi dự án chuẩn bị quỹ đất, thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bảo đảm ổn định đời sống, sinh kế và sản xuất cho người dân tại nơi ở mới.
Trước đó, theo báo cáo của Bộ Xây dựng, các đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ mời thầu trong tháng 3, tiến tới lựa chọn tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi cho dự án trong quý 2/2026.
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng vốn sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỉ đồng, tương đương 67 tỉ USD. Theo phương án được Quốc hội phê duyệt, toàn tuyến dài 1.541 km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi, Hà Nội, điểm cuối tại ga Thủ Thiêm, TP.HCM, đi qua 20 tỉnh, thành phố. Dự kiến khởi công tháng 12.2026 và hoàn thành năm 2035.
Hồi tháng 5.2025, Công ty VinSpeed thuộc Tập đoàn VinGroup đề xuất đầu tư dự án, trong đó doanh nghiệp tự thu xếp 20% vốn, phần còn lại vay từ Nhà nước với lãi suất 0%, thời hạn 35 năm. Tuy nhiên, cuối năm ngoái, VinSpeed đã rút đề xuất để tập trung cho các dự án hạ tầng khác.
Một số doanh nghiệp trong nước đáng chú ý như Tập đoàn Thaco và Công ty Vận tải Đường sắt Việt Nam cũng muốn tham gia đầu tư dự án này.
Đầu tháng 4, ông Đỗ Xuân Trường, 61 tuổi, ở thôn Phú Hữu 2, xã Phú Nghĩa, phải lách qua hai ngôi mộ đi vào mảnh ruộng nằm ở khu Sau Đình. Không thể đưa phương tiện cơ giới vào làm đất, đi lại khó khăn nên ruộng gần như bỏ hoang.
"Không thể sản xuất trên chính mảnh đất của mình đã ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình tôi", ông Trường bức xúc nói và cho biết đã nhiều lần phản ánh với chính quyền nhưng chưa đạt kết quả.
Hai ngôi mộ mới xây là của gia đình ông Nguyễn Văn Huệ. Theo kết luận của UBND huyện Chương Mỹ cũ, ông Huệ được cấp hơn 2.000 m2 đất nông nghiệp, trong đó có 504 m2 đất 5% ở khu Sau Đình. Tuy nhiên, từ năm 2005, ông đã tự ý xây dựng nhà ở, công trình phụ, sân bêtông, trụ cổng... trên diện tích khoảng 715 m2, bao gồm cả đất nông nghiệp và đất công.
Chính quyền kết luận ông Huệ đã lấn chiếm khoảng 211 m2 đất công do UBND xã quản lý, chắn lối đi vào khu đất sản xuất của 5 hộ dân, trong đó có hộ của ông Đỗ Xuân Trường.
Tháng 12/2025, UBND xã Phú Nghĩa tổ chức cưỡng chế mở lối đi vào khu đất nông nghiệp của 5 hộ dân tại khu Sau Đình, thôn Phú Hữu 2. Tuyến đường được mở rộng 3,5 m, dài gần 200 m, nằm trên diện tích đất công do xã quản lý giáp ranh 504 m2 đất 5% của hộ ông Nguyễn Văn Huệ.
Trong quá trình cưỡng chế, chính quyền đã xác định ranh giới giữa đất công và đất của hộ ông Huệ bằng việc đóng cọc mốc và quây rào B40. Tuy nhiên, khoảng một tháng sau, trên đoạn đường này xuất hiện hai ngôi mộ, một hình chữ nhật, một hình tròn, dựng bằng gạch án ngữ gần hết lối đi, khiến các hộ dân có đất phía trong rất khó vào canh tác.
Trước phản ánh của các hộ dân, UBND xã Phú Nghĩa đã làm việc với ông Nguyễn Văn Huệ. Tại buổi làm việc, ông Huệ cho biết gia đình từng có hai phần mộ bị thất lạc từ trước năm 1977, sau khi cưỡng chế làm lộ vị trí nên đã xây dựng lại.
Tuy nhiên, theo đại diện Phòng Kinh tế xã Phú Nghĩa, tại thời điểm cưỡng chế, khu vực này chỉ có một chuồng vịt rộng khoảng 10 m2 và một cây mít, không ghi nhận dấu hiệu mộ phần. Khu đất trước đây là gò cao, từng được người dân sử dụng để chôn cất, song chủ yếu là các nấm mộ đơn sơ, không có công trình kiên cố, qua thời gian dài, nhiều phần mộ đã bị vùi lấp, mất dấu.
"Do đó, hiện chưa có cơ sở khẳng định hai ngôi mộ mới xây là mộ cũ tồn tại từ trước hay được dựng lên sau này", đại diện Phòng Kinh tế xã Phú Nghĩa nói.
UBND xã Phú Nghĩa cho biết sẽ tiếp tục mời các bên liên quan để làm việc, hòa giải và làm rõ nguồn gốc hai ngôi mộ. Trường hợp vụ việc kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ gây mất an ninh trật tự, toàn bộ hồ sơ sẽ được chuyển cơ quan công an để xử lý theo quy định pháp luật.
