Theo Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), 3 tháng đầu năm 2026 đã xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm tại các tỉnh, thành, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025 (năm 2025 đã xảy ra 84 vụ ngộ độc thực phẩm với 2.301 người mắc).
Hiện, hệ thống thông tin báo cáo về các sự cố liên quan thực phẩm được duy trì liên tục từ địa phương đến T.Ư. Qua điều tra thực tế, số vụ ngộ độc thực phẩm gần đây chủ yếu xảy ra tại các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố, đặc biệt là ở các đô thị lớn có địa bàn rộng, mật độ dân số cao, nhu cầu cần cung cấp thực phẩm lớn.
Việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ hoặc trên các sàn thương mại điện tử rất khó khăn, ảnh hưởng tới khả năng phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trên diện rộng.
Bên cạnh đó, kiến thức chung về an toàn thực phẩm của những chủ cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, thức ăn đường phố còn tương đối hạn chế, điều này dễ dẫn tới các hành vi gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm trong quá trình chế biến, phục vụ thức ăn; điều kiện nơi bán hàng ngoài đường phố chật hẹp, đa số lưu động, nguy cơ không bảo đảm các điều kiện an toàn thực phẩm; các cơ sở kinh doanh vì lợi nhuận mà sử dụng nguyên liệu không bảo đảm…
Cục An toàn thực phẩm cho biết, trong tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026 triển khai từ 15.4 – 15.5 trên cả nước với chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”, tập trung kiểm tra các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố.
Ở cấp trung ương, 5 đoàn kiểm tra liên ngành về an toàn thực phẩm do Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, thanh tra tại 10 tỉnh, thành trọng điểm.
Tại địa phương, UBND các cấp ban hành kế hoạch, triển khai kiểm tra liên ngành chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cấp xã.
Các đoàn công tác kết hợp lấy mẫu kiểm nghiệm để giám sát thị trường, giúp kịp thời phát hiện và cảnh báo sớm các loại thực phẩm có nguy cơ trong cộng đồng.
Theo quy định hiện hành, UBND các cấp có trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống, bao gồm các loại hình bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố trên địa bàn.
Sở GD-ĐT có trách nhiệm kiểm tra, giám sát các trường học trong việc thực hiện các nội dung về công tác y tế trường học, trong đó bao gồm cả công tác bảo đảm các điều kiện về an toàn thực phẩm bếp ăn tập thể tại các cơ sở giáo dục.
Người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể chịu trách nhiệm về bảo đảm an toàn thực phẩm.
Hàng ngày, việc chỉ xả nước qua loa khi rửa bát đĩa tưởng chừng đã sạch, nhưng thực chất có thể khiến lượng lớn nước rửa chén vẫn bám lại trên bề mặt. Nếu các hóa chất này tích tụ và đi vào cơ thể, chúng không chỉ tàn phá hệ tiêu hóa mà còn là "ngòi nổ" gây ra hàng loạt căn bệnh mãn tính nguy hiểm.
Bác sĩ Trịnh Hoằng Chí (Zheng Hongzhi), chuyên khoa Tiêu hóa, đã đăng tải một bài viết trên trang cá nhân để cảnh báo về những hệ lụy sức khỏe khôn lường nếu không xả sạch nước rửa chén.
Theo bác sĩ Trịnh, các chất phụ gia và hóa chất mà chúng ta tiếp xúc hàng ngày trong đời sống rất dễ gây ra những tổn hại nghiêm trọng cho lớp biểu mô đường ruột.
Bên trong đường ruột được bao phủ bởi một hàng rào bảo vệ vững chắc cấu thành từ các tế bào biểu mô xếp san sát nhau. Lớp màng này đóng vai trò như một "tấm khiên" của cơ thể, chịu trách nhiệm ngăn chặn các chất độc hại từ bên ngoài xâm nhập (da và phổi của chúng ta cũng có cơ chế bảo vệ tương tự).
Một khi "tấm khiên" đường ruột này bị tổn thương và xuất hiện lỗ hổng, cơ thể sẽ phải đối mặt với nguy cơ khởi phát một loạt bệnh lý nghiêm trọng bao gồm dị ứng thực phẩm; viêm dạ dày, viêm ruột; tiểu đường; béo phì; xơ gan; bệnh đa xơ cứng; tự kỷ; trầm cảm và Alzheimer.
Để làm rõ hơn điều này, bác sĩ Trịnh đã dẫn chứng một báo cáo nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu Dị ứng và Hen suyễn Thụy Sĩ (SIAF) - một tổ chức trực thuộc Đại học Zurich.
Nghiên cứu này đi sâu vào phân tích tác động của hóa chất tẩy rửa còn sót lại từ máy rửa bát đối với mô biểu mô đường ruột. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng: Alcohol Ethoxylates - một chất hoạt động bề mặt vô cùng phổ biến trong các loại nước rửa chén, chính là "thủ phạm" chính gây ra phản ứng độc tính mạnh mẽ và phá hủy hàng rào đường ruột.
Trong thí nghiệm, các chuyên gia đã pha loãng chất Alcohol Ethoxylates này theo các tỷ lệ từ 1:10.000 đến 1:40.000 nhằm mô phỏng nồng độ nước rửa chén thực tế có thể bám lại trên bát đĩa sau khi rửa. Kết quả thu được:
Ở nồng độ cao (mô phỏng lượng dư thừa nhiều): Hóa chất còn sót lại sẽ trực tiếp phá hủy và làm tiêu biến các tổ chức tế bào biểu mô trong đường tiêu hóa.
Ở nồng độ thấp (mô phỏng lượng dư thừa cực vi lượng): Ngay cả khi chỉ còn một lượng cực nhỏ, hóa chất này vẫn làm sụp đổ hàng rào tế bào biểu mô ruột, khiến cơ thể xuất hiện một chuỗi các phản ứng viêm. Một khi các tế bào biểu mô bị tổn thương, cơ thể sẽ kích hoạt biểu hiện gene gây viêm, đồng thời truyền tín hiệu nội bào thúc đẩy quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis) trên diện rộng.
Nghiên cứu đã chứng minh, dù chỉ là một lượng hóa chất tẩy rửa siêu vi lượng bám lại cũng đủ khả năng đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe đường ruột, gây viêm và làm chết tế bào hàng loạt. Nếu hàng rào ruột bị tàn phá liên tục và lặp đi lặp lại trong thời gian dài do các hóa chất này, nguy cơ mắc các bệnh mãn tính kể trên sẽ tăng lên rõ rệt.
Để giảm thiểu tối đa lượng nước rửa chén tồn dư và ngăn chặn "bệnh từ miệng mà vào", bác sĩ Trịnh khuyến nghị người tiêu dùng nên thiết lập 8 thói quen rửa bát đúng cách dưới đây:
Động thái này được kỳ vọng giúp người dân địa phương và du khách dễ tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao hơn ngay tại Hồ Tràm, thay vì phải di chuyển xa hoặc chuyển viện khi gặp các vấn đề sức khỏe ngoài khả năng xử trí của tuyến cơ sở.
Đợt đầu tiên có 10 bác sĩ, điều dưỡng từ Bệnh viện Nhi đồng 1, An Bình, Đa khoa Khu vực Thủ Đức và Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu đến làm việc. Theo kế hoạch, mỗi đợt luân phiên kéo dài một tháng. Ngoài việc khám điều trị, các bác sĩ tuyến trên sẽ "cầm tay chỉ việc", chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ hội chẩn từ xa cho nhân viên y tế địa phương nhằm nâng dần năng lực điều trị tại chỗ.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng cho biết Hồ Tràm được chọn là điểm khởi đầu của chương trình nâng cao năng lực y tế khu vực do nơi đây phát triển nhanh về du lịch, dịch vụ và dân cư, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn. Hiện Trung tâm Y tế khu vực Hồ Tràm vẫn thiếu nhân lực ở một số chuyên khoa, trong khi lượng khách du lịch ngày càng tăng.
Theo ông Thượng, mô hình này được triển khai dựa trên kinh nghiệm hỗ trợ chuyên môn cho Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo trước đó. Tại Hồ Tràm, bốn bệnh viện sẽ phụ trách các nhóm chuyên khoa khác nhau, gồm nhi khoa, cấp cứu - hồi sức, nội khoa, ngoại khoa, chấn thương chỉnh hình và mắt. Trên cơ sở đó, địa phương sẽ từng bước hình thành hệ thống chăm sóc sức khỏe đủ năng lực phục vụ cả người dân địa phương lẫn du khách.
Theo định hướng của ngành y tế TP HCM, khi chất lượng khám chữa bệnh tại chỗ được nâng lên, Hồ Tràm không chỉ là điểm nghỉ dưỡng mà còn có thể trở thành điểm đến du lịch y tế trong tương lai.
Hồ Tràm là khu vực ven biển thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), cách trung tâm TP HCM khoảng 120 km. Những năm gần đây, nơi đây phát triển nhanh với hàng loạt khu nghỉ dưỡng, khách sạn cao cấp, thu hút lượng lớn du khách. Sự gia tăng dân cư và khách du lịch kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn, đặc biệt trong các tình huống cấp cứu, tai nạn hoặc bệnh lý phát sinh trong thời gian lưu trú.
"Người Việt không chỉ đang 'chưa giàu đã già' mà còn 'chưa già đã yếu'", thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển TP HCM, nói tại họp báo công bố dự án Vì một Việt Nam khỏe mạnh do Báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức, chiều 24/4.
Ở Việt Nam, già hóa dân số diễn ra nhanh với khoảng 16,1 triệu người cao tuổi vào năm 2025, chiếm 16% dân số, thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, đặt ra nghịch lý "chưa kịp giàu đã già". Tại TP HCM, dù bước vào già hóa muộn hơn cả nước khoảng 6 năm (từ 2017), thành phố được dự báo sẽ chạm ngưỡng "dân số già" vào năm 2038 và bước vào giai đoạn "siêu già" sau năm 2048.
Dù tuổi thọ trung bình tăng lên, nhưng mỗi người Việt có khoảng 10 năm cuối đời phải sống chung với ốm đau. TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, dẫn số liệu tầm soát miễn phí gần 500.000 người trên 60 tuổi trong hai năm qua cho thấy đa số mắc nhiều bệnh cùng lúc, trung bình trên hai bệnh mạn tính. Cụ thể, hơn 63% bị tăng huyết áp, hơn 26% nghi ngờ hoặc mắc đái tháo đường.
Đáng chú ý, 15% trường hợp tăng huyết áp chỉ được phát hiện khi tầm soát, đồng nghĩa nhiều người đang mang "sát thủ thầm lặng" mà không hay biết. Bệnh mạn tính không được phát hiện sớm khiến nhiều người sống lâu nhưng sức khỏe suy giảm, dễ tàn tật.
Tuổi thọ tăng nhưng áp lực tài chính lớn khi khoảng 70% người cao tuổi không có lương hưu. Trong khi đó, gia đình đô thị thay đổi, con cái đi làm cả ngày khiến việc chăm sóc hạn chế. Nhu cầu chăm sóc dài hạn tăng nhanh trong khi nguồn lực gia đình suy giảm, hệ thống dịch vụ và viện dưỡng lão còn thiếu.
Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng cần sớm thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Lãnh đạo Sở Y tế TP HCM đề xuất áp dụng mô hình chăm sóc sức khỏe 5 tầng theo chuẩn quốc tế, với trọng tâm là "già hóa tại chỗ", giúp người cao tuổi sống trong môi trường quen thuộc.
Theo đó, người cao tuổi được khuyến khích tự chăm sóc tại nhà và duy trì lối sống chủ động; khi cần có thể tham gia mô hình cộng đồng như "nhà già". Trường hợp nặng hơn sẽ có bác sĩ gia đình, điều dưỡng đến tận nhà; khi không còn khả năng tự chăm sóc sẽ chuyển đến cơ sở dưỡng lão và chỉ nhập viện tuyến cuối khi cần điều trị cấp tính. Sau ổn định, bệnh nhân được đưa về tuyến dưới để tiếp tục chăm sóc, giảm quá tải.
ThS Phạm Bình An cho rằng cần thay đổi cách nhìn, không coi người già là gánh nặng mà là trung tâm của "kinh tế bạc" - vừa tiêu dùng, vừa đóng góp kinh nghiệm cho xã hội. Để phát triển, cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, mở rộng bảo hiểm chăm sóc dài hạn, thiết kế đô thị thân thiện với người cao tuổi và đẩy mạnh hợp tác công tư để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào viện dưỡng lão, công nghệ y tế.
PGS.TS.BS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế dự phòng, nhấn mạnh vai trò của y tế cơ sở trong việc sàng lọc, phát hiện bệnh từ sớm, từ xa, trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm đến 70% nguyên nhân gây tử vong tại Việt Nam. Một trạm y tế giỏi không phải là nơi chữa được bệnh khó, mà là nơi nắm rõ địa bàn có bao nhiêu người cao huyết áp, tiểu đường để quản lý sức khỏe liên tục.
Đồng quan điểm, PGS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Vệ sinh dịch tễ trung ương, khẳng định y tế dự phòng phải lấy người dân làm trung tâm, kéo dài xuyên suốt vòng đời từ khi là trẻ sơ sinh đến lúc cao tuổi, chứ không thể chờ đến khi mắc bệnh mới can thiệp. Hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở chỗ xử lý tốt khi bệnh xảy ra, mà quan trọng hơn là loại bỏ, ngăn ngừa được nguy cơ trước khi bệnh xuất hiện.
