“Người Việt không chỉ đang ‘chưa giàu đã già’ mà còn ‘chưa già đã yếu'”, thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển TP HCM, nói tại họp báo công bố dự án Vì một Việt Nam khỏe mạnh do Báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức, chiều 24/4.
Ở Việt Nam, già hóa dân số diễn ra nhanh với khoảng 16,1 triệu người cao tuổi vào năm 2025, chiếm 16% dân số, thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, đặt ra nghịch lý “chưa kịp giàu đã già”. Tại TP HCM, dù bước vào già hóa muộn hơn cả nước khoảng 6 năm (từ 2017), thành phố được dự báo sẽ chạm ngưỡng “dân số già” vào năm 2038 và bước vào giai đoạn “siêu già” sau năm 2048.
Dù tuổi thọ trung bình tăng lên, nhưng mỗi người Việt có khoảng 10 năm cuối đời phải sống chung với ốm đau. TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, dẫn số liệu tầm soát miễn phí gần 500.000 người trên 60 tuổi trong hai năm qua cho thấy đa số mắc nhiều bệnh cùng lúc, trung bình trên hai bệnh mạn tính. Cụ thể, hơn 63% bị tăng huyết áp, hơn 26% nghi ngờ hoặc mắc đái tháo đường.
Đáng chú ý, 15% trường hợp tăng huyết áp chỉ được phát hiện khi tầm soát, đồng nghĩa nhiều người đang mang “sát thủ thầm lặng” mà không hay biết. Bệnh mạn tính không được phát hiện sớm khiến nhiều người sống lâu nhưng sức khỏe suy giảm, dễ tàn tật.
Tuổi thọ tăng nhưng áp lực tài chính lớn khi khoảng 70% người cao tuổi không có lương hưu. Trong khi đó, gia đình đô thị thay đổi, con cái đi làm cả ngày khiến việc chăm sóc hạn chế. Nhu cầu chăm sóc dài hạn tăng nhanh trong khi nguồn lực gia đình suy giảm, hệ thống dịch vụ và viện dưỡng lão còn thiếu.
Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng cần sớm thay đổi cách tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Lãnh đạo Sở Y tế TP HCM đề xuất áp dụng mô hình chăm sóc sức khỏe 5 tầng theo chuẩn quốc tế, với trọng tâm là “già hóa tại chỗ”, giúp người cao tuổi sống trong môi trường quen thuộc.
Theo đó, người cao tuổi được khuyến khích tự chăm sóc tại nhà và duy trì lối sống chủ động; khi cần có thể tham gia mô hình cộng đồng như “nhà già”. Trường hợp nặng hơn sẽ có bác sĩ gia đình, điều dưỡng đến tận nhà; khi không còn khả năng tự chăm sóc sẽ chuyển đến cơ sở dưỡng lão và chỉ nhập viện tuyến cuối khi cần điều trị cấp tính. Sau ổn định, bệnh nhân được đưa về tuyến dưới để tiếp tục chăm sóc, giảm quá tải.
ThS Phạm Bình An cho rằng cần thay đổi cách nhìn, không coi người già là gánh nặng mà là trung tâm của “kinh tế bạc” – vừa tiêu dùng, vừa đóng góp kinh nghiệm cho xã hội. Để phát triển, cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, mở rộng bảo hiểm chăm sóc dài hạn, thiết kế đô thị thân thiện với người cao tuổi và đẩy mạnh hợp tác công tư để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào viện dưỡng lão, công nghệ y tế.
PGS.TS.BS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Y tế dự phòng, nhấn mạnh vai trò của y tế cơ sở trong việc sàng lọc, phát hiện bệnh từ sớm, từ xa, trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm đến 70% nguyên nhân gây tử vong tại Việt Nam. Một trạm y tế giỏi không phải là nơi chữa được bệnh khó, mà là nơi nắm rõ địa bàn có bao nhiêu người cao huyết áp, tiểu đường để quản lý sức khỏe liên tục.
Đồng quan điểm, PGS.TS.BS Phan Trọng Lân, Viện trưởng Vệ sinh dịch tễ trung ương, khẳng định y tế dự phòng phải lấy người dân làm trung tâm, kéo dài xuyên suốt vòng đời từ khi là trẻ sơ sinh đến lúc cao tuổi, chứ không thể chờ đến khi mắc bệnh mới can thiệp. Hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở chỗ xử lý tốt khi bệnh xảy ra, mà quan trọng hơn là loại bỏ, ngăn ngừa được nguy cơ trước khi bệnh xuất hiện.
Quan niệm người mắc bệnh ung thư không nên đi viếng đám tang vì "đám tang có âm khí" sẽ làm "bệnh phát tác, di căn nhanh hơn" là không có cơ sở khoa học.
Dưới góc độ y học hiện đại, tế bào ung thư phát triển, di căn hay tái phát phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, bản chất sinh học của khối u, hệ miễn dịch của cơ thể, đáp ứng thuốc tốt hay không chứ hoàn toàn không bị tác động bởi "hơi lạnh" từ người đã khuất.
Tuy nhiên, thể trạng của người bệnh ung thư vẫn yếu hơn so với mọi người, đặc biệt là những ai đang trong quá trình hóa trị, xạ trị hoặc vừa trải qua phẫu thuật lớn, miễn dịch yếu. Đám tang là nơi tập trung đông người trong không gian kín, môi trường dễ tích tụ các loại vi khuẩn, virus lây truyền qua đường hô hấp (như cúm, COVID-19, lao...), gây hại sức khỏe và gián đoạn quá trình điều trị.
Đám tang là nơi đau thương, mất mát. Đối với một người đang phải chiến đấu với căn bệnh hiểm nghèo, việc chứng kiến sự ly biệt có thể kích hoạt các cảm xúc tiêu cực, gây lo âu, trầm cảm hoặc sợ hãi, gây stress, căng thẳng, ảnh hưởng sức khỏe. Người bệnh ung thư cũng không đủ thể lực để ngồi xuyên suốt, có thể bị ngất xỉu hoặc hạ huyết áp.
Nếu bắt buộc, bệnh nhân nên trang bị khẩu trang để hạn chế nhiễm virus. Nên chọn viếng vào những khung giờ vắng người để giảm tiếp xúc xã hội và có không gian thoáng đãng hơn. Tránh ở lại quá lâu hoặc tham gia các nghi thức đưa tang kéo dài dưới nắng hoặc mưa. Rửa tay sát khuẩn thường xuyên và thay quần áo, tắm rửa sạch sẽ ngay sau khi trở về nhà.
Người bệnh ung thư cũng không nên nghe lời truyền miệng, tự cô lập bản thân hay tự ý điều trị bằng lá cây hay thuốc gia truyền khiến bệnh tiến triển nhanh hơn, có thể gây vỡ u, chảy máu, tắc ruột... phải tới viện cấp cứu.
Ngày 12/5, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk đã có báo cáo liên quan trường hợp cháu N.P.M. (5 tuổi, trú tại phường Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk) tử vong do viêm màng não mủ.
Theo báo cáo, người nhà bệnh nhi cho biết cháu M. phát bệnh ngày 5/5 với các triệu chứng đau đầu, đau tai, nôn ói và sốt cao liên tục.
Ngày 6/5, cháu được đưa đến khám, điều trị tại Bệnh viện Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, sau đó chuyển lên Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên.
Tại Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên, bệnh nhi được chẩn đoán suy hô hấp độ IV, nhiễm trùng huyết, theo dõi viêm não màng não, viêm phổi nặng, hôn mê chưa rõ nguyên nhân.
Ngày 8/5, gia đình xin chuyển cháu M. đến Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TPHCM). Do tình trạng bệnh không cải thiện, rạng sáng 9/5, gia đình xin đưa cháu về nhà. Chẩn đoán khi xuất viện, bệnh nhi bị viêm màng não mủ biến chứng nội sọ, nhiễm trùng huyết, hôn mê không đặc hiệu, viêm phổi nặng.
Đến 2h20 ngày 11/5, cháu M. tử vong tại nhà. Ngành y tế địa phương đã xử lý môi trường bằng hóa chất tại nhà bệnh nhi, trường học và khu vực xung quanh; theo dõi chặt chẽ tình hình sức khỏe người dân, nhất là các trường hợp tiếp xúc gần để kịp thời thông báo cho cơ quan y tế khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ.
Đối với 35 học sinh cùng lớp và người thân của cháu M., ngành y tế đã lấy mẫu để xét nghiệm, theo dõi.
Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM Nguyễn Anh Dũng, tại kỷ niệm 25 năm thành lập Khoa Khúc xạ và khánh thành Trung tâm phẫu thuật Khúc xạ kỹ thuật cao Bệnh viện Mắt TP HCM ngày 19/6, cho biết dữ liệu khám sức khỏe học sinh năm học 2025-2026 ghi nhận hơn 60% trẻ mắc tật khúc xạ. Trước đó, báo cáo giai đoạn 2023-2024 cho thấy tỷ lệ này khoảng 54% và trước năm 2020 chỉ 30%.
"Đây là con số rất đáng lưu ý, cho thấy tật khúc xạ, đặc biệt là cận thị, đang gia tăng nhanh ở lứa tuổi học đường đòi hỏi phải có cái chiến lược phòng ngừa cũng như điều trị", ông Dũng nói.
Lãnh đạo ngành y tế thành phố cho biết xu hướng này không chỉ xảy ra tại TP HCM mà còn phù hợp với cảnh báo toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới dự báo đến năm 2050, khoảng 50% dân số thế giới sẽ mắc tật khúc xạ, trong đó khu vực Đông Á và Đông Nam Á có tỷ lệ cao hơn đáng kể. Riêng tại Việt Nam và khu vực Đông Á, vào năm 2050 khả năng khoảng 2/3 dân số có thể bị cận thị.
TS.BS Trần Đình Minh Huy, Phó khoa Khúc xạ Bệnh viện Mắt TP HCM, cho biết cận thị hiện không còn đơn thuần là vấn đề phải đeo kính để cải thiện thị lực. Mỗi độ cận tăng thêm đều kéo theo nguy cơ cao hơn về các bệnh lý mắt nghiêm trọng. Độ cận càng cao, nhãn cầu càng giãn, kéo theo nguy cơ tổn thương võng mạc, thoái hóa đáy mắt, bong võng mạc và nhiều biến chứng có thể dẫn đến mù lòa.
Cụ thể, mỗi độ cận tăng thêm có thể làm tăng 67% nguy cơ mắc các bệnh lý gây mù, trong khi mỗi độ cận được kiểm soát giúp giảm khoảng 40% nguy cơ biến chứng nặng về sau. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là chỉnh kính để trẻ nhìn rõ mà là làm chậm tiến triển cận thị ngay từ sớm. Việc quản lý cận thị cần bắt đầu từ giai đoạn "tiền cận thị", trước khi trẻ tăng độ rõ rệt, thông qua tầm soát sớm, theo dõi định kỳ và can thiệp kịp thời.
ThS.BS.CK2 Lê Anh Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Mắt TP HCM, cho biết kiểm soát cận thị là một trong những định hướng chiến lược của bệnh viện đến năm 2030, bên cạnh phát triển các kỹ thuật phẫu thuật khúc xạ chuyên sâu.
Bệnh viện đã đầu tư đồng bộ hệ thống chẩn đoán hiện đại, các nền tảng phẫu thuật laser thế hệ mới và ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm cá nhân hóa điều trị cho từng bệnh nhân. Trung tâm phẫu thuật Khúc xạ kỹ thuật cao vừa khánh thành không chỉ phục vụ điều trị mà còn hướng tới vai trò nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho khu vực phía Nam.
Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nhắc trẻ ngồi học đúng tư thế, giữ khoảng cách phù hợp khi đọc viết, tránh cúi sát sách vở hoặc màn hình. Không nên học tập, đọc sách trong điều kiện thiếu ánh sáng, đồng thời hạn chế thời gian xem tivi, sử dụng điện thoại và chơi điện tử liên tục nhiều giờ.
Trẻ cần luân phiên giữa các hoạt động nhìn gần và nhìn xa, tránh để mắt điều tiết liên tục trong thời gian dài mà không nghỉ. Phụ huynh nên khuyến khích con tăng cường vận động, vui chơi ngoài trời. Với trẻ đã mắc cận thị, cần đeo kính đúng độ, tái khám định kỳ để theo dõi tiến triển và điều chỉnh kính khi cần. Chế độ dinh dưỡng cũng cần đầy đủ, ưu tiên thực phẩm giàu vitamin A, carotene và các vi chất tốt cho mắt.
