Tại khu chợ sầm uất Trionfale ở thủ đô Rome (Italy), những quầy rau củ đang chứng kiến một sự thay đổi chóng mặt. Trái cây sấy khô hay các loại quả mọng giờ đây bị nhiều khách hàng ví là “đắt như vàng”.
Đó là hệ lụy trực tiếp khi những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục leo thang. Chuỗi cung ứng đứt gãy đã nhanh chóng biến các mặt hàng thiết yếu hằng ngày trở thành gánh nặng tài chính đối với người tiêu dùng đại chúng.
Bà Anna Caruso, chủ một quầy nông sản tại chợ Trionfale, thừa nhận giá cả đã đồng loạt “đội” lên. Chi phí nhiên liệu đắt đỏ kéo theo cước vận tải tăng vọt, khiến các mặt hàng quen thuộc như bí xanh, cà tím hay trái cây đều thiết lập mặt bằng giá mới.
Hành vi của người tiêu dùng cũng lập tức xoay trục. Thay vì mua sắm thoải mái, khách hàng bắt đầu nâng lên đặt xuống. Những loại trái cây đắt tiền bị gạt khỏi giỏ hàng, nhường chỗ cho các lựa chọn “nhẹ ví” hơn như táo hay khoai tây.
“Với nhiều mặt hàng, khách nói thẳng là họ không kham nổi. Người có điều kiện thì vẫn mua, còn đa số đành phải cắt giảm”, bà Caruso chia sẻ.
Thực tế này được ông Antonio Rosati, một cư dân địa phương, minh chứng rõ nét. Theo ông, nhóm người cao tuổi có thu nhập thấp đang phải tính toán từng đồng. Thay vì mua 300 gram phô mai Parmesan như trước, họ dè sẻn rút xuống chỉ còn 100 gram và chuyển sang các thực phẩm no lâu, giá rẻ như gạo, mì.
Dữ liệu từ Viện Thị trường Nông nghiệp Italy (ISMEA) cho thấy bức tranh chung khá ảm đạm. So với cùng kỳ năm 2025, giá lê đã tăng 8,5%, táo tăng 3,2%, dâu tây tăng 17% và kiwi tăng 1,8%.
Không riêng Italy, toàn châu Âu đang đối mặt với nguy cơ lạm phát thực phẩm bùng phát trở lại. Theo Euronews Business, việc giá dầu Brent liên tục vượt mốc 100 USD/thùng đang tạo ra một cú sốc dây chuyền.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) chỉ ra 3 kênh chính đang bóp nghẹt chuỗi cung ứng. Thứ nhất là chi phí năng lượng. Việc eo biển Hormuz bị ách tắc khiến giá dầu diesel và khí đốt tăng phi mã, đẩy cước logistics và chi phí vận hành trang trại lên cao.
Thứ hai là cú sốc phân bón. FAO cảnh báo giá phân bón toàn cầu có thể vọt thêm 15-20% trong nửa đầu năm 2026. Giá khí đốt đắt đỏ khiến chi phí sản xuất phân bón nội địa tại châu Âu tăng vọt. Nếu nông dân giảm bón phân để tiết kiệm, năng suất mùa vụ cuối năm sẽ sụt giảm, làm nguồn cung càng thêm khan hiếm.
Thứ ba là sự trỗi dậy của nhiên liệu sinh học. Giá dầu cao kích thích dòng vốn đổ vào sản xuất ethanol và biodiesel. Hàng loạt nông sản như ngô, dầu đậu nành bị chuyển hướng sang làm nhiên liệu thay vì thực phẩm, khiến bàn ăn của người dân càng thêm đắt đỏ.
Áp lực đang đè nặng lên các nhà sản xuất. Ông David Granieri, Phó chủ tịch Hiệp hội nông dân Italy Coldiretti, tính toán rằng những biến động từ Vùng Vịnh có thể “thổi bay” 25% ngân sách của một doanh nghiệp nông nghiệp tầm trung. Đây là một con số cực kỳ nặng nề.
Theo giới phân tích, những quốc gia là trung tâm logistics hoặc phụ thuộc mạnh vào nhiên liệu như Hà Lan, Bỉ, Đức, Pháp và Tây Ban Nha sẽ là những nơi dễ bị tổn thương nhất trước làn sóng tăng giá này.
Dù các chính phủ đang nỗ lực can thiệp, nhưng độ trễ của thị trường vẫn là điều đáng lo ngại. Theo bà Maria Castroviejo, chuyên gia phân tích tại Rabobank, nguồn cung hiện tại có thể vẫn tạm đủ, nhưng áp lực chi phí thực sự sẽ giáng xuống thị trường vào mùa thu tới.
Khi chi phí năng lượng ngấm trọn vẹn vào từng khâu sản xuất và vận chuyển, người tiêu dùng châu Âu có lẽ sẽ còn phải tiếp tục bài toán “thắt lưng buộc bụng” trong một thời gian dài.
Phần lớn giới đầu tư coi sự thống trị của USD là một chân lý vĩnh cửu trên thị trường tài chính. Thế nhưng, lịch sử lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác. Việc đồng tiền này giữ vị thế dự trữ toàn cầu không phải là điều độc nhất mà chỉ là chương mới nhất trong một chu kỳ tiền tệ lặp đi lặp lại.
Nếu mô hình lịch sử này tiếp diễn, thế giới không chỉ chứng kiến sự thay đổi trong thương mại toàn cầu. Chúng ta có thể sắp bước vào một trong những đợt chuyển giao tài sản lớn nhất. Trong vòng xoáy biến động đó, vàng và bạc đang dần khẳng định lại vị trí trung tâm của mình.
Chu kỳ tàn lụi của những "đế chế" tiền tệ
Đồng USD không tự nhiên ngồi lên ngai vàng. Trật tự này được thiết lập từ năm 1944 tại Hội nghị Bretton Woods, khi các quốc gia đồng ý neo nội tệ vào USD và USD được bảo chứng bằng vàng. Nhưng đến năm 1971, mối liên kết cuối cùng này bị cắt đứt. Thế giới bước vào kỷ nguyên tiền pháp định, nơi hệ thống dự trữ chỉ dựa vào cam kết của chính phủ.
Tuy nhiên, không có hệ thống nào tồn tại mãi mãi. Trung bình cứ 30-40 năm, thế giới lại trải qua một cuộc chuyển đổi tiền tệ lớn. Kỷ nguyên của đồng USD hiện đã vượt xa ngưỡng thời gian đó.
Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã lao dốc từ đỉnh 72% năm 2001 xuống còn khoảng 57% hiện nay. Mức sụt giảm này mang tính cấu trúc, phản ánh sự xói mòn sâu sắc về niềm tin thể chế và vị thế địa chính trị.
Quá trình này gợi nhớ đến sự sụp đổ của đồng bảng Anh sau Thế chiến thứ hai. Khi đó, tỷ trọng dự trữ của đồng tiền này bốc hơi từ 81% xuống dưới 3% trong vài thập kỷ, cuốn trôi tài sản của những người nắm giữ do lạm phát và phá giá.
Khoảng trống quyền lực và bước đi của các "cá mập"
Điều khiến giới tài chính lo ngại là thế giới hiện không có một đồng tiền thay thế xứng tầm. Các cuộc chuyển đổi trong quá khứ vẫn giữ lại một phần liên kết với tài sản cứng. Ngày nay, toàn bộ hệ thống dựa hoàn toàn vào tiền giấy. Đồng nhân dân tệ dù được nhắc đến nhiều nhưng mới chỉ chiếm khoảng 2% dự trữ toàn cầu.
Nếu đồng tiền mạnh nhất thế giới tiếp tục suy yếu, một cuộc khủng hoảng niềm tin sẽ lan rộng sang cả euro, yên Nhật hay bảng Anh. Bởi lẽ, tất cả đều vận hành trên cùng một nền tảng cam kết của chính phủ phát hành.
Nhận thức rõ rủi ro này, các ngân hàng trung ương đang âm thầm hành động. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), các tổ chức này đã ồ ạt mua vào hơn 1.000 tấn vàng mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024. Tốc độ gom hàng gấp đôi thập kỷ trước cho thấy họ không hề lướt sóng ngắn hạn.
Giới chức tiền tệ đang tìm kiếm một "lá chắn cấu trúc", một loại tài sản không đi kèm rủi ro vỡ nợ từ bất kỳ bên thứ ba nào.
Khi hệ thống tiền tệ rạn nứt, dòng vốn không biến mất mà sẽ chảy về những tài sản hữu hạn. Vàng nhiều khả năng sẽ hưởng lợi kép. Kim loại quý này không chỉ tăng giá khi USD yếu đi mà còn có cơ hội trở thành mỏ neo trung lập cho hệ thống tài chính mới.
Một mô hình giả định của quỹ VanEck từng chỉ ra rằng, nếu vàng hấp thụ hoàn toàn vai trò dự trữ của USD, mức định giá có thể đạt những con số khổng lồ. Dù chỉ là kịch bản cực đoan, dữ liệu này cho thấy dư địa định giá lại của vàng là rất lớn. Khảo sát năm 2025 của World Gold Council cũng khẳng định 95% ngân hàng trung ương dự kiến tiếp tục tăng dự trữ vàng.
Trong khi đó, bạc đóng vai trò như một phiên bản khuếch đại biến động. Lịch sử lạm phát đình trệ thập niên 1970 từng chứng kiến giá bạc bứt tốc từ dưới 2 USD lên gần 50 USD mỗi ounce, vượt xa biên độ tăng của vàng.
Bên cạnh yếu tố tiền tệ, bạc còn nắm giữ lợi thế độc tôn nhờ nhu cầu công nghiệp khổng lồ. Kim loại này là vật liệu cốt lõi trong sản xuất xe điện, pin mặt trời và công nghệ cao. Lực đẩy kép này giúp bạc có thể bứt phá cực mạnh khi thị trường bước vào chu kỳ tăng giá mới.
Luận điểm đầu tư vào kim loại quý không nhất thiết dựa trên việc xác định chính xác thời điểm đồng USD suy giảm vai trò trong hệ thống tài chính toàn cầu mà nó dựa trên quy luật tất yếu của các chu kỳ tài chính.
Những nhà đầu tư chiến thắng trong các cuộc chuyển giao lịch sử không bao giờ đợi đến khi khủng hoảng tràn ngập trên các mặt báo. Cửa sổ cơ hội tích lũy tài sản luôn lặng lẽ mở ra từ rất lâu trước khi đám đông kịp nhận biết.
Ngày 8-4, thị trường phản ứng nhanh và mạnh sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc đạt thỏa thuận ngừng bắn với Iran, chỉ hai giờ trước hạn chót ông đưa ra.
Giá dầu Brent giảm 13% xuống 95,3 USD/thùng, giá dầu West Texas Intermediate giảm 14% còn 97,1 USD/thùng. Các nhà đầu tư thở phào sau hơn năm tuần chiến tranh làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung.
Tối 7-4, rạng sáng 8-4 giờ Việt Nam, ông Trump tuyên bố ngừng các cuộc tấn công trong hai tuần và cho biết đã nhận được đề xuất 10 điểm "khả thi" từ Iran. Tehran sau đó xác nhận đồng ý cho phép đi lại an toàn qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển 1/5 lượng dầu khí toàn cầu.
Tin vui cũng đẩy thị trường chứng khoán tăng vọt. Seoul và Tokyo tăng hơn 5%, Sydney và Hong Kong tăng hơn 2%, trong khi Thượng Hải và Singapore cũng tăng mạnh. Giá vàng tăng 2% lên 4.812 USD/ounce, theo Reuters.
Dù vậy, nhà phân tích thị trường Tim Waterer nhận định với AP rằng tâm trạng chung vẫn là "lạc quan thận trọng hơn là ăn mừng".
Ông Waterer lưu ý thỏa thuận ngừng bắn chỉ kéo dài hai tuần, và thị trường sẽ theo dõi sát xem hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz có trở lại bình thường hay không, cũng như liệu thỏa thuận mong manh này có mở đường cho hòa bình bền vững hơn hay không.
Chiến lược gia đầu tư Charu Chanana cũng nhấn mạnh điều mấu chốt là liệu các cuộc đàm phán có tiến triển trong hai tuần tới hay không, và liệu các công ty bảo hiểm cùng nhà khai thác tàu chở dầu có đủ niềm tin để giao thông qua eo biển Hormuz trở lại bình thường.
"Điều đó sẽ quyết định liệu đây chỉ là sự phục hồi nhất thời hay bắt đầu của một sự giảm leo thang bền vững", bà Chanana đánh giá.
Trong khi đó, chiến lược gia tiền tệ Carol Kong của ngân hàng Commonwealth Bank of Australia cho rằng nguyên nhân gốc rễ xung đột vẫn chưa được giải quyết, khiến tình hình có nguy cơ leo thang trở lại. "Chúng tôi vẫn giữ quan điểm rằng cuộc chiến sẽ kéo dài đến tháng 6-2026", bà Kong nói.
Đồ thị VN-Index hôm nay phần lớn được khoác sắc xanh. Trong buổi sáng, chỉ số này chủ yếu giao dịch trong vùng 1.870-1.880 điểm, có lúc kiểm tra mốc 1.890 điểm nhưng chưa thành công. Điểm số cải thiện nhưng số lượng cổ phiếu tăng và giảm trên sàn HoSE khá cân bằng. Gần cuối buổi sáng, chứng khoán còn rơi vào trạng thái "xanh vỏ, đỏ lòng" khi bên giảm dần chiếm ưu thế.
Sang buổi chiều, số lượng cổ phiếu giảm giá bắt đầu vượt mốc 200 mã, gấp đôi bên tăng nhưng chỉ số chung vẫn cao hơn tham chiếu. Sau 14h, hơn ba phần tư cổ phiếu sàn HoSE bị nhuộm đỏ. Đây cũng là thời điểm VN-Index rơi về dưới tham chiếu nhưng không quá sâu và nhanh chóng phục hồi trở lại.
Đóng cửa tăng hơn 13 điểm, VN-Index đạt trên 1.870 điểm. Chứng khoán đang ở mức cao nhất kể từ đầu tháng 3.
Kết phiên, bên giảm giá vẫn chiếm ưu thế trên sàn HoSE với 208 mã giảm. Trong khi đó, chỉ 104 cổ phiếu tăng giá, ít hơn một nửa. Điều này cho thấy mức độ đồng thuận trên thị trường không cao.
Chỉ số chung được nâng đỡ chủ yếu bởi VIC và VCB. Hai mã này lần lượt đóng góp hơn 12 điểm và hơn 6 điểm cho VN-Index.
VIC của Vingroup hôm nay tăng 3,5% lên 214.500 đồng một cổ phiếu - giá đóng cửa cao nhất lịch sử. Thanh khoản đạt hơn 910 tỷ đồng với một nửa khớp lệnh đến từ bên mua chủ động.
Trong khi đó, VCB của Vietcombank là cổ phiếu được giao dịch sôi động nhất thị trường với hơn 2.195 tỷ đồng. Trên 53% lượng khớp lệnh là mua chủ động. Mã này đóng cửa tăng 5,7% lên 62.800 đồng một đơn vị. Trong phiên, VCB có lúc tăng hết biên độ với khối lượng giao dịch lớn.
Theo đà tăng của VIC và VCB, các cổ phiếu thuộc ngành bất động sản và ngân hàng cũng ghi nhận diễn biến tích cực. NVL tăng 2,4% dù trong phiên có lúc áp sát giá trần. BID đóng cửa cao hơn tham chiếu khoảng 3,4% hay CTG tích lũy 1,7%.
Thanh khoản sàn HoSE hôm nay tăng mạnh gần 37% lên gần 29.300 tỷ đồng. Đây là mức cao nhất trong vòng nửa tháng qua.
Tuy nhiên, thị trường bị ảnh hưởng bởi giao dịch của khối ngoại khi họ tiếp tục bán ròng khoảng 1.653 tỷ đồng. Các cổ phiếu bị bán ròng trên trăm tỷ gồm FPT, ACB, VHM, VCB, CTG và BSR.
Như vậy, chứng khoán đã có hai phiên liên tiếp được nâng đỡ chủ yếu bởi một số cổ phiếu nhất định, nổi bật là Vingroup. Trong báo cáo hôm qua, Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho rằng trước bối cảnh thị trường phân hóa mạnh, nhà đầu tư có thể tận dụng các nhịp điều chỉnh hoặc rung lắc trong phiên để giải ngân thăm dò. Ưu tiên sẽ là các nhóm cổ phiếu đã tạo nền tích lũy ở vùng giá chiết khấu sâu hoặc các nhóm vừa bứt phá khỏi nền giá.
