Với đặc thù của thời tiết nhiệt đới, mùa mưa kéo dài, cùng với một số khu vực có nguy cơ úng ngập cục bộ, CDC Hà Nội cho biết, thành phố từng ghi nhận ca bệnh rải rác trong những năm gần đây.
Theo CDC Hà Nội, Whitmore là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Vi khuẩn này tồn tại phổ biến trong đất, bùn và nguồn nước ô nhiễm. Người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn qua vết thương hở; hít phải bụi hoặc giọt nước chứa vi khuẩn hay sử dụng nguồn nước hoặc thực phẩm bị ô nhiễm.
Bệnh hiếm khi lây từ người sang người, vì vậy không có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy hiểm nếu không phát hiện sớm.
Đáng lưu ý, bệnh có các triệu chứng đa dạng, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác. Các triệu chứng ban đầu tương tự như với các bệnh thường gặp: sốt cao kéo dài, mệt mỏi; ho, đau ngực, khó thở; sau đó, diễn tiến nặng hơn: nhiễm trùng da, sưng đau, áp xe; đau đầu, đau cơ, chán ăn và tiến triển nặng gây nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng.
Whitmore là bệnh nhiễm khuẩn nặng, có thể gây viêm phổi, nhiễm trùng máu, tổn thương nhiều cơ quan như gan, thận, não. Nếu không điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong dao động từ 10 – 50%, thậm chí cao hơn trong trường hợp nặng. Hiện bệnh chưa có vắc xin phòng ngừa, việc điều trị chủ yếu bằng kháng sinh kéo dài và cần tuân thủ chặt chẽ theo chỉ định của bác sĩ.
Cũng theo CDC Hà Nội, thách thức trong kiểm soát bệnh Whitmore là việc chẩn đoán sớm gặp khó khăn do triệu chứng không đặc hiệu. Do đó, người dân cần nâng cao cảnh giác và chủ động đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ. Trong đó, lưu ý yếu tố nguy cơ: triệu chứng có thể xuất hiện sau 1 – 3 tuần tiếp xúc với vi khuẩn, nhưng cũng có trường hợp tiềm ẩn lâu hơn hoặc tái phát sau nhiều tháng.
Mặc dù ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng nguy cơ cao hơn ở người mắc bệnh mạn tính: đái tháo đường, gan, thận, phổi hay người suy giảm miễn dịch; người thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn.
Đặc biệt, bệnh có nguy cơ tăng cao sau mưa bão, ngập lụt, vì là điều kiện thuận lợi để vi khuẩn phát triển và lan rộng trong môi trường.
Phản ánh về thực tế điều trị bệnh Whitmore, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới T.Ư dẫn lại ca bệnh nhân nam 35 tuổi ở Nghệ An, sinh sống và làm việc tại Thái Lan.
Khoảng 5 tuần trước khi về Việt Nam điều trị, bệnh nhân sốt cao liên tục, khó thở, phải cấp cứu tại một cơ sở y tế ở Thái Lan. Tại đây, bệnh nhân được đặt nội khí quản thở máy; kết quả cấy máu xác định nhiễm Burkholderia pseudomallei, tác nhân gây bệnh Whitmore. Do bệnh vẫn diễn tiến nặng nên gia đình xin chuyển về Việt Nam để tiếp tục điều trị. Sau đó, bệnh nhân sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng, sốt cao liên tục, rối loạn ý thức, được chuyển gấp ra Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới T.Ư.
Về ca bệnh này, bác sĩ nội trú Kim Anh (Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới T.Ư) đánh giá, đây là một trong những thể tối cấp của Whitmore, là tình trạng nhiễm khuẩn huyết nặng, suy đa tạng, rối loạn chuyển hóa sâu và nguy cơ tử vong rất lớn trong thời gian rất ngắn nếu không được hồi sức tích cực ngay lập tức.
Bệnh nhân đã được áp dụng các biện pháp điều trị: an thần sâu để kiểm soát kích thích và bảo vệ não; hạ thân nhiệt chủ động nhằm khống chế tình trạng tăng thân nhiệt ác tính; thiết lập đường truyền trung tâm, theo dõi huyết động liên tục; phối hợp kháng sinh theo phác đồ điều trị và lọc máu liên tục nhiều ngày để hỗ trợ chức năng thận, loại bỏ độc chất và giảm gánh nặng viêm. Bệnh nhân được ra viện sau 3 tuần điều trị tích cực.
Bác sĩ Kim Anh chia sẻ thêm, Whitmore là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây suy đa tạng và tử vong nhanh, đặc biệt ở những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan mạn hoặc những người làm việc lâu năm trong môi trường đất, nước ẩm.
Bệnh có thể khởi phát không điển hình với các triệu chứng như sốt kéo dài, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, ho, sụt cân hoặc rối loạn tri giác, rất dễ bị bỏ sót. Người dân có yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng sốt kéo dài không rõ nguyên nhân cần đến các cơ sở chuyên khoa truyền nhiễm để được xét nghiệm, chẩn đoán và điều trị kịp thời, đồng thời tuân thủ đầy đủ phác đồ kháng sinh kéo dài để tránh tái phát. Cộng đồng không nên chủ quan với những cơn sốt kéo dài, đặc biệt ở người có bệnh nền và sinh sống, làm việc trong vùng dịch tễ của Whitmore.
Tại Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ cũng từng tiếp cận ca bệnh Whitmore bị vi khuẩn “ăn” cánh mũi. Bệnh nhân là nữ, trước khi được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai, bệnh nhân được chẩn đoán bị nhiễm trùng huyết do tụ cầu. Thực hiện cấy máu và mủ ở vết thương đã cho kết quả dương tính với vi khuẩn Whitmore.
Một chuyên gia bệnh truyền nhiễm của Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ, do bệnh cảnh lâm sàng đa dạng nên đã có một số bệnh nhân Whitmore bị chẩn đoán nhầm với các bệnh khác như viêm phổi, lao phổi, áp xe cơ, nhiễm trùng huyết do các vi khuẩn khác như tụ cầu, liên cầu…, được điều trị các chuyên khoa hô hấp hoặc nội tiết, da liễu trước khi được chẩn đoán bệnh Whitmore.
Tại nhiều bệnh viện từ tuyến trung ương đến địa phương, hệ thống máy chạy thận đang phải hoạt động gần như hết công suất nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ số lượng người bệnh ngày càng tăng.
Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 10-13% dân số trưởng thành. Hàng chục nghìn người bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối và cần điều trị thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận.
Trong khi đó, trên toàn quốc mới chỉ có khoảng 45.000-50.000 người được điều trị lọc máu. Điều này cho thấy nhu cầu điều trị thay thế thận trong thời gian tới sẽ còn tiếp tục gia tăng.
Đặc biệt, đối với những người phải lọc máu chu kỳ, chi phí điều trị có thể dao động từ 9,6-22,5 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều hộ gia đình, đặc biệt là hộ cận nghèo, phải dành phần lớn thu nhập để duy trì việc điều trị.
Không chỉ hao mòn sức khỏe, kinh tế mà sự gia tăng bệnh nhân còn khiến quá tải hệ thống y tế. Nhiều bệnh viện trên cả nước thường xuyên rơi vào tình trạng chạy hết công suất vẫn không đủ.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ sáng 24-6 tại khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM), các phòng lọc thận nhân tạo luôn trong tình trạng kín bệnh nhân, hệ thống máy thận nhân tạo hoạt động gần hết công suất.
Sau khi hoàn thành một ca lọc máu kéo dài khoảng bốn giờ, giường bệnh và máy thận nhân tạo lại nhanh chóng được chuẩn bị để tiếp nhận người bệnh tiếp theo.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Minh Tuấn - Trưởng khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy - cho biết khoa hiện quản lý 427 bệnh nhân lọc máu định kỳ với 74 máy chạy thận nhân tạo. Mỗi ngày khoa thực hiện khoảng 220 lượt chạy thận định kỳ và từ 50-75 ca lọc máu cấp cứu, tổng cộng gần 300 lượt lọc máu/ngày.
Dù đã được bổ sung 25 máy từ năm 2024, nhu cầu điều trị vẫn tiếp tục tăng nhanh. Trung bình mỗi máy phải thực hiện khoảng 4 ca/ngày, một số máy phục vụ cấp cứu có thể vận hành tới 5 ca/ngày.
Tình trạng quá tải cũng diễn ra tại nhiều cơ sở y tế khác. Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu của Bệnh viện Bạch Mai hiện có khoảng 160-180 bệnh nhân điều trị nội trú, mỗi ngày tiếp nhận thêm 30-40 ca mới. Trung tâm cũng phải hoạt động hết công suất để đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân.
Tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc (Phú Thọ), 17 máy chạy thận đang phục vụ 120-125 bệnh nhân. Để đáp ứng nhu cầu, bệnh viện phải tổ chức 4 ca chạy thận mỗi ngày, có ngày lên tới 5 ca. Ca đầu tiên bắt đầu từ 5h sáng và ca cuối kết thúc khoảng 22h30.
Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) đang quản lý khoảng 250 bệnh nhân chạy thận chu kỳ với 50 máy chạy thận nhân tạo. Khoa duy trì 3 ca điều trị mỗi ngày, hoạt động liên tục cả cuối tuần nhưng vẫn không còn khả năng tiếp nhận thêm bệnh nhân chạy thận định kỳ.
TS Nguyễn Minh Quân, Phó trưởng khoa nội thận - lọc máu Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tình trạng quá tải hiện là thực trạng chung của nhiều trung tâm lọc máu tại các bệnh viện tuyến cuối.
Điều này khiến cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế chịu nhiều áp lực. Người bệnh phải dậy từ rất sớm hoặc trở về nhà vào đêm muộn, ở trọ hay thậm chí loay hoay tìm bệnh viện để chạy thận. Trong khi đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng cũng phải làm việc với cường độ cao. Nhiều người không tìm được cơ sở y tế gần nhà, phải "chạy cấp cứu" hoặc ở trọ tại các địa phương khác để lọc máu, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống.
Trước áp lực ngày càng lớn, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp để giảm tải cho hệ thống điều trị.
Bác sĩ Quân cho rằng trước hết cần tăng cường đầu tư máy móc, nhân lực và mở rộng năng lực lọc máu tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến khu vực và tuyến huyện. Việc phát triển các trung tâm chạy thận theo khu vực, chuẩn hóa quy trình và đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp người bệnh được điều trị gần nơi sinh sống, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.
Bên cạnh chạy thận nhân tạo cần đẩy mạnh các phương pháp điều trị thay thế thận khác như lọc màng bụng và ghép thận nhằm giảm sự phụ thuộc vào hệ thống máy chạy thận. Trong đó việc tăng cường vận động hiến tạng từ người chết não có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng nguồn thận ghép.
Về lâu dài, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh thận mạn. Việc đầu tư cho hệ thống điều trị, nâng cao năng lực tuyến cơ sở và đẩy mạnh tầm soát sớm không chỉ giúp giảm tải cho các bệnh viện lớn mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng chục nghìn người bệnh suy thận trên cả nước.
Lúc này, rạng sáng 5/4, chuyến bay của hãng hàng không Nhật Bản từ TP HCM đi Tokyo, còn khoảng 30 phút nữa là hạ cánh sân bay Haneda. Hệ thống loa trên máy bay vang lên bằng ba ngôn ngữ (Anh, Nhật, Việt), tìm kiếm bác sĩ hỗ trợ hành khách gặp sự cố y tế.
Bác sĩ Tiến, công tác tại Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có mặt trên chuyến bay, kể vừa dùng xong bữa ăn và đang định nghỉ ngơi thì nghe thông báo. Anh lập tức tiến về nơi một phụ nữ đang ngất xỉu được tổ bay đặt nằm nghiêng trên sàn. Sắc mặt bệnh nhân nhợt nhạt, gọi hỏi hoàn toàn không đáp ứng.
Chồng và con trai bệnh nhân đi cùng cho biết bà không có tiền sử đái tháo đường (nguyên nhân dễ dẫn đến hạ đường huyết), không tăng huyết áp, chưa từng bị ngất trước đó. Bác sĩ yêu cầu tiếp viên mang máy đo huyết áp tới, kiểm tra chỉ số của bệnh nhân 70/40 mmHg - mức tụt huyết áp rất sâu.
"Đây là mức huyết áp nguy hiểm", bác sĩ Tiến cho biết, một ngày sau sự việc. Mức huyết áp này có thể gây rối loạn nhịp tim, giảm tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim, thận, dẫn đến những biến chứng khó hồi phục như nhồi máu não hoặc nhồi máu cơ tim.
Trong điều kiện hạn chế trên không, không thể xác định ngay nguyên nhân bệnh nhân tụt huyết áp. Bác sĩ quyết định ưu tiên dùng dung dịch đẳng trương theo các khuyến cáo cấp cứu, cho đến khi tìm được nguyên nhân hoặc đủ phương tiện có thể chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
Trong vali cấp cứu y tế (doctor kit) của tổ bay có dung dịch truyền đẳng trương (Normal Saline) và kim luồn. Bác sĩ quyết định thiết lập đường truyền tĩnh mạch ngay tại chỗ cho bệnh nhân.
Chuyên ngành chính là chấn thương chỉnh hình, bác sĩ Tiến cho biết những thao tác như đặt đường truyền tĩnh mạch thường xuyên thực hiện thời học bác sĩ nội trú song đã khá lâu anh không đụng đến. Trong khi đó không gian chật hẹp của khoang cabin, máy bay đang giảm độ cao, hơi rung lắc cùng ánh mắt dõi theo của nhiều hành khách xung quanh càng tạo thêm áp lực.
"Lúc đó tôi thực sự có chút lo vì mình không làm việc này hằng ngày, nhưng trong tình huống khẩn cấp, không có nhiều thời gian để chần chừ", bác sĩ Tiến nói với VnExpress, ngày 6/5.
May mắn, thao tác diễn ra trơn tru, kim được đâm vào đúng vị trí và dòng dịch truyền bắt đầu chảy đều. Để cả tổ bay, gồm một tiếp viên người Việt và các tiếp viên người Nhật, có thể phối hợp nhịp nhàng, bác sĩ Tiến chủ động trao đổi hoàn toàn bằng tiếng Anh trong suốt quá trình cấp cứu.
Khoảng 10 phút sau, khi chai dịch vơi đi một nửa, huyết áp dần cải thiện, người phụ nữ tỉnh táo trở lại và có thể nói chuyện. Trong suốt thời gian còn lại của chuyến bay, tổ tiếp viên liên tục đo huyết áp bệnh nhân mỗi 5 phút và ghi nhận các chỉ số tăng dần.
Khi máy bay đáp xuống sân bay Haneda, toàn bộ hành khách được yêu cầu nán lại cabin để đội cấp cứu mặt đất gồm 8-10 người lên tiếp cận bệnh nhân. Bác sĩ Tiến trực tiếp bàn giao tình trạng bệnh nhân cùng các bước đã xử trí cho đội y tế địa phương.
Bác sĩ Tiến sau đó tiếp tục chuyến bay nội địa đến Toyama để tham gia khóa học chuyên sâu về cột sống kéo dài ba tháng. Trước đó, anh học ở Nhật 6 tháng tại tỉnh Yamagata. Anh cũng tham gia nhiều khóa học tại Thụy Sĩ, Đài Loan...
Nhìn lại sự việc, bác sĩ Tiến coi đây là một trải nghiệm khó quên. Quá trình diễn ra chớp nhoáng rồi nhanh chóng trở lại bình thường, nhưng cảm giác xử trí một ca cấp cứu giữa không trung, ở độ cao 10.000 m, là điều anh chưa từng trải qua.
Ngày 6/5, tại phòng bệnh thường Khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Nhi đồng 1, bé có thể ăn uống bình thường, các vết thương và xây xát trên cơ thể đang dần lành. Trái với vẻ hoảng loạn và đau đớn những ngày đầu nhập viện, hiện bé đã bớt khóc bớt sợ hãi, biết vui cười khi được y bác sĩ tặng đồ chơi.
Bé vui vẻ với bác sĩ khi được khám bệnh, ngoan ngoãn vỗ tay theo yêu cầu. Em tự tay kéo công tắc mở chiếc xe máy xúc, thích thú chơi đồ chơi đập lắc, ôm ấp vịt bông và dùng tay quăng bóng đùa nghịch ngay trên giường bệnh.
Bệnh nhi nhập viện cuối tuần trước trong tình trạng suy hô hấp phải hỗ trợ hô hấp và truyền huyết tương, cơ thể nhiều vết bầm tím, trầy xước. Bác sĩ chẩn đoán đa chấn thương gồm dập lách, dập gan, đứt tụy, tổn thương thận cấp; xương cẳng tay trái gãy, thiếu máu mạn và rối loạn đông máu.
Hiện sức khỏe bé đã ổn định, không còn cần hồi sức, đáp ứng điều trị nội khoa tốt và dự kiến chưa cần phẫu thuật.
Mẹ bé là Nguyễn Thị Thanh Trúc (34 tuổi) và nhân tình Danh Chơn (30 tuổi) đã bị bắt hôm 5/5 để điều tra hành vi cố ý gây thương tích. Cả hai âm tính với ma túy, khai nhiều lần dùng cây tre đánh bé. Ngày 2/5, Chơn thừa nhận đánh do bé quấy khóc, còn Trúc trong lúc tức giận đã vụt trúng đầu con khiến chảy máu nhưng không đưa đi cấp cứu. Người dân phát hiện bé lơ mơ, toàn thân bầm tím, đầu rách sâu nên trình báo.
Công an TP HCM đang tiếp tục củng cố hồ sơ, xử lý vụ việc.
