Hai năm trước, tôi vay ngân hàng để mua căn nhà đầu tiên. Đến hiện tại, tôi còn nợ khoảng 1,5 tỷ đồng. Thời gian ưu đãi lãi suất cũng đã kết thúc, khoản vay giờ chuyển sang lãi thả nổi ở mức 10,5% một năm. Điều đó đồng nghĩa với mỗi tháng tôi phải trả hơn 13 triệu đồng tiền lãi – một áp lực tài chính không hề nhỏ.
Hiện, tôi có sẵn khoảng 400 triệu đồng tiền mặt và hơn một lượng vàng, trị giá khoảng 200 triệu. Thu nhập của gia đình tôi trung bình mỗi tháng khoảng 60–70 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí sinh hoạt, tiền ăn học của các con và khoản lãi ngân hàng phải trả, về cơ bản tôi vẫn đủ khả năng duy trì cuộc sống.
Tuy nhiên, tôi đang phân vân giữa các lựa chọn tài chính như sau:
Phương án đầu tiên, tôi sẽ dùng toàn bộ số tiền dư khoảng 600 triệu đồng (cả tiền mặt và vàng) để trả bớt nợ gốc cho ngân hàng, nhằm giảm áp lực tiền lãi hàng tháng. Khoản nợ lúc này sẽ chỉ còn 900 triệu đồng, tương đương mỗi tháng tôi còn phải trả lãi gần 8 triệu.
>> Tôi tiếc 400 triệu thuê nhà đất thay vì mua chung cư
Phương án thứ hai, tôi sẽ gửi tiết kiệm 400 triệu kia với lãi suất khoảng 7,8 % một năm. Sau đó, tôi sẽ chờ khi lãi suất giảm sẽ vay thêm 500-700 triệu để mua một mảnh đất vùng ven TP Thanh Hóa, giá khoảng 1-1,5 tỷ đồng. Tôi cho rằng, bất động sản khu vực này vẫn còn tiềm năng phát triển. Nếu thuận lợi, sau khoảng 2-3 năm, giá nhà đất tăng lên, tôi sẽ bán đi để trả dứt cả hai khoản nợ ngân hàng.
Phương án thứ ba là tôi sẽ dùng 400 triệu hiện có để trả nợ ngân hàng, và giữ lại một lượng vàng để tiếp tục tiết kiệm và đầu tư. Đến đầu năm sau, nếu tích lũy được khoảng 500 triệu, tôi sẽ mua một chiếc ôtô để phục vụ nhu cầu đi lại của gia đình. Còn khoản nợ 1,1 tỷ đồng tôi sẽ trả dần mỗi tháng hơn 9,6 triệu đồng.
Hiện tại, tôi vẫn chưa biết nên chọn hướng đi nào mới là tốt nhất? Liệu tôi có nên tập trung giảm bớt số nợ trong bối cảnh lãi suất thả nổi để bớt áp lực; hay nên ưu tiên chớp cơ hội đầu tư bất động sản để tăng giá trị tài sản; hay nên phục vụ nhu cầu, tăng chất lượng cuộc sống trước mắt của gia đình?
Tôi là người miền Bắc, đang sống và làm việc tại TP HCM. Nhưng nơi tôi muốn mình sẽ sống khi về già lại là Cần Thơ. Năm 2018, sau nhiều lần xuống miền Tây, tôi mua một căn nhà nhỏ ở Cần Thơ. Ban đầu chỉ là vì tôi thích cuộc sống nơi đây: buổi sáng không khí mát lành, đường phố không quá đông đúc, đồ ăn tươi ngon, con người hiền hòa. Hiện căn nhà ấy tôi vẫn cho thuê, nhưng trong đầu luôn nghĩ rằng một ngày nào đó mình sẽ rời TP HCM để về sống ở đó.
Càng sống lâu ở đô thị lớn, tôi càng thấy miền Tây có những giá trị mà nhiều nơi khác đang dần đánh mất. Vùng quê tôi giờ đô thị hóa rất nhanh. Những cánh đồng, ao làng, con mương tuổi thơ dần biến mất. Tôi muốn ăn cua đồng, cá đồng cũng không còn dễ. Có những thứ ngày xưa là món ăn bình dân thì giờ thành đặc sản đắt đỏ. Một kg cua đồng ở Bắc Ninh quê tôi, có lúc giá tới 150.000 - 200.000 đồng, trong khi ở miền Tây chỉ khoảng 50.000 - 70.000 đồng.
TP HCM thì ngày càng đông đúc, áp lực và oi bức. Trong khi đó, miền Tây có khí hậu dễ chịu hơn rất nhiều: không có mùa đông lạnh, ít nắng gắt cực đoan, nhiều cây xanh, sông nước và không khí trong lành. Đó là môi trường rất phù hợp với người lớn tuổi.
Vì thế, tôi nghĩ rằng miền Tây có thể phát triển một hướng đi mới: kinh tế cư trú dài hạn cho người cao tuổi.
>> Tôi sợ cảnh con cái kiệt sức vì chăm cha mẹ già
Hiện nay, miền Tây có rất nhiều lao động từng đi làm công nhân ở Bình Dương, Đồng Nai, TP HCM. Nhưng rồi sau tuổi 45-50, họ sẽ làm gì? Doanh nghiệp cần lao động trẻ hơn, còn trở về quê thì ít việc làm ổn định.
Trong khi đó, chúng ta lại đang bước vào giai đoạn già hóa dân số rất nhanh. Tầng lớp trung lưu ở Hà Nội, TP HCM, miền Trung ngày càng đông. Rất nhiều gia đình có điều kiện sẽ nghĩ đến việc tìm một nơi khí hậu dễ chịu để cha mẹ dưỡng già, nghỉ đông hoặc sống vài tháng mỗi năm. Không phải viện dưỡng lão kiểu khép kín, mà là một cộng đồng sống chậm, gần thiên nhiên.
Tôi hình dung tương lai sẽ có nhiều gia đình - giống như tôi - muốn sở hữu một căn nhà nhỏ ở miền Tây. Người già xuống ở vài tháng mỗi năm để tránh rét, tránh nóng, ăn thực phẩm tươi ngon, đi chợ quê, tập dưỡng sinh ven sông, trò chuyện với hàng xóm. Khi đó, miền Tây sẽ phát triển cả một hệ sinh thái dịch vụ: chăm sóc người lớn tuổi; y tế cộng đồng; nhà vườn nghỉ dưỡng; thực phẩm sạch; xe đưa đón; vật lý trị liệu; sinh hoạt văn hóa; du lịch nhẹ dành cho người cao tuổi. Đó sẽ là ngành kinh tế tạo ra nhiều việc làm bền vững.
Người miền Tây vốn có kinh nghiệm làm du lịch cộng đồng, sống gần gũi và hiếu khách. Nếu được tổ chức bài bản, họ hoàn toàn có thể trở thành lực lượng lao động chăm sóc và dịch vụ cho xã hội già hóa trong tương lai. Thứ quý nhất là không khí sạch, thực phẩm tự nhiên, nhịp sống chậm và cảm giác bình yên, và miền Tây hiện đang sở hữu gần như đầy đủ những điều đó.
Tôi năm nay 55 tuổi, đã thất nghiệp gần 5 năm nay, nhưng cuộc sống hiện tại ở Hà Nội vẫn khá thoải mái. Mỗi tháng, hai căn hộ cho thuê mang về cho tôi khoảng gần 35 triệu đồng, đủ để chi tiêu, chăm sóc sức khỏe và sống ung dung mà không phải phụ thuộc con cái hay lo lắng chuyện cơm áo gạo tiền mỗi sáng.
Nhiều người nghe vậy thường nghĩ tôi may mắn. Nhưng thật ra, đó là kết quả của một quyết định mà tôi đã kiên trì theo đuổi suốt gần 30 năm qua: có tiền là ưu tiên mua nhà sớm. Tôi xuất thân bình thường, đi làm công ăn lương như bao người khác. Hồi ngoài 30 tuổi, thu nhập của tôi cũng tương đối, nhưng chẳng có ai hỗ trợ tài chính. Tôi luôn nghĩ rằng tiền tiết kiệm nếu chỉ nằm trong ngân hàng thì rất khó tạo ra bước ngoặt tài sản. Vì thế, thay vì tiêu dùng nhiều, tôi dồn tiền, vay thêm để mua căn nhà đầu tiên.
Lúc đó, nhiều người can ngăn. Họ bảo tôi liều, vay nợ áp lực, sống kham khổ. Quả thật, những năm đầu rất mệt. Tôi gần như không dám tiêu gì ngoài nhu cầu thiết yếu. Nhưng đổi lại, mỗi tháng trả góp giống như đang ép bản thân tích lũy tài sản. Vài năm sau, bất động sản tăng giá. Tôi bán căn đầu tiên, cộng thêm tiền tích lũy để mua căn khác tốt hơn. Cứ như vậy, tôi tiếp tục mua thêm hai căn hộ nhỏ để cho thuê. Đến tuổi 50, tôi có ba bất động sản: một căn để ở, hai căn tạo dòng tiền.
Rồi biến cố đến, công ty cắt giảm nhân sự, tôi mất việc đúng lúc tuổi không còn trẻ. Ở tuổi này rất khó xin việc mới với mức lương phù hợp. Nhưng may mắn là tôi không rơi vào cảnh mất thu nhập hoàn toàn. Tiền cho thuê nhà đều đặn mỗi tháng giúp tôi sống ổn định suốt 5 năm qua.
>> 'Thuê nhà 12 triệu lời hơn mua chung cư 7 tỷ'
Trong khi đó, nhìn sang một người bạn thân cùng tuổi, tôi thấy một hình ảnh rất khác. Bạn tôi cũng chăm chỉ, đi làm bền bỉ mấy chục năm, nhưng có bao nhiêu tiền tích lũy đều gửi ngân hàng lấy lãi. Hồi trước, mức lãi suất cao nên bạn khá yên tâm. Nhưng vài năm gần đây, lãi suất giảm mạnh, trong khi đồng tiền mất giá, giá nhà lại tăng gấp đôi, gấp ba. Khoản tiết kiệm năm xưa từng đủ mua một căn hộ, giờ chỉ may ra trả được phần tiền đặt cọc.
Ở tuổi 55, bạn tôi vẫn ngày ngày đi làm hơn 10 tiếng ở cơ quan, không dám nghỉ vì sợ mất thu nhập. Trong khi đó, tôi có thể chủ động thời gian, tập thể dục, chăm sóc sức khỏe, thỉnh thoảng đi du lịch ngắn ngày. Thế mới thấy, sự khác biệt không nằm ở việc ai kiếm được nhiều tiền hơn, mà là cách mỗi người sử dụng đồng tiền khi còn trẻ.
Tôi luôn khuyên những người còn trẻ rằng hãy tranh thủ thời gian khi còn khả năng vay và trả nợ, để cố gắng sở hữu nhà càng sớm càng tốt. Nhà không chỉ là chỗ ở, mà còn là tài sản tích lũy dài hạn và một dạng "lương hưu" cho tương lai. Tuổi trẻ, người ta thường nghĩ còn nhiều thời gian. Nhưng thực tế, sức khỏe và khả năng kiếm tiền đều có giới hạn. Đến lúc không còn đủ sức làm việc nữa, muốn mua nhà cũng khó, mà ngân hàng cũng chẳng còn mặn mà cho vay.
Cách đây vài ngày, dưới ánh nắng gay gắt và oi bức của miền Nam, tôi đã đặt một cuốc xe công nghệ do một phụ nữ trung niên cầm lái. Cô khoảng 40 tuổi, mặc chiếc áo đồng phục đã cũ và sờn màu.
Dáng người tương đối nhỏ nên cô phải loay hoay với chiếc xe tay ga trong lúc chờ đợi và gạt chống để đón tôi lên xe.
Những năm gần đây, nền kinh tế chia sẻ đang ngày càng phổ biến hơn đối với nhóm lao động tự do. Vài năm trước, tài xế công nghệ vốn chủ yếu dành cho nam giới, giờ đây ngày càng nhiều phụ nữ hơn 30 tuổi tham gia lĩnh vực này.
Cô tài xế công nghệ chia sẻ với tôi rằng công việc này linh hoạt về mặt thời gian, giúp cô thu xếp về nhà nấu ăn và đưa đón con đi học do hai vợ chồng ở trọ tại thành phố, không có ông bà nội ngoại phụ giúp.
Tuy nhiên, đây chẳng phải là ưu tiên của cô, mà là cô không có sự lựa chọn tốt hơn. Trước khi sinh con, cô từng là nhân viên bán hàng cho một chuỗi quần áo, nhưng sau kỳ nghỉ thai sản, cô không thể tìm được công việc phù hợp với kinh nghiệm trước đó nên chấp nhận làm tài xế công nghệ.
Cô ấy cũng không phải trường hợp duy nhất buộc phải làm tài xế công nghệ để mưu sinh. Nhiều người phụ nữ hơn 30 tuổi phải làm những công việc đòi hỏi thể lực như tài xế công nghệ, vệ sinh máy lạnh... cho thấy việc mưu sinh chưa bao giờ điều dễ dàng đối với nhóm lao động tự do.
Điều này làm tôi nhớ đến một người phụ nữ trung niên đến nhà tôi dọn dẹp do vợ tôi đặt qua một ứng dụng công nghệ. Chị ấy mặc áo đồng phục màu cam hơi phai màu và phải chở theo một túi dụng cụ khá to và bất tiện trên xe máy.
Tương tự chị tài xế công nghệ, họ đều đang bán sức lao động để mưu sinh. Khi bị đẩy ra khỏi thị trường lao động chính thức, họ trở thành lao động tự do với muôn vàn bấp bênh: không có hợp đồng lao động, không được hưởng các chế độ an sinh xã hội, trong khi rủi ro tai nạn và bệnh lý nghề nghiệp rất cao.
Tôi tự hỏi rằng những công việc này có thật sự linh hoạt và tự do, hay chỉ là những người phụ nữ này buộc phải chấp nhận do không còn lựa chọn nào khác? Đến khi nào những người phụ nữ này mới có thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn của sự bấp bênh dưới danh nghĩa "tự do"?
