TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết nhiều người truyền tai nhau rằng cơm nấu xong để nguội, nhất là cho vào tủ lạnh tốt hơn cơm nóng vì giúp giảm tăng đường huyết.
Về mặt khoa học, cơm được nấu chín rồi để nguội, đặc biệt là làm lạnh ở khoảng 4°C, một phần tinh bột trong gạo sẽ thay đổi cấu trúc. Quá trình này gọi là thoái hóa tinh bột, khiến một phần tinh bột trở nên khó tiêu hơn, hay còn gọi là tinh bột kháng. Nhờ đó, cơm nguội có thể được tiêu hóa chậm hơn so với cơm nóng. Một số nghiên cứu cho thấy lượng tinh bột kháng trong cơm có thể tăng từ khoảng 0,6g lên khoảng 1,6g trong 100g cơm sau khi làm lạnh 24 giờ, tức tăng khoảng 2-2,5 lần.
Tuy nhiên, “con số này vẫn khá nhỏ so với tổng lượng tinh bột, vì vậy tác động đến đường huyết chỉ ở mức vừa phải, thường giảm khoảng 10-15% trong một số điều kiện nghiên cứu”, tiến sĩ nói. Như vậy, ăn cơm nguội không phải “ít tinh bột hơn”, mà chỉ là “tiêu hóa chậm hơn một phần”, không thể coi đây là cách để ăn nhiều cơm mà vẫn kiểm soát đường huyết hay giảm cân.
Ngoài ra, hiệu quả này cũng không giống nhau ở mọi loại cơm. Gạo tẻ thông thường, đặc biệt loại cơm tơi, chứa nhiều amylose, sẽ tạo tinh bột kháng tốt hơn so với gạo dẻo hoặc gạo nếp. Cơm nấu ráo, tơi có xu hướng tạo nhiều tinh bột kháng hơn cơm nhão.
Tuy nhiên, cơm sau khi nấu nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus phát triển. Vi khuẩn này có thể tồn tại dưới dạng bào tử trong gạo, sống sót sau khi nấu, khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ sinh độc tố gây ngộ độc.
Triệu chứng thường xuất hiện khá nhanh, có thể chỉ sau 1-6 giờ với biểu hiện nôn hoặc 6-15 giờ với tiêu chảy. Độc tố này không bị phá hủy hoàn toàn khi hâm nóng lại, nên nếu cơm đã bị nhiễm từ trước thì việc đun lại không giúp an toàn hơn.
Theo tiến sĩ, sai lầm phổ biến nhất là nấu cơm xong để ngoài bếp nhiều giờ rồi mới cho vào tủ lạnh hoặc để nguyên cả nồi cơm lớn khiến cơm nguội chậm. Một số người còn hâm đi hâm lại nhiều lần hoặc rã đông cơm ở nhiệt độ phòng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nhìn chung, cơm nguội không phải là thực phẩm có hại, cũng không phải “món bổ dưỡng “. Nếu làm đúng, nó có thể mang lại một lợi ích nhỏ trong kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng không phải là ăn cơm nóng hay cơm nguội, mà là cách nấu, bảo quản và sử dụng thực phẩm.
Nếu muốn sử dụng cơm nguội một cách an toàn, bạn không để cơm ở nhiệt độ phòng quá 1-2 giờ. Nên chia nhỏ để nguội nhanh, bảo quản trong tủ lạnh dưới 4°C hoặc cấp đông nếu cần để lâu. Nên dùng cơm trong vòng 24 giờ nếu để ngăn mát, khi ăn cần hâm nóng kỹ và không hâm lại nhiều lần.
Đối với ngăn đá, nhiệt độ khoảng -18°C có thể ngăn vi khuẩn phát triển, nhưng không tiêu diệt hoàn toàn và cũng không loại bỏ độc tố đã sinh ra trước đó. Vì vậy, việc cấp đông chỉ có ý nghĩa khi cơm được làm lạnh đúng cách ngay từ đầu, chứ không phải là “cách cứu” cơm đã để ngoài quá lâu.
Đây là một trong nội dung đáng chú ý tại dự thảo Thông tư hướng dẫn chính sách khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ tập thể, cá nhân làm tốt công tác dân số mà Bộ Y tế đang lấy ý kiến trước khi ban hành. Dự thảo ra đời trong bối cảnh tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam vẫn ở mức cao, dù cơ quan chức năng đã nhiều năm nỗ lực kiểm soát.
Tỷ số giới tính khi sinh là con số so sánh lượng bé trai so với mỗi 100 bé gái được sinh ra trong một khoảng thời gian nhất định, dùng để xác định xem việc sinh nở có đang diễn ra theo đúng quy luật cân bằng tự nhiên hay không.
Theo dự thảo, các địa phương được chủ động chọn hình thức hỗ trợ phù hợp với mục tiêu dân số và điều kiện thực tế, dành cho những gia đình sinh hai con gái nuôi con khỏe, dạy con ngoan, học giỏi. Chính sách có thể gồm miễn, giảm học phí, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, hỗ trợ sữa học đường, giúp phụ nữ phát triển kinh tế, đồng thời tôn vinh các gia đình tiêu biểu. Trẻ em gái thuộc hộ nghèo, cận nghèo, vùng dân tộc thiểu số, miền núi, bãi ngang, ven biển, hải đảo và xã biên giới nằm trong nhóm ưu tiên.
Bên cạnh chính sách cho cá nhân, Bộ Y tế đề xuất khen thưởng những xã có 100% thôn, tổ dân phố đưa nội dung không lựa chọn giới tính thai nhi, không trọng nam hơn nữ vào hương ước, quy ước. Các cơ sở y tế và cơ sở cung cấp dịch vụ liên quan tham gia đầy đủ hoạt động truyền thông, tập huấn và không vi phạm quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi cũng được xem xét khen thưởng bằng tiền hoặc hiện vật.
Bộ Y tế nhận định nhiều mô hình khuyến khích tại địa phương thời gian qua đã bước đầu làm thay đổi nhận thức về bình đẳng giới. Tây Ninh đưa tiêu chí kiểm soát mất cân bằng giới tính vào hương ước, quy ước, khen thưởng 240 ấp năm 2023 và 208 ấp năm 2024 với tổng kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng. Hưng Yên biểu dương hơn 100 gia đình sinh con gái chăm ngoan, học giỏi. Hải Phòng tuyên dương các gia đình sinh con gái thành đạt, mỗi gia đình 5 triệu đồng. Khánh Hòa và Sơn La lồng ghép nội dung này vào phong trào xây dựng gia đình hạnh phúc và các chương trình dân số hàng năm.
Dù vậy, việc cân bằng giới tính khi sinh vẫn chuyển biến chậm. Kết quả điều tra biến động dân số cho thấy tỷ số này ở mức 110,5 bé trai trên 100 bé gái năm 2009, tăng lên 111,5 năm 2019 và đạt 111,4 năm 2024, cao hơn hẳn mức cân bằng tự nhiên khoảng 106. Tình trạng lệch giới tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt vùng đồng bằng sông Hồng, nơi nhiều địa phương ghi nhận tỷ số tới 118. Ngược lại, phần lớn tỉnh phía Nam duy trì mức gần cân bằng, dao động 105-108.
Cơ quan thống kê dự báo nếu xu hướng này kéo dài, Việt Nam có thể dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2034 và 1,8 triệu người vào năm 2059. Giới chuyên gia lo ngại thực trạng này phá vỡ cấu trúc gia đình, khiến nam giới khó tìm bạn đời, kéo theo hệ lụy kết hôn muộn hoặc sống độc thân suốt đời.
Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Truyền thông - Giáo dục thuộc Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số), cho rằng tâm lý chuộng con trai vẫn phổ biến, trong khi mức sinh đã giảm còn 1,91 con mỗi phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con. Khi mỗi gia đình chỉ sinh một hoặc hai con, nhu cầu lựa chọn giới tính thai nhi càng tăng. Theo ông, quan niệm cần con trai nối dõi, thờ cúng tổ tiên cộng với việc dễ tiếp cận các kỹ thuật chẩn đoán giới tính trước sinh là nguyên nhân chính khiến mất cân bằng kéo dài.
Để giảm lệch giới bền vững, ông Phương cho rằng Việt Nam cần kiềng ba chân là khung pháp lý nghiêm minh, hệ thống giám sát y tế chặt chẽ và chiến dịch truyền thông đủ mạnh để xã hội thay đổi cách nhìn về giá trị của trẻ em gái. Trên thực tế, Luật Dân số quy định bác sĩ tiết lộ giới tính thai nhi sẽ bị tước chứng chỉ hành nghề.
Bộ Y tế khẳng định việc khen thưởng, hỗ trợ các gia đình sinh con gái không nhằm khuyến khích sinh con theo giới tính, mà hướng tới xóa bỏ định kiến "trọng nam khinh nữ", nâng cao vị thế trẻ em gái và đưa tỷ số giới tính khi sinh về dưới 109 vào năm 2030. Đây cũng là một phần trong nhóm chính sách mới nhằm duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với quá trình già hóa.
Làn da có thể phản ánh tình trạng bên trong cơ thể, bao gồm sức khỏe của gan. Nếu da thay đổi bất thường mà không rõ nguyên nhân, đó có thể là dấu hiệu liên quan đến gan, đặc biệt khi tình trạng này xuất hiện nhanh hoặc kéo dài.
Gan đóng vai trò quan trọng trong việc thải độc, chuyển hóa dinh dưỡng và duy trì cân bằng nội môi. Khi chức năng của cơ quan này suy giảm, nhiều thay đổi có thể xuất hiện trên da. Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh gan nghiêm trọng, nhưng nếu kéo dài hoặc nặng lên, người bệnh nên đi khám. Phát hiện sớm, kết hợp chế độ ăn lành mạnh, tập luyện đều đặn và hạn chế rượu bia có thể giúp bảo vệ gan hiệu quả. Dưới đây là 5 thay đổi trên da mà mọi người cần đặc biệt lưu ý.
Vàng da, mắt
Một trong những dấu hiệu điển hình là vàng da, xảy ra khi da và mắt chuyển sang màu vàng. Khi gan không thể xử lý hiệu quả, bilirubin tích tụ trong máu và lắng đọng ở các mô, ban đầu là da rồi đến mắt. Tình trạng này không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ rệt. Dưới ánh sáng tự nhiên, nhiều người bệnh chỉ nhận thấy da có ánh vàng nhạt thay vì màu vàng đậm. Tuy nhiên, dù mức độ da vàng nhẹ cũng cần được kiểm tra sớm.
Ngứa kéo dài không kèm phát ban
Người mắc bệnh gan có thể cảm thấy châm chích, như có gì đó bò dưới da. Thuốc kháng histamine thường không hiệu quả, kem dưỡng ẩm cũng ít cải thiện trong trường hợp này và không có phát ban rõ ràng. Nguyên nhân là do dòng chảy mật bị chậm, khiến muối mật tích tụ dưới da gây ngứa. Triệu chứng ngứa da có xu hướng nặng hơn vào ban đêm và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Các mạch máu đỏ giống hình mạng nhện
Một dấu hiệu khác là sự xuất hiện của các mạch máu nhỏ hình mạng nhện, thường thấy ở cổ, mặt hoặc ngực, đặc biệt ở những người mắc bệnh gan mạn tính.
Mặc dù một vài tổn thương có thể không đáng lo, nhưng nếu xuất hiện nhiều, đặc biệt ở người trưởng thành, bác sĩ thường sẽ kiểm tra chức năng gan vì rối loạn nội tiết do bệnh gan có thể ảnh hưởng đến hoạt động của mạch máu.
Da sẫm màu ở các nếp gấp
Nhiều người cho rằng vùng da sẫm màu dần ở cổ, bẹn hoặc nách là do cháy nắng hoặc ma sát. Tuy nhiên, nếu sắc tố xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển nhanh, nên khám da liễu để kiểm tra kỹ hơn.
Các rối loạn chuyển hóa và bệnh lý liên quan đến gan có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành sắc tố, dẫn đến sạm da kéo dài, thường không đáp ứng với các loại kem thông thường.
Vết thương lâu lành, dễ bầm tím
Việc gan giảm sản xuất các protein đông máu có thể khiến những vết cắt nhỏ chảy máu lâu hơn hoặc va chạm nhẹ cũng để lại vết bầm lớn.
Nhiều người mắc bệnh gan xuất hiện các mảng bầm tím mà không rõ nguyên nhân. Theo bác sĩ, đây thường là dấu hiệu rối loạn đông máu chứ không chỉ là vấn đề ngoài da. Dù đôi khi các biểu hiện này có thể do nắng hoặc da khô, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo từ gan, vì vậy nên kiểm tra sớm để đảm bảo an toàn.
Có những buổi sáng, Long đứng trước gương và không muốn nhìn lâu. Khuôn mặt tròn, thân hình nặng 105 kg, Long nói rằng "đi đến đâu cũng có cảm giác mọi người đang nhìn vào vóc dáng của mình".
Long sống tại TP HCM, không có tiền sử béo phì. Cân nặng của anh tăng dần theo năm tháng do ít vận động, ăn uống thiếu kiểm soát cùng cơ địa dễ tích mỡ. Đến đầu năm 2022, cân nặng 105 kg, hệ quả không chỉ biến đổi ngoại hình mà Long còn bị mỡ máu cao, huyết áp cao, đau xương khớp, thoái hóa khớp gối cấp tính.
Những lần tỏ tình, anh đều nhận lại cái lắc đầu của "đối tác", sự né tránh, đôi khi là những câu nói vô tình như "béo quá" hay "giảm cân đi rồi hãy yêu". Mười lần như vậy. Thay vì sụp đổ hoàn toàn, anh chọn xem đó là điểm bắt đầu.
Tháng 1/2022, Long bắt đầu áp dụng nguyên tắc thâm hụt calo, tức kiểm soát lượng calo nạp vào thấp hơn lượng tiêu hao mỗi ngày. Tổng hợp hơn 30 nghiên cứu của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cho thấy mức thâm hụt 500 calo mỗi ngày giúp giảm từ 0,2 đến 0,9 kg mỗi tuần.
Anh không ăn kiêng cực đoan mà vẫn giữ ba bữa chính, mỗi bữa gồm khoảng 200 g protein từ ức gà, thịt nạc hoặc hải sản, một bát cơm nhỏ hoặc gạo lứt, và 100 đến 150 g rau xanh luộc hay hấp. Buổi sáng là 4 lòng trắng trứng hoặc 50 g yến mạch, bữa xế là chuối hoặc khoai lang trước tập luyện.
Những tuần đầu, anh thấy ngán. Rau luộc, ức gà hấp, không gia vị đậm đà như phở hay cơm trắng quen thuộc. Nhưng Long nhận ra điều gì đó: "Ăn xong cảm giác nhẹ người hơn". Dần dần cơ thể thích nghi. Anh tập ăn theo thứ tự là rau trước, protein sau, tinh bột cuối cùng. Nhai chậm, dừng lại ở ngưỡng no 80%.
Song song chế độ ăn, Long tập gym 5 đến 6 buổi mỗi tuần, buổi sáng tập cardio và bài bụng, buổi chiều tập kháng lực. Những ngày đầu, mỗi động tác đứng lên ngồi xuống đều đau. Có những hôm anh mệt đến mức nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. "Cố gắng lên", Long tự nhủ, rồi tập lại.
Nghiên cứu từ Đại học Harvard chỉ ra rằng tập luyện kháng lực đều đặn không chỉ tăng khối cơ mà còn nâng cao tốc độ trao đổi chất lúc nghỉ ngơi, giúp cơ thể đốt calo hiệu quả hơn ngay cả ngoài giờ tập. Với Long, kết quả hiện ra dần khi đến tháng thứ 6, anh giảm còn 65 kg, tổng cộng 40 kg. Mỡ máu, huyết áp, đau khớp, tất cả đều trở về mức an toàn.
Chiếc áo từng chật cứng nay rộng thùng thình. Gương mặt góc cạnh hơn, bước chân nhẹ hơn, leo cầu thang không còn là thử thách. Long chuyển sang làm huấn luyện viên thể hình, chia sẻ hành trình lên mạng xã hội và nhận về sự quan tâm lớn từ cộng đồng. Mẹ anh đi đâu cũng kể với hàng xóm về con trai.
Long hiện vẫn độc thân, nhưng điều đó không còn là nỗi ám ảnh như trước. "Chiến thắng lớn nhất không phải là giảm được 40 kg, mà là chiến thắng chính bản thân mình. Đó là hành trình của sự kỷ luật, kiên trì và niềm tin không bỏ cuộc", chàng trai tâm sự.
