Theo Hãng tin Reuters, trong bài đăng trên Truth Social ngày 28-4, ông Trump nói Iran muốn Mỹ sớm “mở lại eo biển Hormuz” trong khi xử lý vấn đề nội bộ.
“Iran vừa thông báo với chúng ta rằng họ đang ở trong ‘tình trạng sụp đổ’. Họ muốn chúng ta ‘mở eo biển Hormuz’ càng sớm càng tốt, trong khi họ tìm cách ổn định tình hình lãnh đạo – điều mà tôi tin họ sẽ làm được”, ông Trump viết trên mạng xã hội.
Ông không nêu rõ Iran đã truyền đạt thông điệp này đến Mỹ bằng cách nào.
Phát biểu trên được đưa ra khi Nhà Trắng đang cân nhắc một đề xuất hòa bình mới từ phía Iran. Theo truyền thông Mỹ, Tehran đề xuất chấm dứt việc đóng cửa eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa đối với tàu thuyền và các cảng của Iran.
Tuy nhiên, đề xuất này cũng muốn trì hoãn việc thảo luận về chương trình hạt nhân cho đến sau khi xung đột kết thúc và các tranh chấp vận tải ở vịnh Ba Tư được giải quyết.
Đây cũng là điểm khiến tiến trình đàm phán rơi vào bế tắc. Một quan chức Mỹ cho biết ông Trump không hài lòng với đề xuất mới nhất từ Iran và muốn vấn đề hạt nhân phải được giải quyết ngay từ đầu, coi đây là điều kiện then chốt của bất kỳ thỏa thuận nào.
Trong khi đó, tình hình trên thực địa vẫn mong manh. Dù giao tranh đã phần nào lắng xuống nhờ lệnh ngừng bắn tạm thời, Mỹ và Iran vẫn trong trạng thái đối đầu trên biển khi cả hai bên hạn chế hoạt động vận tải tại vịnh Ba Tư. Eo biển Hormuz vẫn chưa được mở lại, khiến giá năng lượng toàn cầu duy trì ở mức cao.
Ở một diễn biến khác, các lãnh đạo vùng Vịnh ngày 28-4 đã có cuộc họp trực tiếp tại Saudi Arabia lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát, nhằm xây dựng phản ứng chung trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran.
Theo truyền thông nhà nước Saudi Arabia, tham dự hội nghị có Quốc vương Bahrain, Quốc vương Qatar, Thái tử Kuwait và Ngoại trưởng Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE).
Theo Hãng tin AFP, ngày 29-4, người phát ngôn liên minh Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) Mohamed Elmaouloud Ramadane tuyên bố mục tiêu của lực lượng nổi dậy này là buộc các binh sĩ Nga "rút vĩnh viễn khỏi toàn bộ Mali".
Tuyên bố được đưa ra sau khi lực lượng nổi dậy người Tuareg và các nhóm thánh chiến Hồi giáo mở loạt tấn công lớn, gây tổn thất và sức ép lên chính quyền quân sự ở quốc gia Tây Phi này.
"Mục tiêu của chúng tôi là Nga rút vĩnh viễn khỏi Azawad và xa hơn, khỏi toàn bộ Mali. Chúng tôi không có vấn đề gì đặc biệt với Nga, cũng không có với bất kỳ quốc gia nào khác. Vấn đề của chúng tôi là với chính quyền đang cai trị Bamako (thủ đô Mali)", ông Ramadane khẳng định.
Phát biểu của ông Ramadane đến chỉ ít giờ sau khi Bộ Quốc phòng Nga xác nhận lực lượng Africa Corps đã buộc phải rút khỏi thị trấn chiến lược Kidal ở miền bắc Mali.
Đây là đơn vị bán vũ trang dưới quyền kiểm soát trực tiếp của Bộ Quốc phòng Nga, được điều động sang hậu thuẫn chính quyền quân sự Mali.
Theo lời ông Ramadane, chính các binh sĩ Nga đã chủ động đề nghị một hành lang an toàn để rút lui.
"Họ rơi vào tình thế nguy hiểm, không còn lối thoát. Bị bao vây tứ phía, họ đề nghị chúng tôi tìm giải pháp", người phát ngôn FLA nói, đồng thời tuyên bố quân Nga đã thua trong "mọi cuộc chạm trán" với lực lượng này.
Matxcơva hiện chưa phản hồi với những tuyên bố trên. Ông Ramadane cũng khẳng định chính quyền quân sự tại Mali "sớm muộn cũng sẽ sụp đổ".
Tình hình tại Mali đang chuyển biến nhanh chóng. Cuối tuần qua, các nhóm thánh chiến cùng phe nổi dậy và phe ly khai đã liên kết với nhau, đồng loạt tấn công nhiều cứ điểm chiến lược của quân đội trên phạm vi cả nước.
Bộ trưởng Quốc phòng Mali Sadio Camara - người được xem là "kiến trúc sư" của chính sách xoay trục sang Nga - đã thiệt mạng sau hai ngày giao tranh ác liệt. FLA khẳng định sẽ tiến tới kiểm soát các thành phố Gao, Timbuktu và Menaka.
Trung tâm Điều hành thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), tổ chức thuộc quân đội Anh, ngày 18.4 cáo buộc 2 tàu chiến của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắn về phía một tàu dầu di chuyển qua eo biển Hormuz ngày 18.4, theo AP.
Vụ việc xảy ra tại khu vực cách bờ biển đông bắc Oman 20 hải lý. Thuyền trưởng tàu dầu nói rằng 2 tàu của Iran khai hỏa mà không phát cảnh báo qua vô tuyến.
Tàu dầu và thủy thủ đoàn được cho là vẫn an toàn. Trang web theo dõi tàu biển TankerTrackers.com cho biết các tàu đã buộc phải quay đầu quanh eo biển Hormuz sau khi bị Iran nổ súng, gồm một siêu tàu dầu treo cờ Ấn Độ.
Iran chưa bình luận gì về thông tin trên.
Ngay trước đó, quân đội Iran thông báo tái đóng cửa eo biển Hormuz nhằm đáp trả việc Mỹ phong tỏa các cảng biển Iran. Lệnh đóng cửa được đưa ra chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố eo biển đã được mở cho tàu thương mại trong thời gian Israel và Hezbollah ngừng bắn tại Lebanon. Thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 17.4 và kéo dài 10 ngày.
Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia quốc hội Iran nói rằng eo biển Hormuz đã quay trở lại nguyên trạng, tàu thuyền phải trả phí và được Iran chấp thuận mới được đi qua.
Iran tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển huyết mạch này đến chừng nào Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền ra vào cảng biển Iran. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh ngày 18.4 nói rằng Mỹ không thể áp đặt ý chí lên Iran và phong tỏa eo biển Hormuz.
Vị quan chức còn cho biết chưa ấn định thời gian diễn ra vòng đàm phán kế tiếp giữa hai nước tại Pakistan. Theo ông, hai bên trước hết phải hoàn tất khuôn khổ hiểu biết chung trước. "Chúng tôi không muốn bước vào cuộc đàm phán nào mà kết quả sẽ là một thất bại, vì điều đó có thể trở thành cái cớ cho một vòng leo thang khác", ông Khatibzadeh nói.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, ngày 28/4 công bố hình ảnh cuộc đổ bộ và khám xét tàu hàng Blue Star III trên biển Arab. Phương tiện bị nghi là đang di chuyển đến Iran và vi phạm lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt.
Trong video, binh sĩ thuộc Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh (MEU) số 31 triển khai bằng trực thăng từ tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli, sau đó đu dây xuống tàu Blue Star III và tiếp cận khoang điều khiển.
"Lực lượng Mỹ đã thả phương tiện sau khi khám xét và xác minh tàu không có kế hoạch cập bến ở Iran", CENTCOM thông báo.
CENTCOM không nêu lý do cụ thể khiến tàu bị nghi ngờ hướng tới Iran. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy Blue Star III rời cảng Qasim của Pakistan và đang trên hành trình đến cảng Sohar của Oman.
Đây là tàu hàng thứ tư bị kiểm tra kể từ khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải nhằm vào Iran, nhưng là trường hợp đầu tiên được trả tự do. Ít nhất ba tàu gồm Touska, Tifani và Majestic X đã bị lực lượng Mỹ bắt giữ.
CENTCOM cho biết chiến dịch phong tỏa đã buộc 39 tàu thay đổi hành trình trong hơn 2 tuần qua, tuyên bố lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa trên khắp Trung Đông và khẳng định hoạt động này đã "cắt đứt mọi giao thương hai chiều của Iran".
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Iran đã gần như phong tỏa eo biển này, buộc các tàu thương mại phải xin phép hoặc nộp phí để đi qua và cấm các phương tiện có liên hệ với Mỹ và Israel, cùng những bên khác tham gia vào cuộc xung đột.
Trong khi đó, hải quân Mỹ thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài vịnh Oman, cảnh báo sẽ bắt giữ bất cứ tàu nào đến hoặc rời đi từ cảng Iran, cũng như đã nộp phí cho Tehran.
Mỹ cũng mở rộng phạm vi thực thi phong tỏa, cũng như các loại hàng hóa có thể khiến tàu hàng bị kiểm tra hoặc tịch thu nếu liên quan Iran.
Một số chuyên gia hàng hải nhận định kiểm soát toàn bộ lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz là thách thức lớn, đồng thời cho rằng các tàu có thể né tránh bằng cách thay đổi dữ liệu định vị hoặc di chuyển qua vùng biển quốc gia khác.
