Nguyễn Minh Tú, 22 tuổi, quê Phú Thọ, sẽ nhận bằng tốt nghiệp cử nhân Khoa học máy tính của Đại học Bách khoa Hà Nội (HUST) vào giữa tháng 5 tới. Với điểm tổng kết 3.94/4, Tú là thủ khoa tốt nghiệp sớm một kỳ của ngành và là á khoa toàn đại học.
“Ngành mình khá nhiều sinh viên tốt nghiệp sớm nên mình không nghĩ có thể dẫn đầu”, Tú nói. Chàng trai quê Phú Thọ đang là kỹ sư tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Samsung Việt Nam (SRV).
Tú từng được tuyển thẳng vào lớp chuyên Sinh, trường THPT chuyên Hùng Vương, nhờ giải nhất cấp tỉnh môn này hồi lớp 9. Khi đó, Tú còn nghĩ sẽ học ngành Y khi vào đại học.
Thế nhưng, sau năm lớp 10, Tú nhận ra mình thích môn Toán hơn. Giải thi học sinh giỏi đơn thuần đến từ việc ứng dụng xác suất thống kê trong Toán để giải bài tập. Vì thế, Tú thấy “ngợp” khi học ở lớp chuyên Sinh.
Giữa lúc đó, nam sinh nghe được bản tin trên truyền hình rằng lương tháng ngành IT có thể lên tới 140 triệu đồng. Tìm hiểu thêm, Tú quyết định theo đuổi.
Để chuyển hướng, Tú chia sẻ suy nghĩ với gia đình và thầy cô. Trong khi các bạn tập trung học Sinh, Tú học Toán, Lý nhiều hơn. Tú cũng phải học thêm tiếng Anh nhằm “lấy lại gốc” để đăng ký xét tuyển bằng tổ hợp A01 (Toán, Lý, Anh).
Năm 2022, Tú đạt 28,45 điểm thi tốt nghiệp THPT, trở thành á khoa tổ hợp A01 tỉnh Phú Thọ. Tuy nhiên năm đó, ngành Khoa học máy tính của HUST không xét loại điểm này. Nam sinh đỗ bằng điểm thi đánh giá tư duy với 24,6/30 điểm, thừa 2,35 so với điểm chuẩn.
Vào trường, Tú hồi hộp vì không đầu tư cho môn Tin học từ trước, cũng chỉ là “tay ngang” học Toán ở lớp chuyên Sinh. Trong khi đó, nhiều bạn trong lớp có giải nhất, nhì quốc gia.
“Mình bị áp lực đồng trang lứa, luôn suy nghĩ không biết có thể cạnh tranh với các bạn không”, Tú nhớ lại.
Sau kỳ đầu, Tú quyết định không so sánh mình với các bạn mà tập trung vào những gì đang có và cải thiện dần.
Hai năm đầu học đại cương, nam sinh tập trung tự học hoàn toàn. Trên lớp, Tú ngồi bàn đầu “bằng mọi giá” để dễ tập trung và tương tác với thầy cô, đặt câu hỏi khi có bất kỳ thắc mắc nào nhằm hiểu bài ngay tại lớp.
Về nhà, Tú tắt mạng xã hội, gần như chỉ nhắn tin qua Zalo cho người thân, để luyện đề. Sau kết quả không tốt môn Đại số trong kỳ I, Tú càng tập trung, đặc biệt các môn đại cương liên quan Toán.
“Có nền tảng Toán tốt, sau làm về mảng nào trong lĩnh vực IT cũng có thể ứng dụng và nhanh chóng thích nghi”, Tú nhìn nhận.
Đặt mục tiêu tốt nghiệp sớm để thử thách bản thân, nhiều thời điểm Tú stress bởi luôn phải học số tín chỉ nhiều hơn bình thường và học cả mùa hè. Như kỳ I năm thứ ba, nam sinh học tới 24 tín chỉ – mức tối đa được phép đăng ký và nhiều hơn 6 so với nhiều bạn bè.
Cùng lúc, Tú thực tập tại Samsung, duy trì làm gia sư Toán, Lý hai buổi một tuần cho học sinh THPT.
Kỳ sau đó, nam sinh còn đăng ký tham gia nghiên cứu ở phòng thí nghiệm về AI. Đây là nền tảng để nam sinh làm đồ án về ứng dụng AI vào tinh chỉnh dữ liệu dự báo thời tiết sẵn có, từ đó hình thành bộ dữ liệu chính xác hơn, sử dụng cho các khu vực bị ảnh hưởng bởi khí hậu gió mùa như Việt Nam.
Nói về công việc tại Samsung Việt Nam, Tú cho biết bắt nguồn từ khi đọc được thông báo tuyển sinh viên năm cuối tài năng của doanh nghiệp này. Dù khi đó mới học năm thứ hai, Tú mạnh dạn ứng tuyển và không ngờ được nhận. Tại đây, Tú được tham gia đào tạo, hỗ trợ các dự án. Đầu năm nay, nam sinh trở thành nhân viên chính thức ở mảng An toàn thông tin.
“Mình sẽ cần thời gian làm quen”, Tú nói. “Đây là mảng mới, nhưng mình tin nền tảng ở Bách khoa Hà Nội có thể giúp thích ứng nhanh”.
Nam sinh dự định học lên bậc cao hơn và trở thành giảng viên nếu có cơ hội để mang những trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp đến gần hơn với sinh viên.
Ngày 28.5, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành quyết định phê duyệt Đề án xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp từ hạng 3 lên hạng 2 đối với viên chức giáo viên mầm non, phổ thông trong các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập năm 2026.
Theo kế hoạch, kỳ xét thăng hạng dự kiến triển khai từ tháng 5 đến tháng 12.2026.
Theo đề án, toàn tỉnh hiện có giáo viên hạng 1 chiếm 1,25%; hạng 2 chiếm 45,39%; hạng 3 chiếm 53,36%. Ở bậc mầm non, giáo viên hạng 1 chỉ chiếm 0,1%; hạng 2 đạt 45,04%; hạng 3 chiếm tới 54,86%. Tại tiểu học, giáo viên hạng 3 vẫn chiếm tỷ lệ cao với 57,65%.
Cấp THCS có cơ cấu tương đối ổn định hơn khi giáo viên hạng 1 đạt 4,15%; hạng 2 đạt 57,88%; hạng 3 chiếm 37,97%.
Đáng chú ý, cấp THPT được xác định là cấp học mất cân đối lớn nhất về cơ cấu chức danh nghề nghiệp. Giáo viên hạng 1 chỉ đạt 0,19%; hạng 2 khoảng 24%; trong khi hạng 3 chiếm trên 75%. Giáo dục thường xuyên cấp THPT cũng có tỷ lệ giáo viên hạng 3 trên 80%.
"Những con số này phản ánh thực trạng đội ngũ giáo viên giữa các cấp học chưa đồng đều, đồng thời cho thấy áp lực chuẩn hóa đội ngũ trong giai đoạn hiện nay", đề án nêu.
Đề án quy định việc xét thăng hạng phải căn cứ nhu cầu vị trí việc làm và cơ cấu chức danh nghề nghiệp của từng đơn vị sự nghiệp công lập đã được phê duyệt. Sau xét thăng hạng, tổng tỷ lệ giáo viên hạng 1 và hạng 2 tại mỗi cơ sở giáo dục không vượt quá 50%.
"Quy định này nhằm bảo đảm cân đối cơ cấu chức danh nghề nghiệp, tránh tình trạng mất cân đối giữa các hạng giáo viên hoặc chạy theo số lượng mà không gắn với nhu cầu thực tế của đơn vị", UBND tỉnh Phú Thọ lý giải.
Một trong những điểm đáng chú ý của đề án là phân định rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện giữa các cấp quản lý. Theo đó, Sở GD-ĐT Phú thọ và UBND các xã, phường thẩm định, tổng hợp chỉ tiêu; tổ chức kỳ xét thăng hạng đối với giáo viên thuộc thẩm quyền quản lý theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Đề án cũng quy định cụ thể về hồ sơ, minh chứng và trách nhiệm quản lý hồ sơ. Các minh chứng phải phản ánh đúng năng lực, kết quả công tác của giáo viên; hồ sơ thiếu thành phần, không hợp lệ hoặc không đủ điều kiện sẽ không được tiếp nhận.
Theo đánh giá trong đề án, một số khó khăn hiện nay là hệ thống văn bản hướng dẫn có thời điểm chưa thống nhất; việc phân cấp trước hợp nhất giữa các địa phương còn khác nhau; một bộ phận giáo viên đủ điều kiện nhưng chưa được xét thăng hạng kịp thời.
Một số nơi tổ chức xét thường xuyên, trong khi nhiều địa bàn số lượng giáo viên được xét còn hạn chế, đặc biệt ở cấp THPT. Điều này dẫn tới mất cân đối cơ cấu chức danh nghề nghiệp giữa các cấp học.
"Đây cũng là những vấn đề tác động trực tiếp đến tâm lý, động lực công tác của đội ngũ giáo viên trong nhiều năm qua. Vì vậy, việc triển khai đồng bộ đề án lần này được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những bất cập tồn tại trước đây", đề án nêu.
Các cơ quan, đơn vị được yêu cầu rà soát đúng tiêu chuẩn; thẩm định kỹ hồ sơ và đẩy mạnh giám sát từ khâu tiếp nhận đến công bố kết quả nhằm hạn chế tiêu cực, bảo đảm quyền lợi chính đáng của giáo viên.
Cuối tháng 4 vừa qua, Báo Thanh Niên đã thông tin, hàng loạt giáo viên THPT của tỉnh Phú Thọ (cũ) phản ánh tới báo, bức xúc về việc 10 năm nay tỉnh này chưa một lần tổ chức thi hoặc xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp cho giáo viên THPT.
Đến thời điểm hết tháng 3.2026, tại tỉnh Phú Thọ (cũ), giáo viên tiểu học và THCS đã được rà soát, bổ nhiệm, chuyển xếp và thăng hạng theo quy định; trong khi đó gần như toàn bộ giáo viên THPT chưa được tổ chức xét thăng hạng, mặc dù nhiều giáo viên đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định dù sắp nghỉ hưu hoặc đã nghỉ hưu.
Sự chậm trễ quá lâu này ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi, đồng lương cũng như ghi nhận cống hiến của nhà giáo trong quá trình công tác cũng như khi đã nghỉ hưu, khiến họ rất tâm tư, giảm động lực cống hiến.
Với điểm trung bình GPA 3.98/4 (tương đương 9.34/10), cô là một trong những sinh viên dẫn đầu lớp Sư phạm Toán chất lượng cao. Điểm các môn chuyên ngành của Ngọc Anh hầu hết trên 9, trong đó nhiều môn đạt điểm tuyệt đối.
Ít ai biết, nữ sinh từng hai lần giành giải ba kỳ thi học sinh giỏi quốc gia này lại có khởi đầu không mấy suôn sẻ với môn Toán.
Ngọc Anh kể, thời cấp hai, lực học môn Toán chỉ ở mức "bình thường". Dù có tên trong đội tuyển, thành tích của nữ sinh liên tục dậm chân tại chỗ. Nhiều lúc thấy bế tắc, Ngọc Anh muốn bỏ cuộc để chuyển hướng sang học Hóa hoặc tiếng Anh".
Bước ngoặt đến vào năm lớp 8, khi cô tham gia một lớp học thêm Toán. Cách giảng dạy mới từ giáo viên đã truyền cảm hứng, giúp nữ sinh phát huy tư duy Toán học. "Lỗ hổng" kiến thức dần được lấp đầy, Ngọc Anh bứt phá giành giải nhì thành phố năm lớp 8, rồi giải nhất cấp tỉnh năm lớp 9, tạo tiền đề để thi đỗ vào lớp chuyên Toán, trường THPT chuyên Vĩnh Phúc.
"Mình dần nhận thấy Toán không chỉ là môn học thú vị mà còn giúp ích cho khả năng tự học và suy luận trong cuộc sống, đặc biệt tăng tính logic khi học tiếng Anh", Ngọc Anh nói.
Trong ba năm học ở đây, nữ sinh hai lần giành giải ba thi học sinh giỏi quốc gia, được tuyển thẳng đại học.
Dù vậy, vào trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ngọc Anh gặp không ít khó khăn, đặc biệt khi học các môn chuyên ngành từ năm thứ hai. Ngoài Giải tích đã được tiếp cận từ cấp ba, hai môn Đại số tuyến tính và Cấu trúc đại số khiến nữ sinh cảm thấy như một "tờ giấy trắng".
Để bắt kịp chương trình, Ngọc Anh xác định mấu chốt nằm ở việc tự học. Cô thường ghi chép lại toàn bộ kiến thức theo hệ thống và tìm bài tập tương ứng với lý thuyết để luyện tập, tự chứng minh. Với những bài khó, nữ sinh đọc tài liệu hướng dẫn rồi viết lại theo cách hiểu của mình, thỉnh thoảng lấy ra giải lại để ghi nhớ theo phương pháp lặp lại - ngắt quãng (Spaced Repetition Method).
Ngoài ra, Ngọc Anh "săn" điểm cộng bằng cách đi học đầy đủ và chăm chỉ phát biểu, hoàn thành bài tập về nhà. Với nữ sinh, phát biểu không chỉ giúp tự tin hơn mà còn là cơ hội trao đổi với giảng viên, đào sâu kiến thức ngay trên lớp.
Trước mỗi kỳ thi, Ngọc Anh thường lên kế hoạch ôn tập từ sớm và đặt mục tiêu cụ thể. Nữ sinh cũng kết hợp xem bài giảng trực tuyến và tham khảo vở ghi, đề cương các khóa trước, học cả những phần kiến thức giảm tải để hiểu sâu bài.
"Mình luôn quan niệm mỗi môn chỉ được học một lần nên phải học để hiểu, không phải chỉ cho có", Ngọc Anh chia sẻ. Những lúc căng thẳng, cô chọn cách đi bộ để giải tỏa, giúp đầu óc thư giãn trước khi quay lại bàn học.
Nhờ vậy, các môn chuyên ngành của Ngọc Anh luôn trên 9, thậm chí đạt điểm 10, nổi bật có môn Xác suất thống kê.
Nữ sinh đặc biệt yêu thích môn học này nhờ phương pháp dạy cuốn hút của giảng viên và ý nghĩa thực tiễn. Ngọc Anh thấy xác suất thống kê bổ trợ nhiều khái niệm như biến ngẫu nhiên, phân phối xác suất hay độ lệch chuẩn, có thể ứng dụng trong đầu tư chứng khoán hay giá vàng.
Dù sở hữu bảng điểm gần như toàn A, Ngọc Anh thừa nhận vẫn có "điểm yếu" ở các môn lý luận trừu tượng như Tâm lý học giáo dục hay Kinh tế chính trị. Đây cũng là hai môn mà Ngọc Anh không đạt điểm A.
Ngoài học, nữ sinh có đề tài nghiên cứu đoạt giải nhất cấp khoa và giải ba cấp trường. Song, cô nhận định bản thân vẫn chưa có duyên với nghiên cứu mà hứng thú hơn với giảng dạy.
Nữ sinh sớm rèn luyện kỹ năng sư phạm bằng cách làm gia sư từ thời THPT và làm trợ giảng tại trung tâm từ năm thứ hai đại học. Cô tham gia các câu lạc bộ nghiệp vụ để học cách soạn thảo bài giảng, thiết kế trò chơi tương tác nhằm giúp tiết học bớt khô khan.
Trong kỳ học cuối tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Ngọc Anh quay về THPT chuyên Vĩnh Phúc kiến tập, và được nhận về trường.
Thầy Lê Xuân Đại, tổ trưởng tổ Toán - Tin, trường THPT chuyên Vĩnh Phúc, từng là giáo viên dạy đội tuyển của Ngọc Anh. Vốn là học trò cũ của trường rồi quay về, thầy phấn khởi khi học trò lựa chọn con đường giống mình.
Ấn tượng của thầy Đại với Ngọc Anh còn bởi sự đam mê và chăm chỉ, cùng tư duy Toán tốt. Dù là "bóng hồng" duy nhất ở đội tuyển toán ngày trước, Ngọc Anh vẫn thể hiện cá tính và cạnh tranh cao. Thầy hy vọng cô sẽ sớm khẳng định mình ở mái trường cũ.
Ngọc Anh dự định học cao học theo chuyên môn Xác suất thống kê để tiếp tục về làm giáo viên THPT.
"Mình mong gặt hái thành tích trong giảng dạy lớp chuyên Toán và đội tuyển quốc gia", cô chia sẻ.
Ông Phạm Thành Nhân, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP HCM, cho biết thông tin trên tại hội thảo Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao do Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 20/5.
Theo ông Nhân, sự thiếu hụt trầm trọng nhóm chuyên gia dẫn dắt trong các lĩnh vực mũi nhọn đang trở thành rào cản trực tiếp, làm chậm tiến trình phát triển bền vững và xây dựng đô thị thông minh của TP HCM.
Thành phố đã ra chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Ví dụ, chuyên gia sẽ nhận mức trợ cấp ban đầu tối đa 100 triệu đồng khi về làm việc, thu nhập hàng tháng linh động từ 30-100 triệu đồng. Ngoài ra, họ được hưởng thù lao bằng 5% giá trị của công trình nghiên cứu được nghiệm thu hoặc thưởng tối đa lên đến 1 tỷ đồng với thành tích đặc biệt xuất sắc; hỗ trợ tiền thuê nhà 7 triệu đồng một tháng.
Từ năm 2023 đến nay, 10 chuyên gia, nhà khoa học đã về làm việc cho TP HCM theo chính sách này, tạo ra tác động lớn ở một số lĩnh vực chuyên môn. Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ đánh giá con số này còn rất khiêm tốn.
Ông chỉ ra nguyên nhân là sự cạnh tranh khốc liệt ở khối tư nhân và doanh nghiệp FDI (có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài). Xét tổng thể về môi trường sống, không gian làm việc và tính linh hoạt trong thu nhập, chính sách ưu đãi của TP HCM vẫn chưa bằng các doanh nghiệp đa quốc gia. Chưa kể các quy định xuất nhập cảnh, cấp giấy phép lao động và phê duyệt hồ sơ với chuyên gia nước ngoài, Việt kiều còn phức tạp, làm giảm động lực và sự hào hứng của họ.
Ông Nhân lấy ví dụ visa lao động của chuyên gia nước ngoài phải gia hạn hàng năm, thủ tục phức tạp. Sở Nội vụ đề xuất thí điểm cấp "Thị thực công nghệ" hoặc thẻ tạm trú với thời hạn đặc biệt 5-10 năm cho nhóm có trình độ cao, hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược theo Nghị quyết 57. Loại thị thực này tương tự mô hình ONE Pass của Singapore.
Ngoài ra, chính sách thu hút nhân tài cần bổ sung một số ưu đãi như phương tiện đi lại, trường học, bệnh viện quốc tế cho con em chuyên gia...
Ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhìn nhận nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều nước đang triển khai mạnh mẽ chính sách thị thực nhân tài, tạo ra cuộc đua thu hút chất xám trên toàn cầu. Việt Nam cũng có nhiều chính sách nhưng thiếu cơ chế đặc thù về cư trú, tài chính và bảo đảm cuộc sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế.
GS. TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, đồng tình. Bà cho rằng thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chính sách nhập cư hay thủ tục hành chính.
Nhiều nước mời gọi được nhân lực chất lượng cao không chỉ bằng mức lương, ưu đãi tài chính mà bằng cả hệ sinh thái. Trong đó, cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp và thương mại hóa, quyền lợi cho gia đình đi cùng chất lượng sống hấp dẫn.
Theo một báo cáo của Bộ Nội vụ năm 2022, tỷ lệ tiến sĩ làm việc trong hệ thống công chức ở Việt Nam khoảng 0,63%. Trong khi đó, ở Mỹ, tỷ lệ này khoảng 9%, theo khảo sát của Quỹ khoa học Mỹ năm 2021. Con số này ở Hàn Quốc là gần 5%, nhưng chỉ 1-1,8% ở một số nước như Australia hay Nhật.