Theo quan điểm của Y học cổ truyền Trung Quốc, việc ăn sáng đúng cách chứa đựng những bí mật giúp bảo vệ não bộ và nuôi dưỡng dạ dày. Trong cuốn sách Điều trị các bệnh thường gặp bằng Đông y, bác sĩ Zhang Xueliang, Học viện Khoa học Y học Trung Quốc, dẫn lại lời dạy từ cổ thư Lão Lão Hằng Ngôn rằng:
“Giữa trưa dương khí thịnh nhất, lúc mặt trời lặn dương khí suy yếu, vì vậy sáng nên ăn no, trưa ăn nhẹ và tối nên để bụng trống”. “Sáng ăn ngon, tối ăn ít” chính là quy tắc vàng để sống thọ và là trọng tâm của phương pháp “dưỡng vị” trong Đông y.
Bữa sáng giữ vai trò quan trọng nhất trong ngày. Sau một đêm dài ngủ nghỉ, cơ thể đã tiêu hao năng lượng liên tục hơn 10 giờ mà không được bổ sung. Lúc này, cơ thể cần được nạp năng lượng thông qua bữa sáng để duy trì sự tỉnh táo và bền bỉ cho cả ngày làm việc. Việc bỏ bữa sáng thường xuyên có thể dẫn đến tình trạng lờ đờ, suy giảm chức năng tiêu hóa và hệ miễn dịch. Hơn nữa, để bụng đói sẽ gây ra cảm giác thèm ăn dữ dội trước bữa trưa, dẫn đến việc ăn quá mức và gây béo phì. Về lâu dài, thói quen này còn tiềm ẩn nguy cơ gây ra các bệnh mạn tính như polyp túi mật và sỏi mật.
Để có một bữa sáng chất lượng, bác sĩ Trương cho biết yếu tố tiên quyết là thực phẩm phải ở trạng thái nóng. Do các nhóm thực phẩm sống và lạnh dễ làm tổn hao dương khí vùng bụng, việc dùng đồ nóng sẽ giúp bảo vệ vị khí và hỗ trợ lưu thông máu. Khi vừa thức dậy, các mạch máu và cơ bắp vẫn đang ở trạng thái co lại, nếu nạp đồ lạnh sẽ khiến cơ quan trong cơ thể co thắt mạnh hơn, cản trở hấp thụ dưỡng chất từ thức ăn và dẫn đến các vấn đề như da dẻ xanh xao, chán ăn hay dễ cảm lạnh.
Theo bác sĩ, một bữa sáng chất lượng nên có tinh bột làm thành phần chủ đạo, bởi nhóm chất này không chỉ cung cấp nguồn năng lượng dồi dào và sự minh mẫn cho não bộ mà còn tăng cường khả năng hấp thụ các dưỡng chất từ sữa hoặc sữa đậu nành. Đồng thời, việc bổ sung đầy đủ nước trong bữa sáng là yêu cầu cần thiết để hỗ trợ quá trình tiêu hóa, đồng thời bù đắp kịp thời lượng nước mà cơ thể đã tiêu hao sau một đêm dài.
Trong việc phối hợp thực phẩm, việc bổ sung một lượng vừa đủ chất đạm và chất béo lành mạnh từ các nguồn như trứng, các sản phẩm từ đậu nành, thịt nạc hay lạc sẽ giúp kéo dài cảm giác no, đồng thời duy trì nguồn năng lượng bền bỉ cho cơ thể suốt buổi sáng. Để thực đơn thêm hoàn hảo, người dùng nên kết hợp thêm rau xanh và trái cây nhằm cung cấp các loại vitamin hòa tan cùng chất xơ cần thiết. Bác sĩ gợi ý một bữa sáng lành mạnh gồm những món ăn ấm nóng như cháo, yến mạch, tào phớ, sữa đậu nành nóng hoặc chè mè đen, kết hợp cùng các loại bánh mì, rau xanh và trái cây để đảm bảo đủ chất.
Bác sĩ đặc biệt lưu ý các bậc phụ huynh rằng việc bỏ bữa sáng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tăng trưởng, phát triển thể chất cũng như kết quả học tập của trẻ em và thanh thiếu niên. Do đó, cha mẹ cần nêu gương và hỗ trợ con trẻ hình thành thói quen ăn uống khoa học ngay từ sớm. Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn sáng sau khi thức dậy khoảng 20 đến 30 phút, bởi đây là lúc hệ tiêu hóa đạt trạng thái lý tưởng nhất để hấp thụ và chuyển hóa trọn vẹn các chất dinh dưỡng.
Các bệnh liên quan đến tuyến giáp thường diễn ra âm thầm. Các triệu chứng khá mơ hồ, chẳng hạn mệt mỏi, tăng cân, khó giảm cân, táo bón, da khô, rụng tóc, run tay hoặc mất ngủ, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường nghi ngờ liên quan đến tuyến giáp, người sau 40 tuổi có thể thực hiện các xét nghiệm sau:
Xét nghiệm TSH được dùng phổ biến nhất để kiểm tra chức năng tuyến giáp. Hoóc môn TSH do tuyến yên tiết ra, có nhiệm vụ kích thích tuyến giáp tạo các hoóc môn T3 và T4. Đây đều là những hoóc môn giúp điều hòa quá trình trao đổi chất của cơ thể.
Khi tuyến giáp hoạt động kém, lượng hoóc môn tuyến giáp giảm xuống. Để bù đắp, tuyến yên sẽ tăng tiết TSH nhằm kích thích tuyến giáp hoạt động nhiều hơn, khiến chỉ số TSH tăng cao.
Ngược lại, nếu tuyến giáp sản xuất quá nhiều hoóc môn như ở bệnh cường giáp, tuyến yên sẽ giảm tiết TSH nên kết quả xét nghiệm sẽ thấp hơn bình thường, bác sĩ Marina Basina, chuyên gia nội tiết tại hệ thống bệnh viện Stanford Health Care (Mỹ), cho biết.
Người sau 40 tuổi nên trao đổi với bác sĩ để xét nghiệm TSH nếu thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, tăng hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân, táo bón kéo dài, tim đập nhanh chậm bất thường, run tay.
Nếu TSH giống như tín hiệu cảnh báo đầu tiên thì FT4 giúp bác sĩ biết tuyến giáp đang tiết hoóc môn ở mức nào. Phần lớn hoóc môn T4 trong máu gắn với protein vận chuyển nên chưa thể phát huy tác dụng ngay. Chỉ phần T4 ở dạng tự do (FT4) mới có thể đi vào tế bào và trực tiếp thực hiện chức năng của hoóc môn tuyến giáp.
Vì vậy, xét nghiệm FT4 phản ánh chính xác hơn lượng hoóc môn tuyến giáp đang thực sự có thể tác động đến cơ thể. Xét nghiệm TSH và FT4 thường được bác sĩ yêu cầu thực hiện cùng nhau. Kết quả sẽ giúp xác định suy giáp, cường giáp hay chỉ mới ở giai đoạn sớm.
Không phải mọi người sau tuổi 40 đều cần thực hiện xét nghiệm này mà chỉ cần trong một số trường hợp. Cụ thể, sau khi đã xem xét triệu chứng, bác sĩ nghi ngờ người bệnh có vấn đề tuyến giáp. Khi đó, xét nghiệm FT3 hoặc calcitonin mới được thực hiện.
Xét nghiệm FT3 thường được sử dụng khi nghi ngờ cường giáp. Trong khi đó, calcitonin là hoóc môn do tế bào C của tuyến giáp tiết ra. Xét nghiệm calcitonin chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ phát hiện ung thư tuyến giáp thể tủy, một dạng ung thư hiếm gặp, theo Healthline.
Sau đây các chuyên gia sẽ giải thích rõ điều gì sẽ xảy ra cho cơ thể nếu bạn hấp thu quá nhiều axit béo omega-3, đồng thời cũng chỉ ra ngưỡng an toàn cần lưu ý, theo trang tin sức khỏe Eating Well.
Tiến sĩ Kari Hamrick, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết việc sử dụng quá liều omega-3 có thể dẫn đến một số tác dụng phụ.
Đường tiêu hóa. Ở đa số người dùng, các phản ứng thường gặp gồm đau đầu và các vấn đề tiêu hóa như ợ nóng, buồn nôn hoặc tiêu chảy.
Tim mạch. Chuyên gia dinh dưỡng Natalie Walsh, chuyên về tim mạch, cảnh báo rằng dùng dầu cá liều cao có thể gây rối loạn nhịp tim. Nguy cơ này tăng lên khi dùng khoảng 4.000 mg mỗi ngày, đặc biệt ở những người có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ cao. Một số nghiên cứu cũng cho thấy ngay cả người khỏe mạnh vẫn có thể gặp tình trạng này nếu sử dụng liều cao. Vì vậy, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Nguy cơ chảy máu. Omega-3 liều cao có thể làm chậm quá trình đông máu, từ đó làm tăng nhẹ nguy cơ chảy máu, nhất là ở người đang dùng thuốc chống đông. Tuy nhiên, các trường hợp chảy máu nghiêm trọng được ghi nhận là rất hiếm, kể cả ở liều cao. Với người khỏe mạnh dùng liều thông thường, nguy cơ này khá thấp. Dù vậy, nếu sắp phẫu thuật hoặc đang dùng thuốc, cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Suy giảm miễn dịch. Việc sử dụng omega-3 với liều rất cao có thể ảnh hưởng đến một số hoạt động của hệ miễn dịch do đặc tính chống viêm. Tuy nhiên, tác động này nhìn chung không đáng kể và omega-3 vẫn được xem là an toàn khi dùng đúng khuyến nghị.
Bao nhiêu là quá nhiều? Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo không nên dùng quá 5 g omega-3 mỗi ngày (bao gồm EPA và DHA) từ thực phẩm bổ sung, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
Tiến sĩ Kari Hamrick nhấn mạnh: Dầu cá omega-3 nhìn chung an toàn và dễ dung nạp với đa số người dùng, nhưng việc sử dụng liều cao có thể tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, nếu có ý định bổ sung liều cao, nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.
Curcumin là hoạt chất chính trong nghệ, nổi tiếng với khả năng chống viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, cơ thể chỉ hấp thu được một lượng nhỏ hoạt chất này. Vì vậy, việc lựa chọn nghệ tươi hay bột nghệ có thể ảnh hưởng đáng kể đến lượng curcumin mà cơ thể nhận được, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Cả nghệ tươi và bột nghệ đều chứa curcumin. Tuy nhiên, nghệ tươi có tới 80 - 90% là nước nên lượng curcumin trong cùng một khối lượng thường thấp hơn so với nghệ khô.
Quá trình sấy khô giúp loại bỏ nước và làm curcumin trở nên đậm đặc hơn. Nhờ đó, bột nghệ trở thành nguồn cung cấp curcumin dồi dào hơn nghệ tươi.
Tuy nhiên, chất lượng bột nghệ còn phụ thuộc vào phương pháp chế biến.
Nghiên cứu trên tạp chí Hóa học Thực phẩm (Food Chemistry) vào năm 2021 so sánh các phương pháp sấy đông khô, sấy khí nóng và phơi nắng cho thấy sấy đông khô giữ lại nhiều dưỡng chất và chất chống oxy hóa nhất. Phương pháp này cũng bảo tồn lượng curcumin cao nhất (khoảng 45%).
Trong khi đó, phơi nắng làm thất thoát curcumin nhiều nhất (khoảng 72%). Sấy khí nóng cũng làm giảm đáng kể hàm lượng hoạt chất này (61%).
Dù nghệ chứa curcumin, việc hấp thu hoạt chất này không hề đơn giản.
Curcumin khó hòa tan trong nước nên không dễ đi từ đường tiêu hóa vào máu. Sau khi được hấp thu, cơ thể cũng nhanh chóng chuyển hóa và đào thải hoạt chất này.
Ở nghệ tươi, curcumin còn bị giữ bên trong thành tế bào thực vật. Điều này khiến cơ thể khó tiếp cận và sử dụng hơn.
Các nhà nghiên cứu nhận định bột nghệ có lợi thế nhỏ về khả năng đưa curcumin vào máu. Quá trình nghiền giúp phá vỡ cấu trúc tế bào thực vật, tạo điều kiện cho curcumin được giải phóng dễ dàng hơn.
Một nghiên cứu trên tạp chí Thực phẩm & Chức năng (Food Funct) đã cho người tham gia sử dụng cùng lượng curcumin 400 mg từ nghệ tươi bào nhỏ, bột curcumin tinh khiết và bột nghệ. Kết quả cho thấy bột nghệ tạo ra nồng độ curcumin trong máu cao nhất, tiếp theo là nghệ tươi.
Khi quan sát dưới kính hiển vi, các nhà khoa học nhận thấy phần lớn curcumin trong nghệ tươi vẫn nằm bên trong tế bào thực vật.
Ngược lại, curcumin trong bột nghệ phân bố đồng đều hơn và dễ hòa tan hơn, từ đó hỗ trợ quá trình hấp thu.
Dù chọn nghệ tươi hay bột nghệ, cách sử dụng vẫn đóng vai trò quyết định đối với khả năng hấp thu curcumin.
Curcumin tan trong chất béo nên dùng nghệ cùng dầu ăn, sữa, các loại hạt hoặc phô mai có thể giúp cơ thể hấp thu tốt hơn.
Bên cạnh đó, tiêu đen cũng mang lại lợi ích đáng kể. Hoạt chất piperine trong tiêu đen đã được chứng minh có thể làm tăng khả năng hấp thu curcumin lên tới khoảng 2.000%.
