Em 18 tuổi. Chỉ còn vài tháng nữa, em bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi mà người lớn vẫn nói là “bước ngoặt quan trọng nhất của đời học sinh”. Lẽ ra ở tuổi 18, em nên cảm thấy háo hức, nên có chút hồi hộp pha lẫn hy vọng. Nhưng thay vào đó, điều em cảm nhận rõ nhất mỗi ngày là sự căng thẳng, mệt mỏi và áp lực đè nặng trong lòng. Em viết những dòng này với mong muốn được tư vấn, được lắng nghe và biết đâu tìm ra một cách nào đó để cân bằng lại chính mình trước khi quá muộn.
Bố mẹ em luôn nói rằng mọi điều họ làm đều vì tương lai của em. Em biết điều đó. Em biết bố mẹ đã vất vả nuôi em khôn lớn, đã hy sinh nhiều thứ để em được học hành đầy đủ. Ước mơ của bố mẹ là em có thể đỗ vào một trường đại học có tiếng ở Hà Nội, để sau này “có tương lai”, “có chỗ đứng trong xã hội”, “không phải vất vả như bố mẹ”. Mỗi lần nghe những câu nói ấy, em vừa thương bố mẹ, vừa thấy lòng mình nặng trĩu.
Từ đầu năm lớp 12 đến nay, cuộc sống của em gần như chỉ xoay quanh hai chữ: học tập. Mỗi ngày em đi học ở trường, học thêm buổi tối. Về đến nhà, việc đầu tiên không phải là nghỉ ngơi mà là ngồi vào bàn học: học bài cũ, làm đề, luyện thêm bài tập nâng cao. Em học liên tục, học không ngừng, học đến khi mắt mờ đi, đầu óc quay cuồng. Có những hôm, em chỉ được ngủ khi đã hoàn thành hết số bài bố mẹ yêu cầu.
Cuối tuần – khoảng thời gian lẽ ra để nghỉ ngơi – với em lại là những ngày học từ 8 giờ sáng đến tận đêm. Em hầu như không được ra ngoài, không được đi chơi cùng gia đình hay bạn bè. Có những lần gia đình có việc, em vẫn phải ở nhà một mình để học. Em nhìn qua cửa sổ, thấy mọi người vui vẻ ra ngoài, còn mình thì ngồi trước chồng sách vở cao ngất, lòng trống rỗng.
Em không phủ nhận rằng việc học là quan trọng. Em cũng có ước mơ của riêng mình. Nhưng em cảm thấy mình đang học trong trạng thái bị dồn ép hơn là tự nguyện. Mỗi ngày trôi qua như một cuộc chạy đua không có điểm dừng. Nếu em lỡ cầm điện thoại lướt Facebook vài phút để thư giãn, bố mẹ sẽ mắng em ngay. Có hôm, chỉ vì em xem điện thoại chưa đến 10 phút mà bị trách móc gay gắt rằng: “Không lo học thì sau này đừng trách ai”.
Những lời mắng ấy cứ lặp đi lặp lại, khiến em dần cảm thấy mình lúc nào cũng sai, lúc nào cũng chưa đủ cố gắng. Em bắt đầu sợ những tiếng bước chân của bố mẹ khi đi ngang qua phòng. Em sợ bị hỏi: “Học xong chưa?”, “Làm được bao nhiêu đề rồi?”, “Điểm thử thế nào?”. Em cảm thấy như mình đang sống trong một vòng lặp của áp lực và kỳ vọng.
Có những đêm, em nằm trên giường mà tim vẫn đập nhanh vì lo lắng. Em nghĩ đến kỳ thi sắp tới, nghĩ đến viễn cảnh nếu mình không đạt kết quả như mong muốn. Em sợ làm bố mẹ thất vọng, sợ ánh mắt buồn của họ. Nhưng càng sợ, em càng mất tập trung. Có những hôm ngồi trước trang đề thi mà đầu óc trống rỗng, chữ nghĩa nhảy múa trước mắt.
Em nhận ra mình đang stress thật sự. Em dễ cáu gắt hơn, dễ bật khóc hơn. Có lúc em chỉ muốn được ngủ một giấc thật dài mà không phải nghĩ đến bài vở. Có lúc em ước mình được nói với bố mẹ rằng em mệt rồi, rằng em cần nghỉ một chút. Nhưng rồi em lại im lặng vì sợ bị cho là lười biếng, là không biết quý trọng cơ hội.
Em hiểu bố mẹ không có ý xấu. Họ chỉ muốn tốt cho em nhưng cách họ dồn ép khiến em cảm thấy mình như một chiếc lò xo bị nén quá mức. Em không còn cảm nhận được niềm vui trong việc học. Những môn học từng khiến em thích thú giờ trở thành nỗi ám ảnh. Mỗi lần cầm bút lên là một lần tim em thắt lại.
Em tự hỏi: liệu học nhiều như vậy có thực sự giúp em thi tốt hơn không, hay chỉ khiến em kiệt sức trước khi bước vào phòng thi? Em đọc ở đâu đó rằng khi tinh thần căng thẳng kéo dài, hiệu suất học tập cũng giảm đi. Nhưng em không biết làm sao để thuyết phục bố mẹ hiểu điều đó.
Em ước gì mình có thể giảm thiểu áp lực để bước vào kỳ thi này với tâm thế nhẹ nhàng hơn. Em không mong được bỏ học, không mong được chơi bời vô tư. Em chỉ mong có một khoảng thời gian ngắn trong ngày để thở, để đi dạo, để nói chuyện với bạn bè, để xem một bộ phim mà không phải lo sợ bị trách mắng. Em mong cuối tuần có thể nghỉ ngơi vài tiếng thay vì học từ sáng đến đêm.
Em cũng tự hỏi liệu có cách nào để nói chuyện với bố mẹ một cách bình tĩnh và hiệu quả hơn không. Em nên chia sẻ cảm xúc của mình như thế nào để bố mẹ không hiểu lầm rằng em đang chống đối? Em nên làm sao để bố mẹ tin rằng em vẫn nghiêm túc với kỳ thi, nhưng em cần một nhịp độ học phù hợp hơn?
Hiện tại, em cảm thấy mình đứng giữa hai áp lực: một bên là kỳ thi quan trọng, một bên là kỳ vọng của bố mẹ. Em sợ nếu mình không cố hết sức sẽ hối hận. Nhưng em cũng sợ nếu cứ tiếp tục như thế này, em sẽ kiệt quệ trước khi kỳ thi diễn ra.
Em viết bài này không phải để trách móc bố mẹ, mà để tìm một lời khuyên. Làm thế nào để em có thể cân bằng giữa học tập và sức khỏe tinh thần? Làm thế nào để em giảm bớt cảm giác bị ép buộc và tìm lại động lực từ bên trong? Và làm thế nào để bố mẹ hiểu rằng áp lực quá mức đôi khi không tạo ra kết quả tốt hơn, mà chỉ khiến con cái thêm mệt mỏi?
Em thực sự mong nhận được sự tư vấn. Em muốn bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT với sự tự tin và bình tĩnh, chứ không phải trong trạng thái căng thẳng đến nghẹt thở. Em tin rằng một tâm lý ổn định sẽ giúp em làm bài tốt hơn rất nhiều so với việc học đến kiệt sức.
Ở tuổi 18, em vẫn còn nhiều điều phải học, không chỉ kiến thức sách vở mà còn cách quản lý cảm xúc và áp lực. Em hy vọng mình có thể tìm được cách tháo gỡ nút thắt này trước khi kỳ thi đến gần hơn. Em không muốn kỳ thi quan trọng nhất đời học sinh của mình bị phủ bóng bởi stress và nước mắt.
Em chỉ mong được học trong sự động viên thay vì sợ hãi, được cố gắng vì ước mơ của mình thay vì vì nỗi lo làm người khác thất vọng. Và trên hết, em mong mình đủ mạnh mẽ để vượt qua giai đoạn này một cách lành mạnh và trưởng thành hơn.
Tôi muốn kể câu chuyện nhà mình để mọi người cùng cho ý kiến xem liệu gia đình tôi như vậy có còn là một gia đình đúng nghĩa hay không. Tôi chỉ là đứa cháu trong một dòng họ đầy bất ổn. Ông nội sinh bố tôi với bà cả. Sau đó, vì ông không chung thủy nên bà nội rời đi nhưng luôn muốn giành quyền nuôi con với ông. Tuy nhiên, thời đó phụ nữ rất thiệt thòi nên bố tôi được ông nội và cụ tôi nuôi dưỡng. Sau này, cụ để lại cho bố tôi một mảnh đất bên cạnh nhà ông nội. Ông nội đi bước nữa và có thêm 5 người con (3 cô và 2 chú). Một thời gian sau, ông có thêm một người phụ nữ khác bên ngoài và tôi lại có thêm một người cô không đúng nghĩa trong gia đình.
Cuộc sống bên nội cứ tiếp diễn với những mối quan hệ chồng chéo: con riêng, con chung, con ngoài giá thú. Trong hoàn cảnh cơm áo gạo tiền và những cái tôi quá lớn, không ai thực sự tôn trọng ai. Ai cũng cho rằng mình là người khổ nhất, thiệt thòi nhất và cuối cùng là người đúng nhất. Theo lời các cô chú kể lại, ông nội tôi gần như không chăm sóc hay nuôi dạy con cái đàng hoàng. Một tay bà thứ hai gánh vác gia đình bằng đồng lương ít ỏi của mình. Rồi các cô lớn lên, mỗi người một con đường. Người làm trong viện kiểm sát, người trong quân đội, người làm tại ngân hàng. Cuộc sống nhìn chung cũng ổn định. Nhưng có một cô lấy chồng muộn, sau đó bị trầm cảm và gia đình gặp nhiều trục trặc.
Chú út là người được đầu tư học hành nhiều nhất nhưng số phận lại không thuận lợi. Chú luôn gặp những điều không may và thường đổ lỗi cho ông nội vì đã không quan tâm, sát sao với mình. Chú cũng trách bà vì đã ép buộc để rồi cuộc đời rơi vào cảnh khó khăn. Cuộc sống dường như là một vòng luẩn quẩn của sự đổ lỗi. Những mâu thuẫn trong gia đình không đến từ những chuyện quá lớn lao. Chúng âm ỉ từ những cái tôi cá nhân và những va chạm nhỏ nhặt kéo dài qua nhiều năm tháng. Bố mẹ tôi cũng không thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó.
Mỗi lần về quê, tôi lại phải nghe những câu chuyện ấy lặp đi lặp lại không biết bao nhiêu lần. Tôi lắng nghe nhưng hoàn toàn bất lực, luôn phải tỏ ra như mọi thứ vẫn bình thường. Tình cảm trong gia đình ngày càng sứt mẻ. Mâu thuẫn giữa anh chị em, giữa con ông và con bà, giữa bố con, chị em, con dâu và bố chồng... dường như chưa bao giờ có hồi kết. Tôi thực sự chỉ muốn tránh xa tất cả điều đó. Tôi chỉ mong mỗi lần về quê có thể ngồi lại, hỏi thăm nhau vài câu đơn giản như một gia đình bình thường nhưng điều đó dường như rất khó.
Thông thường, mỗi lần về quê, tôi đều sang thăm ông bà nội đầu tiên nhưng lần này vì bận việc nên tôi chưa qua. Hôm đó tôi chỉ nhìn thấy ông ngồi thất thần một mình, vẻ mặt buồn bã và đầy suy nghĩ. Lúc ấy sức khỏe của ông vẫn có vẻ bình thường. Rồi tôi nghe tin ông phải nhập viện cấp cứu vì nhiễm khuẩn đường ruột. Điều khiến tôi bàng hoàng hơn cả là người báo tin không phải ai trong gia đình mà là một bác sĩ tuyến huyện quen biết. Bác sĩ đã gọi điện cho chú tôi ở tận miền Nam. Sau đó, chú nhắn vào nhóm gia đình thông báo tình trạng của ông và mong mọi người thu xếp vào thăm.
Đọc xong tin nhắn đó, tôi chợt nghĩ: liệu đây có phải là cái giá mà ông phải trả cho cuộc đời ích kỷ, chỉ sống cho bản thân, không quan tâm vun vén gia đình? Để rồi đến cuối đời phải sống trong cảnh buồn hiu, cô quạnh dù bên cạnh có rất nhiều con cháu. Rồi tôi tự hỏi mình phải làm gì khi gia đình bên nội ngày càng đi xuống như vậy? Tôi chỉ là một đứa cháu nội đứng ngoài cuộc. Tôi không đủ khả năng để nói thay bố mình hay các cô chú. Bởi chỉ cần nói không đúng hoặc không khéo, mọi chuyện có thể trở nên tệ hơn rất nhiều.
Nhiều lúc tôi nghĩ hay cứ để mọi thứ thuận theo tự nhiên, để thời gian cuốn đi những gì cần phải qua đi. Để những người trong cuộc tự giải quyết những điều thuộc về họ. Nhưng rồi tôi lại giật mình nghĩ đến thế hệ của mình. Thế hệ của tôi là ai? Là những anh em họ từng lớn lên cùng nhau, từng chạy chơi trong cùng một sân nhà, từng gọi chung một tiếng ông, tiếng bà. Nhưng giờ đây ai cũng có cuộc sống riêng. Cơm áo gạo tiền, công việc, gia đình nhỏ và cả chủ nghĩa cá nhân ngày càng lớn hơn. Liệu sau này tình cảm họ hàng còn là nơi để chúng ta tìm về? Hay rồi sẽ đến lúc ai về nhà nấy, sống cuộc đời riêng của mình, chỉ còn gặp nhau trong đám cưới, đám tang hoặc những dịp bất đắc dĩ?
Tôi sợ rằng thế hệ anh em họ chúng tôi rồi cũng sẽ dần xa nhau, vì không còn được nuôi dưỡng bằng những kết nối, những kỷ niệm và những cảm xúc chung như trước nữa. Có những mối quan hệ không tan vỡ vì một biến cố lớn, chúng chỉ lặng lẽ nhạt dần theo năm tháng vì không ai còn đủ thời gian hoặc đủ sự quan tâm để giữ lấy. Nghĩ đến điều đó, tôi thấy buồn. Liệu suy nghĩ của tôi có quá bi quan không? Nếu anh chị nào từng sống trong một gia đình nhiều mâu thuẫn như vậy, xin hãy chia sẻ góc nhìn của mình. Tôi thực sự muốn lắng nghe.
Tôi là kỹ sư phần mềm trong lĩnh vực sản xuất chip bán dẫn tại Nhật Bản và đã có tư cách lưu trú dài hạn. Tổng thu nhập mỗi năm hơn 900 triệu đồng (chưa trừ chi phí sinh hoạt, tiền nhà và thuế). Nếu tiết kiệm, tôi có thể để dành khoảng 500 triệu đồng mỗi năm. Hiện tôi chưa lập gia đình, đã mua được một mảnh đất nhỏ nhưng vẫn còn nợ. Gần đây, tôi làm thủ tục sang Slovakia thông qua người thân đang sinh sống và kinh doanh bên đó. Chi phí đi khá lớn vì ban đầu tôi phải sang theo diện lao động chất lượng cao, mỗi tháng đóng thuế và bảo hiểm khá nhiều. Sau khoảng một năm, tôi sẽ chuyển sang visa lao động khác và tiếp tục hoàn thiện giấy tờ để mở cửa hàng kinh doanh.
Điều khiến tôi cân nhắc là cuộc sống ở châu Âu có vẻ bớt áp lực hơn Nhật Bản. Môi trường trong lành, yên bình, ít thiên tai và thuận tiện đi lại giữa nhiều quốc gia. Thu nhập có thể thấp hơn Nhật nhưng nếu kinh doanh thuận lợi, cơ hội phát triển sẽ lớn hơn. Tôi cũng nghĩ môi trường phương Tây cởi mở hơn và con cái sau này có cơ hội học nhiều ngoại ngữ. Tôi tìm hiểu thấy tiếng Slovakia không dễ học nhưng để giao tiếp và buôn bán hàng ngày có lẽ không khó bằng tiếng Nhật. Ngoài ra, định cư lâu dài cũng là mục tiêu tôi hướng tới. Tôi luôn mong muốn được sống ở nước ngoài, đi du lịch nhiều nơi và khi về già mới quay về Việt Nam. Châu Âu có lợi thế là việc di chuyển giữa các nước khá thuận tiện nên rất phù hợp với mong muốn đó.
Tuy nhiên, kinh doanh không hề dễ dàng. Nếu sang Slovakia mở cửa hàng, tôi có thể phải làm việc 12 giờ mỗi ngày, thậm chí không có ngày nghỉ. Trong khi đó, ở Nhật tôi làm văn phòng không vận động nhiều, được nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật và các ngày lễ nên có khá nhiều thời gian đi du lịch. Hiện tôi đã đặt cọc và hoàn tất phần lớn hồ sơ, chỉ còn chờ kết quả visa nên rất phân vân. Theo mọi người, trong trường hợp của tôi có nên sang Slovakia để kinh doanh không? Nếu thất bại, tôi vẫn có thể quay lại làm việc ở Nhật nhưng sẽ mất khoảng một năm và gánh thêm khoản nợ. Ngược lại, nếu bỏ lỡ cơ hội này, tôi sợ nhiều năm sau sẽ vẫn tiếc vì đã không dám thử.
Tôi và bạn gái quen nhau được hơn một năm. Cô ấy làm văn phòng, tính cách nhẹ nhàng, sống tình cảm và khá chu đáo. Thời gian đầu quen nhau, mọi thứ diễn ra bình thường. Cô ấy thỉnh thoảng hỏi tôi đang làm gì, nhắn tin với ai, tôi nghĩ đó chỉ là sự quan tâm nên cũng không để ý nhiều.
Khoảng vài tháng sau, tôi bắt đầu nhận ra cô ấy hay kiểm tra điện thoại của tôi. Ban đầu chỉ là mượn điện thoại để xem giờ, xem ảnh rồi tiện tay lướt qua tin nhắn. Có lần tôi đi tắm, quay ra thấy cô ấy đang đọc các đoạn chat công việc trên ứng dụng nhắn tin. Tôi hơi khó chịu nhưng vẫn bỏ qua vì nghĩ chắc cô ấy chỉ tò mò.
Sau này, việc kiểm tra điện thoại diễn ra thường xuyên hơn. Hễ tôi để điện thoại trên bàn là cô ấy cầm lên xem, từ tin nhắn, danh sách bạn bè đến mạng xã hội. Có hôm cô ấy hỏi vì sao tôi kết bạn với một bạn nữ, hỏi cả nội dung cuộc nói chuyện. Tôi giải thích đó chỉ là đối tác của công ty, kết bạn để tiện trao đổi công việc, không có gì riêng tư.
Sau vài lần như vậy, tôi nói thẳng rằng việc kiểm tra điện thoại khiến tôi không thoải mái. Lúc đó cô ấy mới kể về chuyện cũ. Người yêu cũ của cô ấy từng phản bội, trong thời gian quen nhau vẫn nhắn tin với nhiều người khác. Khi phát hiện thì mọi chuyện đã đi quá xa, khiến cô ấy mất niềm tin một thời gian dài. Từ đó, trong các mối quan hệ sau này, cô ấy luôn có cảm giác bất an.
Tôi hiểu lý do nên cố gắng nhẹ nhàng hơn, chủ động nói về công việc, bạn bè để cô ấy yên tâm. Thỉnh thoảng tôi cũng đưa điện thoại cho cô ấy xem để tránh hiểu lầm. Tuy vậy, việc kiểm tra điện thoại vẫn lặp lại. Gần đây, cô ấy còn đề nghị tôi đưa mật khẩu mạng xã hội và ứng dụng nhắn tin để cô ấy có thể yên tâm hơn. Cô ấy nói làm vậy để cả hai minh bạch, tránh nghi ngờ về sau.
Tôi biết cô ấy sợ bị tổn thương lần nữa, nhưng việc đòi mật khẩu khiến tôi khá khó xử, bởi vì ngoài việc nhắn tin với bạn bè, người thân, tôi còn phải trao đổi công việc, nhiều vấn đề riêng tư của công ty. Vả lại, nếu không liên quan tới công việc, thì việc đưa cho người khác mật khẩu mạng xã hội, kể cả đó là người yêu hay người thân cũng đều khiến tôi không thoải mái, cảm giác không còn riêng tư. Nếu chia sẻ suy nghĩ, tôi nghĩ bạn gái sẽ hiểu nhưng cô ấy sẽ lại bất an. Có phải tôi đang quan trọng hóa vấn đề không?
