Nhà Trắng liên tiếp làm khó đồng minh châu Âu

Với hai vợ chồng, các buổi phát thực phẩm hỗ trợ vào sáng thứ tư hàng tuần tại Tịnh xá Giác Lý ở Little Saigon, quận Cam, bang California là điểm tựa quan trọng, khi họ phải chật vật xoay xở qua ngày với vật giá leo thang, trong lúc thu nhập cố định ngày càng eo hẹp.

Ông Lương Nguyễn nghỉ hưu ở tuổi 65 sau nhiều thập kỷ làm những công việc nặng nhọc. Những cơn đau cột sống mạn tính, thị lực mờ dần và di chứng từ cục máu đông trong não khiến ông đi lại chậm chạp hơn.

Mỗi tháng ông nhận khoảng 1.100 USD lương hưu An sinh Xã hội (Social Security), nhưng khoản tiền thuê căn nhà tiền chế (mobile home) ở thành phố Santa Ana lên tới 1.150 USD, nuốt trọn số tiền này.

Mọi chi phí còn lại, từ thực phẩm, xăng, điện nước, bảo hiểm y tế đến bảo hiểm xe, đều dồn lên vai bà Hà Nguyễn, vợ ông, người làm nhân viên kinh doanh cho một công ty marketing suốt 10 năm qua.

"Lương hưu ông ấy nhận được chỉ đủ trả tiền thuê nhà", bà Hà nói với các nghiên cứu viên Trung tâm Báo chí Y tế Annenberg thuộc Đại học Nam California (USC) trong cuộc phỏng vấn hồi tháng 12/2025. "Mấy khoản còn lại đều do tôi lo. Chúng tôi không dám tiêu gì thêm".

Thống kê của công ty quản lý bất động sản Neowise Management cho thấy giá nhà trung vị ở quận Cam hiện nay là khoảng 1,2 triệu USD, tăng 3,9% so với năm ngoái. Giá nhà tại một số khu vực trung tâm của quận thậm chí còn cao hơn, lên tới 3,5 triệu USD ở khu Newport Beach.

Hệ quả là nhiều người ở quận Cam như vợ chồng ông Lương buộc phải thuê nhà, với mức thuê trung bình khoảng 2.200-3.500 USD mỗi tháng. Nhà tiền chế có mức thuê rẻ hơn, trong khi căn hộ ba phòng ngủ ở quận Cam có giá thuê trung bình 3.700-3.900 USD mỗi tháng.

Giá thuê nhà đã tăng mạnh trong những năm gần đây. Giá thuê nhà trên toàn quận Cam tăng 19%, trong khi giá thuê ở các thành phố lớn trong quận như Westminster và Irvine tăng 20-25%.

Theo Quỹ Cộng đồng quận Cam (OCCF), khoảng 40% cư dân quận rơi vào tình trạng "chịu áp lực nhà ở", tức phải dành hơn 30% thu nhập cho tiền thuê hoặc chi phí nhà ở. Với người đi thuê, thu nhập cần đạt gấp 3,3 lần mức lương tối thiểu của bang mới đủ chi mức thuê nhà trung bình.

Áp lực chi phí tại quận Cam, một trong những khu vực đắt đỏ nhất California, ngày càng đè nặng lên người cao tuổi. Giá nhà và chi phí y tế tăng không chỉ bào mòn tài chính mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần của nhóm này, theo USC. OCCF ước tính gần 200.000 người cao tuổi trong quận không đủ tiền trang trải các nhu cầu thiết yếu.

Trái cây và rau củ tươi, những thực phẩm cần thiết trong chế độ ăn kiêng của ông Lương, lại rất đắt. Tình trạng bệnh buộc ông phải ăn nhiều rau quả hơn, ưu tiên món nhạt, vì vậy các buổi phát thực phẩm hàng tuần tại chùa Giác Lý càng trở nên thiết yếu.

Tình trạng bệnh khiến ông Lương không nhìn rõ, dễ mất thăng bằng, trong khi phải thường xuyên đi khám. Bà Hà thường đưa ông tới gặp bác sĩ, nhưng không phải lúc nào cũng có thể làm vậy do bận công việc. Đây là một trong những lý do khiến hai vợ chồng nộp hồ sơ xin hỗ trợ từ chương trình Dịch vụ Hỗ trợ tại nhà (IHSS).

IHSS là chương trình cấp bang hỗ trợ chi phí chăm sóc tại nhà cho người cao tuổi hoặc người khuyết tật. Với bà Hà, chương trình từng là hy vọng để bà giảm giờ làm, có thêm thời gian chăm sóc chồng mà không mất thu nhập.

Nhưng hồ sơ của họ bị từ chối vì ông Lương chỉ có Medicare, bảo hiểm y tế liên bang cho người cao tuổi, trong khi IHSS yêu cầu người nộp hồ sơ phải có Medi Cal, chương trình Medicaid của bang California dành cho người thu nhập thấp.

Tính đến tháng 9/2025, quận Cam có 14.208 người gốc Việt đang nhận IHSS, chiếm 26% tổng số người thụ hưởng chương trình trong toàn quận, cao nhất trong các nhóm sắc tộc. Theo USC, nhiều người cao tuổi đủ điều kiện vẫn khó tiếp cận chương trình vì rào cản ngôn ngữ, thiếu phương tiện đi lại và gặp khó khăn khi hoàn tất thủ tục đăng ký Medi Cal.

Từ năm 2025, California bắt đầu áp dụng chính sách phối hợp Medi Cal với Medicare nhằm giảm chồng chéo giữa hai hệ thống bảo hiểm y tế. Chính sách này dự kiến mở rộng toàn bang vào năm 2026. Với người cao tuổi thu nhập thấp như vợ chồng ông Lương, tham gia đồng thời Medicare và Medi Cal có thể là cách trực tiếp nhất để tiếp cận IHSS và giảm chi phí y tế tự trả.

Ngoài IHSS, họ cũng có thể tìm đến Chương trình Chăm sóc Toàn diện cho Người cao tuổi (PACE), tích hợp quyền lợi Medicare và Medi Cal, bao gồm thuốc kê đơn, chăm sóc y tế, chăm sóc tại nhà, đưa đón và nha khoa.

Câu chuyện của ông Lương và bà Hà ở Santa Ana phản ánh cuộc khủng hoảng ngày càng lớn trong cộng đồng người Việt cao tuổi tại Quận Cam. Dù đây là một quận giàu có, hàng nghìn người cao tuổi vẫn sống trong tình thế chỉ một biến cố cũng có thể đẩy họ vào bất ổn.

Theo Chỉ số Người cao tuổi, một người cao tuổi sống một mình tại quận Cam cần hơn 30.000 USD mỗi năm để trang trải các nhu cầu cơ bản.

Với nhiều người gốc Việt cao tuổi, kỳ vọng về con cháu chăm sóc cha mẹ già đang đối mặt thực tế kinh tế khắc nghiệt. Giá thuê nhà leo thang, rào cản ngôn ngữ và những khoảng trống trong hệ thống an sinh khiến gánh nặng chăm sóc thường dồn lên một người trong gia đình.

Căn nhà mobile home là nơi hai vợ chồng ông Lương tiếp tục nương tựa vào nhau, nhưng bà Hà cảm thấy bất an về tương lai.

"Chúng tôi chỉ muốn tuổi già được bình yên", bà nói. "Chừng nào ông ấy còn đi lại được, tôi còn làm việc được, chúng tôi còn xoay xở. Nhưng ngày nào chúng tôi cũng lo lắng".

Tin Gốc: Vnexpress

Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sáng 1.6 thông báo đã thực hiện các cuộc tấn công "tự vệ" nhắm vào radar và trạm chỉ huy - kiểm soát cho máy bay không người lái (UAV) của Iran tại Goruk và đảo Qeshm.

Theo CENTCOM, những đợt tấn công được tính toán và có chủ đích diễn ra trong ngày 30.5 và 31.5 nhằm đáp trả các hành động mà Mỹ cho là khiêu khích từ phía Iran, gồm vụ bắn rơi UAV MQ-1 của Mỹ hoạt động trên không phận quốc tế.

CENTCOM cho rằng máy bay chiến đấu của Mỹ đã nhanh chóng đáp trả bằng cách vô hiệu hóa các hệ thống phòng không, một trạm kiểm soát mặt đất và 2 UAV tấn công một chiều của Iran đe dọa tàu thuyền qua lại khu vực. Không có binh sĩ Mỹ nào bị thương.

CENTCOM tuyên bố sẽ tiếp tục bảo vệ tài sản và lợi ích Mỹ trước hành động khiêu khích trong thời gian ngừng bắn.

Đáp lại, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã tập kích một căn cứ không quân của Mỹ tại khu vực để trả đũa việc Mỹ tấn công tháp viễn thông trên đảo Sirik, theo Reuters. IRGC không nêu rõ căn cứ nằm ở đâu nhưng trong ngày 1.6, quân đội Kuwait thông báo lực lượng phòng không đã đối phó một cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa.

Kuwait là đồng minh của Mỹ và cũng bị tấn công sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát vào ngày 28.2. Mỹ và Iran ngừng bắn từ đầu tháng 4 nhưng thỉnh thoảng vẫn tấn công qua lại trong lúc đàm phán diễn ra.

Tuần trước, một đợt ăn miếng trả miếng cũng xảy ra và hai bên dùng từ ngữ tương tự để thông báo.

Tin Gốc: Thanh Niên

Haiti, quốc gia 11,7 triệu dân ở vùng Caribe, đã rơi vào vòng xoáy bạo lực kéo dài nhiều năm, bắt nguồn từ tình trạng bất ổn chính trị, kinh tế. Sau vụ ám sát Tổng thống Jovenel Moise năm 2021, khoảng trống quyền lực khiến các băng đảng vũ trang nhanh chóng mở rộng kiểm soát, đặc biệt tại thủ đô Port-au-Prince.

Lực lượng cảnh sát quốc gia thiếu nhân lực và trang bị trong khi các băng nhóm thiết lập hệ thống kiểm soát xã hội riêng tại địa bàn, từ phân phát lương thực, lo liệu chỗ ở đến tuyển mộ nhân lực. Trẻ em, vốn nghèo đói và thiếu sự bảo bọc, trở thành đối tượng tuyển mộ hàng đầu.

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc về trẻ em và xung đột vũ trang, trong năm 2024, ít nhất 302 thiếu niên đã bị các băng đảng tại thủ đô Port au Prince của Haiti "tuyển mộ và sử dụng".

Trong năm 2025, số lượng thiếu niên bị lôi kéo vào các băng đảng Haiti tăng 200%, theo UNICEF. Cơ quan này cho hay trẻ em chiếm khoảng 50% thành phần các băng nhóm vũ trang tại Haiti.

Theo Liên Hợp Quốc, từ năm 2022 đến nay, ít nhất 30 trẻ em đã bị cảnh sát hoặc các nhóm dân phòng tự phát bắn hạ vì bị nghi ngờ liên quan tới băng đảng, trong đó có những em mới 10 tuổi.

Phần lớn trong số này bị đẩy vào các vai trò chiến đấu. Dấu vết của thực trạng này hiển hiện trên mạng xã hội của các băng nhóm. Cuối tháng 3, trong vụ tấn công băng đảng khiến hàng chục người thiệt mạng ở Artibonite, một video đã ghi lại cảnh cậu bé mặt bầu bĩnh giơ súng trường, tạo dáng trước ống kính.

"Các nhóm vũ trang rất giỏi khai thác mạng xã hội", Geeta Narayan, người đứng đầu hoạt động của UNICEF tại Haiti, nói. "Họ đăng những hình ảnh hấp dẫn, mời chào: 'Hãy đến gia nhập chúng tôi, đây là cuộc đứng lên của người dân'. Họ cố gắng lôi kéo người tham gia, phô ra tiền, vàng, nhà cửa sang trọng".

Trên YouTube, một tài khoản như vậy do thủ lĩnh băng Village de Dieu có biệt danh Izo điều hành, chuyên đăng các video âm nhạc sặc sỡ, khoe áo giáp kiểu quân đội và vũ khí của nhóm, bên cạnh giày dép và trang sức. Kênh này có 19.000 người đăng ký và hơn 2 triệu lượt xem.

Tiền mặt là mồi nhử chính của các băng nhóm để chiêu dụ trẻ em. Thù lao tùy tính chất nhiệm vụ, từ 100 đến 300 USD, cho các hoạt động như canh giữ người bị bắt cóc, thu thập thông tin, cướp phá nhà cửa, theo dõi cảnh sát. Với mức cao hơn lên tới 700 USD, trẻ em có thể đảm nhiệm các "phi vụ lớn", như bắt cóc, cướp phương tiện, đụng độ vũ trang với các băng đối địch.

Một thiếu niên hồi năm 2024 kể bị băng đảng dụ dỗ bằng đồ ăn, gia nhập trong cảnh vô gia cư khi mới 11 tuổi. Thiếu niên này sau đó được giao nhiệm vụ đốt thi thể những người bị băng đảng sát hại.

Không phải thiếu niên nào cũng bị dụ dỗ bằng lợi ích. Ở một số khu phố do băng đảng kiểm soát, những cha mẹ cùng quẫn phải "cắn răng" giao con cho băng đảng với hy vọng bảo toàn tính mạng cho đứa trẻ và cả gia đình, theo bà Narayan. Một số em còn bị bắt cóc hoặc bị cưỡng bức trở thành nô lệ tình dục cho thành viên băng nhóm.

Các tổ chức viện trợ chỉ có thể phần nào giảm bớt áp lực đang đè nặng lên trẻ em và các gia đình Haiti.

Dù các tổ chức nhân đạo ứng phó khẩn cấp rất nhanh sau các cuộc tấn công của băng đảng, như điều xe chở nước, dựng nơi trú ẩn tạm thời, quy mô khủng hoảng vẫn là quá lớn, khiến viễn cảnh tái thiết trở nên xa vời. Hiện hơn 1,4 triệu người đã rơi vào cảnh mất nhà cửa. Các cuộc đột kích đẫm máu của băng đảng đã thiêu rụi nhà ở, trường học và cơ sở y tế.

Do đó, vấn đề lương thực và các nhu cầu nhân đạo cơ bản phải được giải quyết song song với bất kỳ chiến dịch trấn áp an ninh nào, bà Wanja Kaaria, người đứng đầu Chương trình Lương thực Thế giới tại Haiti, nhận định. Tổ chức này hiện vừa ứng phó khẩn cấp, vừa cung cấp bữa ăn thường xuyên cho khoảng 600.000 học sinh.

"Thật khó hình dung về một nền hòa bình trọn vẹn khi người dân thức dậy mà không đủ ăn", bà nói.

Tình trạng an ninh vượt quá khả năng ứng phó của chính quyền Haiti, khiến Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc phải phê chuẩn triển khai Lực lượng Trấn áp Băng đảng (GSF) nhằm hỗ trợ trấn áp băng đảng, khôi phục trật tự và tạo điều kiện cho hoạt động nhân đạo cũng như tiến trình ổn định lâu dài.

Các nước Kenya, Benin, Jamaica, Bahamas, Barbados, Chad, Suriname, Belize cam kết đóng góp nhân sự cho GSF. Mỹ và Canada không gửi quân trực tiếp tham gia chiến đấu nhưng là hai quốc gia rót kinh phí, trang thiết bị và đào tạo chính cho GSF. Theo kế hoạch ban đầu, khoảng 5.500 binh sĩ GSF sẽ phối hợp với cảnh sát và quân đội Haiti.

Nhóm đầu tiên của GSF bắt đầu được triển khai đến Haiti vào đầu tháng này. Lực lượng non trẻ được xem là nỗ lực mới và táo bạo nhất nhằm phá vỡ vòng kiểm soát của các băng đảng vũ trang hạng nặng. Nhưng khi các chiến dịch của GSF bắt đầu, nhiều chuyên gia an ninh lo ngại trẻ em có thể bị đẩy ra tuyến đầu để đối đầu với lực lượng mới. Các chuyên gia nhân quyền cũng bày tỏ lo ngại về cách những thiếu niên này sẽ bị đối xử khi bị chặn bắt.

"Với các chiến dịch của GSF, chúng tôi dự đoán sẽ có nhiều trẻ em rời khỏi các băng nhóm. Chúng tôi rất mong các cháu không trở thành thương vong", Narayan nói.

Bà kỳ vọng lực lượng an ninh quốc tế sẽ tuân thủ "quy trình bàn giao" do chính phủ Haiti và Liên Hợp Quốc ký kết khi tiếp xúc với trẻ em, quy định rằng trẻ em phải được tạm giữ theo cách thức phù hợp và được chuyển giao cho các cơ quan phúc lợi trẻ em của Haiti. Hiện chưa rõ binh sĩ GSF có được đào tạo chuyên biệt hoặc có kinh nghiệm cụ thể nào trong việc này hay không.

Đối với những trẻ em thoát khỏi băng đảng, UNICEF đang vận hành một chương trình mang tên Prejeune nhằm hỗ trợ các em tái hòa nhập xã hội. Đến nay, hơn 500 trẻ đã tham gia, nhiều em phải trải qua hành trình rất phức tạp để từng bước vượt qua vết sẹo tâm lý.

"Đó là cả một quá trình hòa giải giữa đứa trẻ và cộng đồng", bà Narayan nói. "Nhiều em từng nhúng tay vào những điều khủng khiếp, không phải gia đình nào cũng sẵn sàng đón các em trở về".

Tin Gốc: Vnexpress