Có thể nói đây là nhu cầu nhân lực chưa từng có với ngành này. Vì vậy nhiều trường ĐH đã chủ động xây dựng chương trình mới, đầu tư mô phỏng và tăng tốc hợp tác quốc tế để kịp cung ứng nguồn lực chất lượng cao.
Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045.
Trong giai đoạn 2025 – 2030, mục tiêu cần đào tạo ít nhất 35.000 nhân lực tập trung vào nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt điện khí hóa, đường sắt đô thị, đồng thời bổ sung đội ngũ giảng dạy cho các cơ sở đào tạo.
Theo đề án của Bộ Xây dựng, nhu cầu nhân lực phục vụ các lĩnh vực đường sắt sẽ tiếp tục tăng mạnh trong giai đoạn
2031 – 2035, lên tối thiểu 70.000 người. Lực lượng này không chỉ phục vụ vận hành mà còn phải đủ năng lực tiếp nhận chuyển giao và từng bước làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại. Riêng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam cần khoảng 13.880 lao động trong giai đoạn 2027 – 2032, có thể nói là nhu cầu chưa từng có trong lịch sử ngành giao thông nước ta.
Trong bối cảnh hàng loạt dự án đường sắt được triển khai, từ tuyến tốc độ cao Bắc – Nam đến các tuyến metro tại Hà Nội và TP.HCM, bài toán nhân lực trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo các chuyên gia, hệ thống đường sắt hiện đại không chỉ cần lao động phổ thông mà đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ cao có khả năng làm chủ từ thiết kế, thi công đến vận hành, bảo trì, đa dạng các lĩnh vực cơ khí, điện – điện tử, điều khiển tự động…
TS Nguyễn Trung Nhân – Trưởng phòng đào tạo Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM – nhận định: “Nếu không chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm, Việt Nam sẽ khó tiếp nhận chuyển giao công nghệ và có nguy cơ phụ thuộc vào nước ngoài trong suốt vòng đời dự án.
Việc đặt mục tiêu đào tạo 70.000 nhân lực cho thấy tầm nhìn dài hạn, không chỉ phục vụ vận hành trước mắt mà còn chuẩn bị cho sự phát triển bền vững của ngành trong nhiều thập kỷ tới”.
Để đạt được mục tiêu này, PGS.TS Nguyễn Xuân Phương – Hiệu trưởng Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM – cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là số lượng mà còn ở chất lượng nhân lực.
Việt Nam đang thiếu đội ngũ được đào tạo đúng chuẩn công nghệ đường sắt tốc độ cao từ kỹ sư, chuyên gia, giảng viên đến lực lượng vận hành và quản lý hệ thống.
“Đây là lĩnh vực công nghệ mới đòi hỏi mức độ tích hợp cao, yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn và tiêu chuẩn quốc tế, trong khi kinh nghiệm thực tiễn, học liệu chuẩn và điều kiện thực hành trong nước vẫn còn hạn chế”, ông Phương nói.
Trước nhu cầu tăng đột biến nói trên, nhiều trường ĐH nhanh chóng vào cuộc, chủ động mở ngành và đầu tư công nghệ để đón đầu.
Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM đã tiên phong thành lập Viện đường sắt tốc độ cao tập trung đào tạo chuyên sâu và đầu tư hệ thống mô phỏng điều khiển – vận hành hiện đại, tiếp nhận mô hình đào tạo thực hành tiên tiến từ nước ngoài, không ngoài mục tiêu giúp sinh viên có thể làm việc ngay khi tham gia các dự án lớn.
Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Phương, đào tạo đường sắt tốc độ cao là chương trình trọng điểm, hướng tới chuẩn quốc tế và tầm nhìn dài hạn. Chương trình được thiết kế theo hướng tích hợp, bao quát toàn bộ chuỗi giá trị từ hạ tầng, cơ khí, điện khí hóa đến điều khiển tín hiệu và vận hành thay vì mô hình đào tạo truyền thống.
Một số trường khác cũng xúc tiến mở ngành mới, ký kết hợp tác với đối tác quốc tế, đặc biệt từ các quốc gia có hệ thống đường sắt phát triển.
TS Nguyễn Trung Nhân cho biết từ năm 2026, Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM chính thức mở ngành kỹ thuật công trình đường sắt, dự kiến tuyển 70 chỉ tiêu năm đầu tiên. Đây là chuyên ngành mới thuộc ngành kỹ thuật xây dựng công trình giao thông được đầu tư theo hướng hiện đại, gắn với thực tiễn.
Nhà trường đã xây dựng đề án trang bị hệ thống thiết bị đào tạo tiên tiến, đồng thời thúc đẩy mô hình phối hợp “3 nhà” (Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp).
Mục tiêu đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà quản lý trong lĩnh vực đường sắt hiện đại, đủ năng lực tiếp cận, từng bước làm chủ công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển và giảm dần sự phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài.
Trường ĐH Xây dựng Hà Nội cũng triển khai chuyên ngành đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị với chương trình linh hoạt, cập nhật công nghệ mới và tăng cường thực tập tại công trường, kể cả ở nước ngoài.
Theo lãnh đạo khoa cầu đường, cấu trúc chương trình chuyên ngành này được thiết kế linh hoạt, dựa trên nền tảng khối kiến thức chung và kiến thức cơ sở của ngành kỹ thuật xây dựng công trình giao thông.
Cách tiếp cận này tạo điều kiện thuận lợi cho liên thông giữa các chuyên ngành, đáp ứng yêu cầu phát triển của lĩnh vực giao thông hiện đại.
Chương trình được xây dựng trên cơ sở tham khảo, kế thừa có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ các trường tại Trung Quốc như ĐH Giao thông Tây Nam, ĐH Đồng Tế…
Bắt đầu vào lúc 9 giờ 30 sáng nay, 31.5, khoảng 152.000 thí sinh TP.HCM thực hiện các bước làm thủ tục đăng ký dự thi để chính thức bước vào kỳ thi lớp 10 vào ngày mai (1.6).
Theo đó, kỳ thi lớp 10 TP.HCM năm nay được tổ chức tại 242 điểm thi, gồm 226 điểm thi thường và 16 điểm thi chuyên, với tổng cộng 6.443 phòng thi. Ngành giáo dục thành phố đã huy động hơn 17.700 giáo viên, nhân viên và cán bộ tham gia công tác coi thi và phục vụ kỳ thi.
Kỳ thi lớp 10 diễn ra trong 2 ngày 1-2.6, thí sinh dự thi 3 môn bắt buộc lần lượt gồm ngữ văn, ngoại ngữ, toán (nếu đăng ký nguyện vọng lớp 10 thường) và môn chuyên/tích hợp (nếu đăng ký nguyện vọng lớp 10 chuyên/tích hợp).
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho hay sau sắp xếp đơn vị hành chính và mở rộng địa giới hành chính TP.HCM, quy mô tuyển sinh lớp 10 tăng đáng kể. Công tác quy hoạch điểm thi được thực hiện theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho thí sinh, đặc biệt tại các địa bàn xa trung tâm, khu vực giáp ranh và các địa bàn đặc thù. TP tiếp tục duy trì một số điểm thi có quy mô nhỏ tại các địa bàn xa trung tâm nhằm giảm áp lực di chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho thí sinh tham gia kỳ thi. Đồng thời, bảo đảm đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, an ninh, an toàn và tổ chức thi theo đúng quy định.
Lãnh đạo Sở GD-ĐT cho biết năm nay TP thay đổi cách vận chuyển đề thi, bài thi ở kỳ thi tuyển sinh lớp 10 nhằm phù hợp với quy mô tổ chức lớn nhất từ trước đến nay. Đề thi sẽ được chuyển đến các điểm thi trước thi một ngày thay vì giao vào sáng sớm từng buổi thi như trước đây. Bài thi cũng sẽ được thu nhận vào buổi thi cuối cùng của kỳ thi, thay cho việc thu sau mỗi ngày thi.
Đây là lần đầu TP.HCM áp dụng cách thức vận chuyển này đối với kỳ thi tuyển sinh lớp 10 do sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu cũ, TP.HCM có quy mô tổ chức thi tăng mạnh, trải rộng trên 168 phường, xã và đặc khu. Do đó, việc giao đề thi từ sáng sớm như các năm trước sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro khi địa bàn tổ chức quá rộng và số lượng điểm thi lớn.
Sở GD-ĐT TP.HCM cho hay Công an TP.HCM phối hợp đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các khâu ra đề, in sao, vận chuyển, bảo quản đề thi và bài thi; bảo vệ các điểm thi, điểm chấm thi và khu vực in sao đề.
Ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết toàn bộ học sinh không phân biệt khu vực 1 (TP.HCM cũ), khu vực 2 (Bình Dương cũ) hay khu vực 3 (Bà Rịa-Vũng Tàu cũ) đều thực hiện theo đề thi chung. Nội dung đề thi vẫn ra theo định hướng kiểm tra năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tế.
Lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM cho biết kỳ thi tuyển sinh đầu tiên của TP.HCM sau sáp nhập, mức độ đánh giá của đề sẽ được cân đối để phù hợp với thực tế và bối cảnh giáo dục chung của 3 địa phương trước đây.
Chính phủ tuần trước ban hành nghị định 176 về chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Theo đó, sinh viên 15 ngành có thể nhận hỗ trợ 37-55 triệu đồng một năm. Thạc sĩ, nghiên cứu sinh nhận 55-84 triệu đồng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo, cơ quan tham mưu chính sách, cho biết đây là bước cụ thể hóa chủ trương phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ trọng điểm.
Đại diện nhiều trường đại học nhìn nhậnchính sách học bổng mới là "lực hút" lớn với người học.
Theo PGS. TS Trần Đình Phong, Phó hiệu trưởng trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học và công nghệ, ảnh hưởng tới sức hấp dẫn của đất nước với các tập đoàn công nghệ lớn của thế giới. Nó cũng tác động tới khả năng làm chủ công nghệ, xây dựng sức cạnh tranh và phát triển đất nước bền vững trong tương lai xa hơn.
Tuy nhiên, thời gian qua nhóm ngành này chưa thật sự hấp dẫn người học. Nhiều học sinh có năng lực, gồm cả những em học chuyên tự nhiên ở phổ thông, vẫn rẽ hướng sang lĩnh vực khác khi lên đại học.
"Tôi kỳ vọng chính sách học bổng này giúp thay đổi xu hướng đó, khuyến khích học sinh có năng lực, giàu tiềm năng phát triển lựa chọn theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược của quốc gia", ông Phong nói.
TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo, trường Đại học Công nghiệp TP HCM, đồng tình.
Hai chuyên gia cho rằng có ba điểm nổi trội từ chính sách mới. Một là mức học bổng tương đối hấp dẫn trong điều kiện kinh tế Việt Nam hiện nay.
Ông Nhân cho rằng với 37-55 triệu đồng/năm, sinh viên đã đủ trang trải toàn bộ học phí tại đa số trường công lập. Nếu giành thêm học bổng khuyến khích của trường hoặc doanh nghiệp, họ hoàn toàn không phải lo về chi phí sinh hoạt suốt khóa học.
Ở bậc sau đại học, nghiên cứu sinh có thể nhận tối đa 8,4 triệu đồng/tháng -tương đương thu nhập bình quân đầu người hàng tháng của Việt Nam năm 2025.
Để so sánh, ông Phong cho biết tại Pháp, mức hỗ trợ nghiên cứu sinh khoảng 1.200 - 2.000 Euro, trong khi thu nhập bình quân đạt gần 4.000 Euro.
"Mức học bổng thể hiện quyết tâm đầu tư cho đào tạo nhân lực rất lớn của Chính phủ", ông Phong nói. "Nếu được các nhóm nghiên cứu hỗ trợ thêm, nghiên cứu sinh có thể yên tâm tập trung nghiên cứu để đạt kết quả tốt nhất".
Điểm đáng chú ý thứ hai là học bổng cấp xuyên suốt từ bậc cử nhân, thạc sĩ đến tiến sĩ.
PGS Phong đánh giá việc tiếp sức cho bậc sau đại học là bước đi kịp thời, cần thiết để thu hút cử nhân có năng lực tiếp tục theo học lên cao, được đào tạo chuyên sâu hơn để có thể tham gia trực tiếp vào R&D (nghiên cứu và phát triển) hoặc quản trị sản xuất.
Đồng thời, đây cũng là nguồn đầu tư gián tiếp cho các trường đại học, bởi học viên cao học và nghiên cứu sinh tham gia trực tiếp vào hoạt động nghiên cứu.
Cuối cùng, chính sách mới cho thấy tư duy mở và cơ chế tạo động lực.
Việc đưa ra điều kiện duy trì học bổng được TS Nguyễn Quang Khởi, khoa Vật lý - Vật lý kỹ thuật, trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM, đánh giá là cần thiết để tạo động lực học tập cho sinh viên.
Ông Nhân cũng thấy đây là khác biệt so với chính sách hỗ trợ dành cho sinh viên sư phạm, rất cần thiết để tuyển những em giỏi và quyết tâm. Như với hệ cử nhân, yêu cầu sinh viên đạt loại khá trở lên mỗi năm - gần với điều kiện xét học bổng khuyến khích của trường có thể thúc đẩy các em hơn.
Đặc biệt, học bổng không ràng buộc người học phải làm việc trong nước sau tốt nghiệp. TS Nguyễn Trung Nhân đánh giá đây là một "tư duy mở" rất đáng ghi nhận.
Vì thế, PGS Trần Đình Phong cho rằng chính sách học bổng sẽ tác động tích cực tới công tác tuyển sinh ở các trường đào tạo khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ.
Như với nhóm ngành về vi mạch bán dẫn, TS Khởi thấy đang có độ hút nhất định với thí sinh. Nhiều học sinh trường chuyên, đạt giải thưởng cấp tỉnh, quốc gia đăng ký khiến điểm chuẩn ngành Công nghệ bán dẫn và các ngành gần cũng tăng rõ rệt. Ông cho rằng thêm chính sách học bổng Chính phủ, các ngành này sẽ ngày càng "hot".
Lấy ví dụ chính sách học bổng giúp ngành Sư phạm khởi sắc rõ rệt, TS Nguyễn Trung Nhân cũng nhận định các trường khối công nghệ, kỹ thuật sẽ thu hút được nhiều thí sinh hơn, từ đó chọn lọc được nhiều bạn giỏi.
"5-10 năm sau Việt Nam sẽ có nguồn nhân lực mạnh trong các ngành này", TS Nhân nói.
Tuy nhiên, ông Nhân lưu ý học sinh xác định rõ năng lực và đam mê, tránh chạy theo trào lưu hay lợi ích tài chính từ học bổng. Bởi chương trình đào tạo các ngành công nghệ, kỹ thuật tương đối khó, nặng hơn những ngành khác.
Song song học bổng, để thu hút người giỏi, PGS Phong cho rằng các trường đại học cần liên tục nâng cao chất lượng đào tạo, cơ sở vật chất, thúc đẩy hội nhập quốc tế để mang lại cơ hội tốt nhất cho người học.
Ông cũng mong các doanh nghiệp công nghệ nhanh chóng phát triển; hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ngày càng hoàn thiện để đủ sức hấp thu nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao sau đào tạo, tránh những "khoảng hẫng" giữa cung và cầu.
Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng chia sẻ TP.HCM là địa phương có số lượng thí sinh (TS) đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT lớn nhất cả nước; số lượng cán bộ, giáo viên, nhân viên làm nhiệm vụ tại kỳ thi dẫn đầu cả nước.
Năm 2026 là năm đầu tiên kỳ thi tốt nghiệp THPT diễn ra trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, trong đó có sự tham gia của cấp xã. Do đó, công tác chỉ đạo, tổ chức cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, đảm bảo kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế.
Theo Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM Nguyễn Văn Hiếu, công tác chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT đã cơ bản hoàn tất trên toàn thành phố. Năm nay, TP.HCM tăng cường công tác truyền thông cho phụ huynh, học sinh, nỗ lực không để xảy ra tình trạng TS vi phạm quy chế thi.
Hệ thống cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, camera giám sát tại các điểm thi đã được đầu tư, lắp đặt, triển khai đồng bộ, đáp ứng đầy đủ yêu cầu tổ chức kỳ thi. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ tốt, giàu kinh nghiệm trong công tác tổ chức các kỳ thi, đã được tập huấn, quán triệt đầy đủ các quy chế, quy định.
Sở GD-ĐT TP.HCM đã quy hoạch hệ thống 246 điểm thi tốt nghiệp THPT với hơn 6.000 phòng thi theo 3 khu vực: Khu vực 1 (TP.HCM cũ): 188 điểm thi, khu vực 2 (Bình Dương cũ): 30 điểm thi, khu vực 3 (Bà Rịa-Vũng Tàu cũ): 28 điểm thi, trong đó bố trí một điểm thi riêng tại đặc khu Côn Đảo.
Tại mỗi điểm thi đều bố trí phòng thi dự phòng để xử lý tình huống phát sinh. Việc quy hoạch điểm thi được thực hiện trên nguyên tắc thuận lợi cho TS, phù hợp điều kiện giao thông, khoảng cách di chuyển. Đồng thời bảo đảm đầy đủ điều kiện cơ sở vật chất, điện, internet, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự và các điều kiện phục vụ công tác phòng chống gian lận công nghệ cao theo đúng quy chế thi.
Do quy mô tổ chức quá lớn nên điểm mới trong công tác tổ chức năm nay là đề thi được vận chuyển đến điểm thi trước một ngày so với ngày diễn ra kỳ thi (những năm trước đây, đề được giao sớm vào buổi sáng trong tất cả các ngày diễn ra kỳ thi).
Ông Nguyễn Văn Hiếu nhìn nhận quy mô kỳ thi lớn với số lượng TS đông nhất cả nước, phân bố rộng khắp trên địa bàn thành phố, đòi hỏi độ chính xác cao và sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng trong công tác điều phối, quản lý.
Theo người đứng đầu ngành GD-ĐT TP.HCM, yêu cầu đảm bảo an ninh mạng, bảo mật đề thi, bài thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT ngày càng cao. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và các thiết bị công nghệ cao khiến công tác phòng, chống gian lận trong thi cử ngày càng phức tạp, đòi hỏi phải tiếp tục nâng cao năng lực giám sát, có giải pháp kỹ thuật đồng bộ, hiện đại và lực lượng giám sát chuyên nghiệp, hoạt động liên tục trong suốt quá trình tổ chức kỳ thi.
Do kỳ thi tốt nghiệp THPT lần đầu tiên được tổ chức với quy mô lớn nhất trên cả nước, để hỗ trợ và tạo điều kiện tối đa giúp TS đạt kết quả tốt nhất, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường đề nghị Sở GD-ĐT phối hợp với Sở VH-TT, các cơ quan báo chí, truyền thông đẩy mạnh thông tin, hướng dẫn về quy định thi cử bằng nhiều hình thức sinh động, dễ tiếp cận.
Hướng dẫn chi tiết, rõ ràng các quy định về vật dụng được phép và không được phép mang vào phòng thi; sử dụng đa dạng hình thức (đồ họa, clip, AI, mạng xã hội) để thông tin dễ tiếp cận, dễ nhớ. Tuyên truyền có tính răn đe từ các bài học vi phạm thực tế (đặc biệt là mang điện thoại vào phòng thi dù đã tắt nguồn) để TS, phụ huynh nâng cao ý thức chấp hành.
Ngoài ra, TP.HCM sẽ xây dựng bản đồ số các điểm thi trên toàn thành phố, cập nhật và công bố công khai để phụ huynh, học sinh, người dân tiện theo dõi và hỗ trợ giám sát. Xây dựng phương án xử lý tình huống linh hoạt, chủ động cho các trường hợp phát sinh (TS đến trễ, quên giấy tờ, sự cố kỹ thuật...); thiết lập đường dây nóng để hỗ trợ kịp thời, không để sự cố nhỏ ảnh hưởng đến quyền lợi TS.
Tại buổi làm việc, Sở GD-ĐT đề xuất Bộ GD-ĐT chỉ đạo các đơn vị xây dựng hệ thống phần mềm đăng ký dự thi, chấm thi trắc nghiệm tăng cường hỗ trợ kỹ thuật cho TP.HCM trong quá trình vận hành các hệ thống này. Do địa phương có số lượng TS đông nhất cả nước nên hệ thống dễ phát sinh các tình huống như quá tải trong giờ cao điểm đăng ký, lỗi đồng bộ dữ liệu, sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến tiến độ chấm bài. Do đó cần có sự hỗ trợ, xử lý kịp thời của đơn vị quản lý, phát triển phần mềm để đảm bảo kỳ thi diễn ra an toàn, thuận lợi và đúng theo tiến độ của Bộ đề ra.
