GS Partha Pratim Pande, Hiệu trưởng Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, Đại học Bang Washington (WSU, Mỹ), vừa thông báo việc TS Hoàng Trọng Nghĩa, cựu học sinh Trường phổ thông Năng khiếu, được trao giải thưởng sự nghiệp khoa học CAREER của National Science Foundation (NSF).
Trong thư chúc mừng, GS Pande nhấn mạnh TS Hoàng Trọng Nghĩa, giảng viên Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, đang thực hiện các nghiên cứu trong lĩnh vực rộng của trí tuệ nhân tạo và học máy (AI/ML), đồng thời bày tỏ niềm tự hào trước thành tựu này.
Giải thưởng CAREER của NSF được xem là một trong những danh hiệu danh giá nhất dành cho các nhà khoa học trẻ tại Mỹ.
Không chỉ ghi nhận các công trình nghiên cứu xuất sắc, giải thưởng này còn thể hiện sự đầu tư dài hạn vào những nhà khoa học được kỳ vọng sẽ dẫn dắt các hướng nghiên cứu trong tương lai.
Mỗi giải thưởng có mức tài trợ khoảng 600.000 USD.
TS Trần Nam Dũng, Phó hiệu trưởng Trường phổ thông Năng khiếu, nhận định đây là sự đầu tư của Mỹ vào những bộ óc được kỳ vọng sẽ dẫn dắt các hướng nghiên cứu mới trong nhiều thập niên tới.
“Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi thế giới, việc một nhà khoa học trẻ gốc Việt đoạt giải trong lĩnh vực AI và ML mang ý nghĩa đặc biệt, cho thấy trí tuệ Việt Nam không đứng ngoài dòng chảy khoa học toàn cầu”, ông Dũng nói.
Hoàng Trọng Nghĩa (sinh năm 1987) là cựu học sinh Trường phổ thông Năng khiếu, tốt nghiệp chương trình cử nhân tài năng công nghệ thông tin của Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) năm 2009.
Anh từng làm giảng viên Trường đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia TP.HCM) và sau đó nhận bằng tiến sĩ khoa học máy tính tại Đại học Quốc gia Singapore năm 2014.
Sau khi hoàn thành tiến sĩ, Hoàng Trọng Nghĩa tiếp tục con đường nghiên cứu tại những trung tâm khoa học lớn của thế giới như nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT, Mỹ); nghiên cứu viên trưởng tại MIT-IBM Watson AI Lab, Amazon Web Services AI Labs.
Từ năm 2023, anh trở lại môi trường học thuật và xây dựng nhóm nghiên cứu AI tại Đại học Bang Washington.
TS Hoàng Trọng Nghĩa cũng là con trai của GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm – nguyên Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước ngành công nghệ thông tin, chuyên gia nghiên cứu ứng dụng AI tại Việt Nam.
Các công trình của TS Hoàng Trọng Nghĩa tập trung vào những vấn đề nền tảng của học máy hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo có khả năng xử lý sự bất định.
Một hướng nghiên cứu quan trọng của anh là phát triển các mô hình AI có khả năng đánh giá mức độ chắc chắn của dự đoán (uncertainty-aware machine learning). Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực như y tế hoặc hệ thống tự động, nơi việc biết khi nào AI có thể sai là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và độ tin cậy.
Bên cạnh đó, anh nghiên cứu về federated learning, một phương pháp huấn luyện mô hình AI từ dữ liệu phân tán mà không cần tập trung dữ liệu về một nơi. Cách tiếp cận này phù hợp với các lĩnh vực nhạy cảm như dữ liệu y tế, dữ liệu cá nhân và hệ thống thiết bị thông minh kết nối Internet.
Các nghiên cứu của TS Nghĩa đề xuất nhiều phương pháp giúp hệ thống học máy hoạt động hiệu quả trong điều kiện dữ liệu phân tán, không đồng nhất và thiếu hụt, đồng thời tối ưu các hệ thống phức tạp.
Ngoài ra anh cũng có nhiều đóng góp trong lĩnh vực black-box optimization, một hướng nghiên cứu quan trọng khi các nhà khoa học phải tối ưu những hệ thống quá phức tạp để có thể mô tả đầy đủ bằng mô hình toán học.
Những thuật toán này có thể được ứng dụng trong thiết kế vật liệu mới, tối ưu vi mạch và hệ thống điện tử, các hệ thống AI quy mô lớn; AI cho khoa học y sinh, dự đoán tương tác nguy hiểm giữa các loại thuốc, phân tích dữ liệu sinh học phức tạp…
Là xã đảo duy nhất của Gia Lai, cách đất liền khoảng 24 km, hành trình đi tìm con chữ của học sinh (HS) trên đảo Nhơn Châu đầy gian nan.
Hiện trên đảo, hệ thống giáo dục chỉ dừng lại ở cấp THCS nên sau khi hết lớp 9, nếu muốn tiếp tục học lên cao, HS buộc phải rời gia đình, vượt biển vào đất liền. Ở tuổi 15 còn chưa quen với những lo toan, các em đã phải sớm tự lập, sống xa vòng tay cha mẹ.
Quãng đường biển 24 km tuy không xa nhưng lại là rào cản lớn, nhất là về kinh tế vì HS vào đất liền còn phải lo cả tiền trọ, chi phí ăn uống, sinh hoạt…
Ông Nguyễn Văn Nhất (44 tuổi, thôn Tây, xã Nhơn Châu) cho biết trước đây, phần lớn người dân trên đảo chỉ học hết lớp 9 rồi dừng lại. Sự cách trở về địa lý khiến con đường học tập của nhiều người bị gián đoạn. Những HS đủ điều kiện vào đất liền tiếp tục học lại phải đối mặt với áp lực cơm áo, gạo tiền. Vì chi phí quá cao, không ít gia đình đành cho con nghỉ học để phụ giúp gia đình nghề biển.
Gia đình ông Nhất có 2 người con, trong đó một em đang học lớp 11 tại đất liền. Ông kể ngày con rời đảo, điều khiến ông trăn trở nhất không phải chuyện học hành mà là việc ăn ở, chi tiêu của con có đảm bảo hay không.
Vài năm qua, thấu hiểu những khó khăn, thiếu thốn nói trên, địa phương đã có nghị quyết hỗ trợ, tiếp sức để HS xã đảo Nhơn Châu có thể đi xa hơn nữa trên con đường học tập. Theo đó mỗi HS sẽ được hỗ trợ tiền ăn ở, sinh hoạt và đi lại khi vượt biển vào đất liền theo học các cấp cao hơn.
"Ngay từ khi lên cấp 3, cháu đã phải học cách tự lập. Có khi vài tháng, thậm chí hết một học kỳ cháu mới về nhà một lần. Lúc đầu gia đình rất lo, nhưng nhờ có chính sách hỗ trợ, mỗi tháng cháu được khoảng 1,1 triệu đồng nên cũng đỡ phần nào. Sắp tới mức hỗ trợ tăng lên, gia đình rất phấn khởi", ông Nguyễn Văn Nhất chia sẻ.
Em Võ Thuận Thảo, HS lớp 11A1 Trường THPT số 1 Trần Cao Vân, cho biết nhà có 4 chị em, bố vừa qua đời sau thời gian dài bệnh nặng. Mẹ em làm việc nhà và phụ nghề biển để nuôi các con.
Ngày rời đảo đi học lớp 10, Thảo mang theo không chỉ hành lý mà còn cả những lo toan. Em phải tự thích nghi với môi trường mới, tự cân đối chi tiêu và tự động viên mình tiếp tục cố gắng. "Khoản hỗ trợ giúp giảm bớt gánh nặng. Em sẽ cố gắng học tốt để thi vào ngành sư phạm, sau này trở về giúp mẹ và quê hương", Thảo tâm sự.
Những chính sách tiếp sức kịp thời đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo ông Dương Hiệp Hưng, Chủ tịch UBND xã Nhơn Châu, tỷ lệ HS tiếp tục học lên THPT tăng mạnh. Nếu năm học 2024 - 2025 chỉ có 11 em vào đất liền học tập, thì hiện nay toàn xã đã có 62 HS theo học, chưa kể nhiều em đang theo đuổi các ngành nghề như dược, hộ sinh, kỹ thuật chế biến, điện lạnh.
Tại kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh Gia Lai khóa XIII nhiệm kỳ 2026 - 2031 vừa qua, một nghị quyết hỗ trợ HS, sinh viên xã đảo Nhơn Châu đã được thông qua. Theo đó, từ năm học 2026 - 2027, mỗi HS THPT sẽ được hỗ trợ hơn 1,6 triệu đồng/tháng, gồm tiền ăn 936.000 đồng, tiền ở 360.000 đồng và chi phí học tập, đi lại 350.000 đồng. Với HS học nghề, tỉnh hỗ trợ 100% học phí cùng học bổng chính sách bằng 80% mức lương cơ sở. Tổng kinh phí dự kiến hơn 1,4 tỉ đồng mỗi năm.
Không chỉ từ ngân sách nhà nước, các trường học trên đất liền cũng chủ động hỗ trợ. Ông Lê Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THPT số 1 Trần Cao Vân, cho biết nhà trường thường xuyên vận động giáo viên và các nhà hảo tâm chung tay giúp đỡ, tạo điều kiện để HS xã đảo yên tâm học tập.
Ông Phạm Thành Nhân, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP HCM, cho biết thông tin trên tại hội thảo Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao do Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 20/5.
Theo ông Nhân, sự thiếu hụt trầm trọng nhóm chuyên gia dẫn dắt trong các lĩnh vực mũi nhọn đang trở thành rào cản trực tiếp, làm chậm tiến trình phát triển bền vững và xây dựng đô thị thông minh của TP HCM.
Thành phố đã ra chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Ví dụ, chuyên gia sẽ nhận mức trợ cấp ban đầu tối đa 100 triệu đồng khi về làm việc, thu nhập hàng tháng linh động từ 30-100 triệu đồng. Ngoài ra, họ được hưởng thù lao bằng 5% giá trị của công trình nghiên cứu được nghiệm thu hoặc thưởng tối đa lên đến 1 tỷ đồng với thành tích đặc biệt xuất sắc; hỗ trợ tiền thuê nhà 7 triệu đồng một tháng.
Từ năm 2023 đến nay, 10 chuyên gia, nhà khoa học đã về làm việc cho TP HCM theo chính sách này, tạo ra tác động lớn ở một số lĩnh vực chuyên môn. Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ đánh giá con số này còn rất khiêm tốn.
Ông chỉ ra nguyên nhân là sự cạnh tranh khốc liệt ở khối tư nhân và doanh nghiệp FDI (có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài). Xét tổng thể về môi trường sống, không gian làm việc và tính linh hoạt trong thu nhập, chính sách ưu đãi của TP HCM vẫn chưa bằng các doanh nghiệp đa quốc gia. Chưa kể các quy định xuất nhập cảnh, cấp giấy phép lao động và phê duyệt hồ sơ với chuyên gia nước ngoài, Việt kiều còn phức tạp, làm giảm động lực và sự hào hứng của họ.
Ông Nhân lấy ví dụ visa lao động của chuyên gia nước ngoài phải gia hạn hàng năm, thủ tục phức tạp. Sở Nội vụ đề xuất thí điểm cấp "Thị thực công nghệ" hoặc thẻ tạm trú với thời hạn đặc biệt 5-10 năm cho nhóm có trình độ cao, hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược theo Nghị quyết 57. Loại thị thực này tương tự mô hình ONE Pass của Singapore.
Ngoài ra, chính sách thu hút nhân tài cần bổ sung một số ưu đãi như phương tiện đi lại, trường học, bệnh viện quốc tế cho con em chuyên gia...
Ông Ngô Đông Hải, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhìn nhận nguồn nhân lực chất lượng cao và nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhiều nước đang triển khai mạnh mẽ chính sách thị thực nhân tài, tạo ra cuộc đua thu hút chất xám trên toàn cầu. Việt Nam cũng có nhiều chính sách nhưng thiếu cơ chế đặc thù về cư trú, tài chính và bảo đảm cuộc sống lâu dài cho chuyên gia quốc tế.
GS. TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, đồng tình. Bà cho rằng thị thực nhân tài không nên được nhìn nhận đơn thuần như một chính sách nhập cư hay thủ tục hành chính.
Nhiều nước mời gọi được nhân lực chất lượng cao không chỉ bằng mức lương, ưu đãi tài chính mà bằng cả hệ sinh thái. Trong đó, cơ chế thị thực linh hoạt, môi trường học thuật cởi mở, hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ hội khởi nghiệp và thương mại hóa, quyền lợi cho gia đình đi cùng chất lượng sống hấp dẫn.
Theo một báo cáo của Bộ Nội vụ năm 2022, tỷ lệ tiến sĩ làm việc trong hệ thống công chức ở Việt Nam khoảng 0,63%. Trong khi đó, ở Mỹ, tỷ lệ này khoảng 9%, theo khảo sát của Quỹ khoa học Mỹ năm 2021. Con số này ở Hàn Quốc là gần 5%, nhưng chỉ 1-1,8% ở một số nước như Australia hay Nhật.
Theo Quy chế tuyển sinh ĐH áp dụng từ năm 2026, tổ hợp xét tuyển ĐH của phương thức tuyển sinh dựa trên kết quả các môn thi tốt nghiệp THPT và phương thức dựa trên học tập các môn học cấp THPT (học bạ) bắt buộc phải có môn toán hoặc ngữ văn, với trọng số điểm xét của môn toán hoặc môn ngữ văn tối thiểu 1/3.
Không chỉ thí sinh mà nhiều phụ huynh và bạn đọc chưa hiểu đúng về quy định này. Đa số cho rằng "trọng số điểm xét của toán hoặc ngữ văn tối thiểu 1/3" nghĩa là điểm số một trong 2 môn này phải đạt tối thiểu 1/3 tổng điểm của điểm chuẩn. Ví dụ điểm chuẩn một ngành có tổ hợp môn toán, lý, hóa là 18 thì điểm môn toán phải đạt 1/3 là 6 điểm.
Tiến sĩ Trần Hữu Duy, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Đà Lạt, khẳng định cách hiểu trên là sai. "Quy định này nhằm đảm bảo 2 môn học cốt lõi là toán và ngữ văn luôn có vai trò trong tổ hợp xét tuyển, không bị lép vế so với các môn khác. Cụ thể, tổ hợp gồm 3 môn thì bắt buộc phải có toán hoặc ngữ văn, mỗi môn đều có trọng số 1/3. Tuy nhiên những năm qua khi tính toán điểm chuẩn, nhiều trường nhân đôi hệ số môn khác với môn toán và ngữ văn (chẳng hạn môn tiếng Anh hệ số 2) nên lúc này trọng số môn toán (hoặc ngữ văn) thấp hơn 1/3. Năm nay Bộ yêu cầu các trường không để môn toán hoặc ngữ văn có trọng số thấp hơn 1/3".
Bộ GD-ĐT cũng giải thích rõ trong quy chế tuyển sinh: Trọng số tính điểm xét của 1 môn trong 1 tổ hợp xét tuyển là phần đóng góp của môn đó trong tổ hợp xét tuyển. Tổ hợp có 3 môn (không nhân hệ số) thì trọng số tính điểm xét của 1 môn bất kỳ trong tổ hợp xét tuyển là 1/3.
Chẳng hạn tổ hợp A01 là toán, lý, tiếng Anh, nếu trường nào xây dựng điểm chuẩn trên thang điểm 30 thì môn toán đạt tiêu chí trọng số 1/3 theo quy chế của Bộ GD-ĐT. Nhưng nếu trường nào xây dựng điểm chuẩn tổ hợp này trên thang điểm 40 (môn Anh hệ số 2), hoặc tổ hợp có thêm một môn khác là thành 4 môn, thì lúc này môn toán không phải có trọng số 1/3 mà là 1/4, không đúng với quy chế của Bộ GD-ĐT.
Tuy nhiên trong trường hợp tổ hợp 3 môn là toán, lý, tiếng Anh mà trường ĐH quy định môn toán có hệ số 2, thì vẫn đảm bảo quy chế, vì lúc này trọng số của toán lớn hơn 1/3.
Theo tiến sĩ Duy, điều đó có nghĩa năm nay trường ĐH không được xây dựng điểm chuẩn của tổ hợp 3 môn trong đó môn không phải toán và ngữ văn nhân hệ số 2, vì nếu như vậy trọng số môn toán hoặc ngữ văn sẽ không đạt 1/3 mà chỉ đạt 1/4, sai với quy chế.
Tiến sĩ Trần Hữu Duy nhấn mạnh thêm: "Trọng số không phải là mức điểm thí sinh bắt buộc phải đạt mà chỉ quyết định môn đó có thể chiếm tối đa bao nhiêu trong tổng điểm. Chẳng hạn điểm chuẩn tổ hợp môn A01 của một ngành là 18 ở thang điểm 30, thì thí sinh có môn toán đạt 5 hay 6 hay 7 đều được, miễn không bị điểm liệt".
