Ngày 1-5, Lầu Năm Góc thông báo Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ trưởng Quốc phòng) Pete Hegseth đã ra lệnh rút 5.000 trong tổng số 38.000 binh sĩ Mỹ đang đóng quân tại Đức trong vòng sáu tháng đến một năm.
Theo News Nation, quyết định này xuất phát từ việc các đồng minh châu Âu “không thể hiện mức độ cam kết” mà Tổng thống Donald Trump mong đợi.
Việc rút quân sẽ đưa lực lượng Mỹ tại châu Âu về mức trước năm 2022 – trước khi chiến sự tại Ukraine nổ ra khiến chính quyền Biden phải tăng cường quân số.
Căng thẳng bùng phát trực tiếp từ bài phát biểu của Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngày 27-4 tại một trường trung học ở Marsberg.
Tại đây, ông Merz cảnh báo Mỹ có nguy cơ sa lầy ở Trung Đông, chỉ trích Washington đã thể hiện “sự yếu kém” khi bị Iran “làm nhục” và thiếu một kế hoạch mạch lạc để rút khỏi xung đột.
Ông còn lưu ý rằng phía Iran “hiệu quả hơn trong đàm phán” so với phía Mỹ, và khẳng định các hành động quân sự tại Iran cùng việc đóng cửa eo biển Hormuz đã giáng đòn mạnh vào kinh tế Đức.
Chỉ hai ngày sau, ngày 29-4 ông Trump phản pháo trên mạng xã hội Truth Social, gọi ông Merz là người “hoàn toàn không biết mình đang nói gì”, chỉ trích ông đang “làm việc rất tệ” khiến nước Đức phải đối mặt với đủ loại vấn đề, và khuyên Thủ tướng Đức nên tập trung ít hơn vào Iran, nhiều hơn vào việc giải quyết xung đột Ukraine.
Đây không phải lần đầu ông Merz bày tỏ bất đồng. Trước đó, ông đã lên tiếng rằng người Đức và châu Âu không được tham vấn trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28-2, đồng thời trực tiếp đặt câu hỏi về lối thoát của Washington khỏi cuộc xung đột này.
Hãng CBC nhận định quyết định rút quân là lời nhắc nhở mạnh mẽ về “sự sẵn sàng đáp trả của ông Trump đối với những gì ông coi là sự bất trung từ các đồng minh”.
Tờ Politico dẫn lời nhà phân tích Todd Harrison nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Đức: nơi đây không chỉ là nơi đóng quân của gần 40.000 binh sĩ Mỹ, mà còn là trụ sở của Bộ Tư lệnh Mỹ tại châu Âu và châu Phi, cùng bệnh viện quân sự lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài. Việc rút quân nhanh chóng, theo ông Harrison, sẽ “tốn kém và có thể làm suy yếu khả năng răn đe”.
Tờ Telegraph ngày 1-5 cũng lưu ý rằng NATO chưa thảo luận về khả năng rút quân này, vì bất kỳ động thái nào cũng đòi hỏi một thỏa thuận song phương giữa Mỹ và Đức – điều hiện chưa tồn tại.
Bất đồng Mỹ – NATO thực ra đã âm ỉ từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump (2017 – 2021), khi Washington liên tục gây sức ép buộc các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP.
Khi đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã giúp hóa giải khủng hoảng, còn kế hoạch rút 12.000 binh sĩ của ông Trump bị đình lại sau khi ông thất cử và chính quyền Biden đảo ngược quyết định này.
Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đẩy căng thẳng lên một nấc mới: từ đe dọa rời khỏi NATO, chỉ trích châu Âu “quân sự hóa” Ukraine gây cản trở hòa đàm, đến áp thuế quan lên các thành viên EU.
Bài phát biểu của Phó tổng thống J.D. Vance tại Hội nghị an ninh Munich năm ngoái – cáo buộc một số nhà lãnh đạo châu Âu đang theo đuổi các chính sách có thể dẫn đến “sự hủy diệt của nền văn minh phương Tây”, đồng thời ám chỉ sự ủng hộ công khai đối với các lực lượng dân tộc chủ nghĩa và cánh hữu tại châu Âu – càng khoét sâu thêm hố ngăn cách.
Trang Al Arabiya nhận định những khác biệt trong NATO đang “gay gắt hơn bao giờ hết”. Nhà khoa học chính trị Emilian Kowalski thuộc Đại học Tampere lập luận rằng Mỹ không trực tiếp phá hủy NATO, mà đang dần biến liên minh này thành một “cầu thu phí” phục vụ lợi ích Washington, ngày càng ít dung nạp các cơ chế an ninh thay thế của châu Âu.
Ở phía châu Âu, các ý tưởng về lực lượng vũ trang độc lập và “ô dù hạt nhân” riêng – ban đầu do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề xuất – đang được bàn thảo nghiêm túc hơn.
Dù vậy, Chiến lược Quốc phòng quốc gia Mỹ (NDS 2026) công bố đầu năm nay khẳng định Washington không có ý định rời NATO, với khoảng 80.000 binh sĩ vẫn hiện diện tại châu Âu.
Trọng tâm đang dịch chuyển: Mỹ tiếp tục ở lại, nhưng đòi các đồng minh gánh phần lớn hơn trong chi tiêu quốc phòng.
Hội nghị thượng đỉnh NATO ngày 7 và 8-6 tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) sẽ là phép thử quan trọng: liệu đây sẽ là thời điểm hòa giải, hay là bước ngoặt dẫn đến sự đổ vỡ của liên minh tồn tại gần tám thập niên?
Sáng qua (20.6, giờ VN), trang tin Axios dẫn lời một số quan chức tiết lộ rằng Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi sẽ đến Thụy Sĩ để đàm phán sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran Masoud Pezeshkian ký bản ghi nhớ (MoU) ngày 17.6. Cuộc đàm phán dự kiến bắt đầu vào ngày 19.6 nhưng đã bị hoãn do giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Li Băng.
Việc ngừng giao tranh ở Li Băng được xem là điều kiện tiên quyết để khởi động giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm giải quyết các tranh chấp về chương trình hạt nhân của Tehran và những vấn đề gai góc khác cần thiết để đạt thỏa thuận lâu dài. Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Pakistan ngày 19.6, Ngoại trưởng Araqchi nói rằng Mỹ sẽ phải chịu trách nhiệm về bất kỳ vi phạm nào đối với các cam kết theo MoU, bao gồm cả việc chấm dứt giao tranh ở Li Băng, theo Bộ Ngoại giao Pakistan.
Sau cuộc giao tranh ngày 19.6, một quan chức Mỹ thông báo Israel và Hezbollah đồng ý ngừng bắn từ 16 giờ cùng ngày. Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter cho biết Tel Aviv sẽ tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn nếu Hezbollah tôn trọng các điều khoản.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, Israel tiến hành loạt cuộc tấn công vào miền nam Li Băng suốt đêm và đến sáng 20.6, khiến 5 người chết, theo Hãng thông tấn Li Băng NNA. Quân đội Israel tuyên bố ngày 20.6 đã tấn công các mục tiêu của Hezbollah ở miền nam Li Băng để đáp trả các vụ phóng tên lửa đêm trước đó từ lực lượng này. Trong khi đó, nghị sĩ Hassan Fadlallah thuộc Hezbollah hôm qua khẳng định lực lượng này có quyền đáp trả các cuộc tấn công của Israel, theo AFP.
Trong lúc giao tranh tiếp diễn, tờ The Washington Post dẫn lời một số quan chức và cựu quan chức Mỹ tiết lộ rằng các cơ quan tình báo nước này cảnh báo với chính quyền Tổng thống Trump rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có thể sẽ thực hiện những bước đi làm suy yếu nỗ lực của Washington trong việc đạt thỏa thuận hòa bình lâu dài với Iran. Theo các báo cáo tình báo, Israel dường như có ý định duy trì các hoạt động quân sự chống Hezbollah ở Li Băng. Nếu như vậy, ông Netanyahu không chỉ đe dọa thỏa thuận Mỹ - Iran mà còn có thể phá vỡ mối quan hệ giữa Tel Aviv với Washington.
Báo cáo tình báo cũng kết luận rằng trước thềm cuộc bầu cử vào tháng 10.2026, tương lai chính trị của Thủ tướng Netanyahu gắn liền với việc chứng minh cho cử tri trong nước thấy rằng ông sẽ không rút quân khỏi Li Băng. Báo cáo còn phản ánh rằng bất kỳ việc dừng chiến sự hay rút quân khỏi Li Băng cũng sẽ bị dư luận Israel coi là thất bại của ông Netanyahu. Ngày 19.6, ông Netanyahu tuyên bố quân đội Israel sẽ ở lại Li Băng tới "chừng nào còn cần thiết". Quân đội Israel đang kiểm soát hơn 518 km2 lãnh thổ Li Băng.
Ngoài ra, một cựu quan chức cho hay tài liệu trên hàm chứa nhận thức của Tel Aviv rằng thỏa thuận Mỹ - Iran có thể hạn chế hoạt động quân sự của Israel trước Hezbollah. Giới chức Mỹ khẳng định các điều khoản không ngăn cản Israel trả đũa Hezbollah nếu bị tấn công, và những lo ngại của ông Netanyahu không đáng kể so với nhu cầu hoàn thành một thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz, theo The Washington Post.
"Chúng tôi đã mở đợt không kích nhằm vào Iran lúc 15h ET (2h hôm nay giờ Hà Nội), đánh dấu đêm tấn công thứ 7 liên tiếp. Chiến dịch nhằm tiếp tục làm suy giảm năng lực quân sự của Iran theo chỉ đạo từ Tổng thống", Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, thông báo.
Truyền thông Iran cho biết nhiều vụ nổ đã xảy ra tại những khu vực gần thành phố Sirik ở miền nam, Yazid ở miền trung và Las, Ahvaz ở tây nam đất nước.
Mohsen Rezaei, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, cùng ngày cảnh báo hậu quả nếu Mỹ muốn tiếp tục leo thang hay có ý định chiếm giữ lãnh thổ nước này.
"Nếu những cuộc không kích kéo dài thêm vài ngày nữa, Iran sẽ chuyển sang giai đoạn tiến công tổng lực. Chúng ta sẽ không chỉ đáp trả theo kiểu ăn miếng trả miếng, sẽ không còn ranh giới chính trị nào được coi là an toàn", ông phát biểu trên truyền hình.
Các diễn biến đánh dấu đợt leo thang xung đột nghiêm trọng nhất kể từ khi bản ghi nhớ chung Mỹ - Iran sụp đổ.
Iran cáo buộc quân đội Mỹ đêm 16/7 tấn công sân bay, ga đường sắt và các cây cầu ở miền nam nước này, trong khi Washington không xác nhận hay bác bỏ thông tin. Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết ít nhất 3 người đã thiệt mạng vì bị tấn công trong lúc đi qua cầu Bandar Khamir. Ông tuyên bố sẽ không để họ "phải đổ máu vô ích".
Iran thông báo đã phát động tấn công nhằm vào những quốc gia vùng Vịnh có căn cứ đồn trú của không quân Mỹ, gồm Bahrain, Qatar và Kuwait, đồng thời nhắm mục tiêu vào một tàu chiến của Washington ở phía bắc Ấn Độ Dương.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres bày tỏ quan ngại sâu sắc, mô tả các cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự là "hành động không thể chấp nhận được".
Sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6, vùng Vịnh trải qua ba tuần bình yên. Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam eo biển Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman, khuyến khích tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cáo buộc Mỹ "áp đặt ý chí" lên chính phủ Oman khi tìm cách đưa nhiều tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo "tuyến hàng hải trái phép" ở phía nam khu vực. Các tàu hàng đi qua eo biển này đã bị tấn công, kéo theo những đòn tập kích ăn miếng trả miếng giữa Iran và Mỹ.
Sau khi giao tranh bùng phát trở lại, Mỹ đã tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran. Đáp lại, IRGC đe dọa sẽ cắt đứt toàn bộ hoạt động xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông.
Quân đội Mỹ ngày 17/7 cho biết đã buộc 4 tàu thương mại chuyển hướng khi các phương tiện này tìm cách vượt vòng phong tỏa. Washington còn vô hiệu hóa một tàu, đổ bộ lên một tàu khác "để đảm bảo tuân thủ đầy đủ" trong ba ngày đầu của đợt phong tỏa mới.
“Eo biển phải được mở. Khu vực này sẽ được mở lại bằng cách này hay cách khác, vì vậy nó cần phải được mở”, Ngoại trưởng Rubio nói với các phóng viên hôm 25/5 tại thành phố Jaipur của Ấn Độ, nơi ông đang có chuyến thăm chính thức.
“Những gì đang xảy ra ở đó là bất hợp pháp, trái pháp luật, không bền vững đối với thế giới, không thể chấp nhận được”, ông Rubio cảnh báo.
Ngoại trưởng Rubio cho biết một thỏa thuận với Iran vẫn có thể đạt được, bất chấp các cuộc tấn công mới của Mỹ làm dấy lên nghi ngờ về thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa hai bên.
“Hôm nay đã có một số cuộc đàm phán diễn ra ở Qatar, vì vậy chúng ta sẽ xem liệu có thể đạt được tiến triển nào không. Tôi nghĩ rằng đang có rất nhiều cuộc thảo luận qua lại về nội dung cụ thể trong văn bản ban đầu, vì vậy sẽ mất vài ngày”, ông Rubio nói thêm.
“Tổng thống đã bày tỏ mong muốn đạt được thỏa thuận (với Iran). Tổng thống cho biết, hoặc sẽ đạt được một thỏa thuận tốt, hoặc không đạt được thỏa thuận nào cả”, Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Rubio được đưa ra sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
Hãng tin Fox News dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, hôm 25/5, lực lượng Mỹ phát hiện 2 tàu của Iran đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Lực lượng Mỹ cũng đã đáp trả sau khi một trận địa tên lửa của Iran nhắm mục tiêu vào các chiến đấu cơ của Mỹ trong khu vực.
Kết quả là, quân đội Mỹ đã phá hủy cả 2 tàu cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại thành phố cảng Bandar Abbas.
“Đây là những đòn tấn công mang tính phòng vệ”, vị quan chức này khẳng định. Hai nguồn tin khác cũng nhấn mạnh các cuộc không kích này không đồng nghĩa với việc lệnh ngừng bắn với Iran đã chấm dứt.
Báo Nikkei (Nhật Bản) ngày 25/5 dẫn nguồn tin ngoại giao Trung Đông tiết lộ, Mỹ và Iran đang thảo luận về kế hoạch mở cửa eo biển Hormuz khoảng 30 ngày sau khi hai nước đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Theo Nikkei, Iran sẽ tiến hành rà phá thủy lôi khỏi eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày sau khi đạt được thỏa thuận, sau đó tàu thuyền từ tất cả các quốc gia sẽ có thể di chuyển tự do và an toàn, và Iran sẽ ngừng thu phí đi qua eo biển.
Thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào đầu tháng 4 sẽ được gia hạn thêm 60 ngày. Nguồn tin cho biết các bên có kế hoạch tổ chức các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran trong thời gian ngừng bắn.
Iran trên thực tế đã đóng cửa eo biển chiến lược Hormuz kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran hồi cuối tháng 2. Trong khi đó, Mỹ cũng áp lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Sau cuộc tấn công mới nhất, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố tiếp tục bảo vệ các lực lượng Mỹ trong khi vẫn "duy trì sự kiềm chế trong thời gian lệnh ngừng bắn đang diễn ra".
