“Chúng tôi đã mở đợt không kích nhằm vào Iran lúc 15h ET (2h hôm nay giờ Hà Nội), đánh dấu đêm tấn công thứ 7 liên tiếp. Chiến dịch nhằm tiếp tục làm suy giảm năng lực quân sự của Iran theo chỉ đạo từ Tổng thống”, Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, thông báo.
Truyền thông Iran cho biết nhiều vụ nổ đã xảy ra tại những khu vực gần thành phố Sirik ở miền nam, Yazid ở miền trung và Las, Ahvaz ở tây nam đất nước.
Mohsen Rezaei, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran, cùng ngày cảnh báo hậu quả nếu Mỹ muốn tiếp tục leo thang hay có ý định chiếm giữ lãnh thổ nước này.
“Nếu những cuộc không kích kéo dài thêm vài ngày nữa, Iran sẽ chuyển sang giai đoạn tiến công tổng lực. Chúng ta sẽ không chỉ đáp trả theo kiểu ăn miếng trả miếng, sẽ không còn ranh giới chính trị nào được coi là an toàn”, ông phát biểu trên truyền hình.
Các diễn biến đánh dấu đợt leo thang xung đột nghiêm trọng nhất kể từ khi bản ghi nhớ chung Mỹ – Iran sụp đổ.
Iran cáo buộc quân đội Mỹ đêm 16/7 tấn công sân bay, ga đường sắt và các cây cầu ở miền nam nước này, trong khi Washington không xác nhận hay bác bỏ thông tin. Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết ít nhất 3 người đã thiệt mạng vì bị tấn công trong lúc đi qua cầu Bandar Khamir. Ông tuyên bố sẽ không để họ “phải đổ máu vô ích”.
Iran thông báo đã phát động tấn công nhằm vào những quốc gia vùng Vịnh có căn cứ đồn trú của không quân Mỹ, gồm Bahrain, Qatar và Kuwait, đồng thời nhắm mục tiêu vào một tàu chiến của Washington ở phía bắc Ấn Độ Dương.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres bày tỏ quan ngại sâu sắc, mô tả các cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự là “hành động không thể chấp nhận được”.
Sau khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ hồi giữa tháng 6, vùng Vịnh trải qua ba tuần bình yên. Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam eo biển Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman, khuyến khích tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cáo buộc Mỹ “áp đặt ý chí” lên chính phủ Oman khi tìm cách đưa nhiều tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz theo “tuyến hàng hải trái phép” ở phía nam khu vực. Các tàu hàng đi qua eo biển này đã bị tấn công, kéo theo những đòn tập kích ăn miếng trả miếng giữa Iran và Mỹ.
Sau khi giao tranh bùng phát trở lại, Mỹ đã tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran. Đáp lại, IRGC đe dọa sẽ cắt đứt toàn bộ hoạt động xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông.
Quân đội Mỹ ngày 17/7 cho biết đã buộc 4 tàu thương mại chuyển hướng khi các phương tiện này tìm cách vượt vòng phong tỏa. Washington còn vô hiệu hóa một tàu, đổ bộ lên một tàu khác “để đảm bảo tuân thủ đầy đủ” trong ba ngày đầu của đợt phong tỏa mới.
Chính phủ Iran dự kiến hơn 10 triệu người dân nước này đổ về thủ đô để tiễn đưa cố lãnh tụ, như đã từng diễn ra trong tang lễ của người tiền nhiệm là cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ruhollah Khomeini năm 1989.
AP dẫn lời các nhà phân tích cho hay sự góp mặt đông đảo của người dân sẽ mang đến sự ủng hộ cho chính quyền Tehran, đặc biệt trong bối cảnh nước này đang tìm cách tận dụng lợi thế kiểm soát eo biển Hormuz trên bàn đàm phán với Mỹ. Al Jazeera đưa tin đại diện hơn 100 nước cũng có mặt tại lễ tang.
Việc Iran chọn ngày 4.7, đúng dịp nước Mỹ kỷ niệm 250 năm lập quốc, để bắt đầu lễ quốc tang đã thu hút sự chú ý của giới quan sát, dù giới hữu trách không thừa nhận cố ý chọn ngày này.
Phát biểu tại sự kiện mừng 250 năm quốc khánh ở tượng đài Mount Rushmore thuộc bang Nam Dakota, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố nước Mỹ đã giáng đòn nặng nề vào Iran. "Họ vô cùng muốn dàn xếp xong (một thỏa thuận). Chúng tôi cho họ một tuần để tổ chức lễ tang", ông Trump nói.
Cũng trong hôm qua, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cảnh báo eo biển Hormuz không phải là địa điểm để các thế lực ngoài khu vực phô diễn sức mạnh quân sự, theo Al Jazeera. Lời cảnh báo trên được đưa ra sau khi Anh và Pháp bày tỏ sẵn sàng ủng hộ hoạt động tự do đi lại tại eo biển.
Văn phòng Thủ tướng Israel cũng đưa ra bình luận về thông tin do tờ The New York Times đăng tải với nội dung các quan chức Mỹ từng lo ngại Israel có thể ám sát Trưởng đoàn đàm phán Iran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, hoặc Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Theo văn phòng này, đây là thông tin bịa đặt. Washington chưa phản hồi về thông tin này.
Rạng sáng qua (8.4), chưa đầy 2 giờ trước hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra với Iran, ông viết trên mạng xã hội Truth Social rằng nước này đồng ý thỏa thuận ngừng bắn trong 2 tuần với Iran để tiến hành đàm phán.
Cụ thể, Tổng thống Trump cho biết phía trung gian là Pakistan đề xuất Mỹ tạm dừng "tấn công hủy diệt" nhắm vào Iran với điều kiện Tehran đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz. Và Tổng thống Trump đã đồng ý tạm ngừng ném bom và tấn công Iran trong thời gian hai tuần. Theo ông, Mỹ "đã đạt được và vượt qua tất cả các mục tiêu quân sự, và đang tiến rất xa để đạt thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran và hòa bình ở Trung Đông". "Chúng tôi đã nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran, và tin rằng đó là cơ sở khả thi để đàm phán. Hầu hết các điểm bất đồng trước đây đã được Mỹ và Iran nhất trí, nhưng cần 2 tuần để hoàn tất và thực hiện thỏa thuận", ông Trump viết thêm.
Sau đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần là "một chiến thắng cho Mỹ", đồng thời ca ngợi những nỗ lực của quân đội nước này trong cuộc chiến với Iran.
Cùng ngày 8.4, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran tuyên bố nước này đã giành được một thắng lợi lớn và buộc Mỹ phải chấp nhận kế hoạch 10 điểm của Tehran. Theo đó, kế hoạch 10 điểm của Iran "nhấn mạnh các vấn đề cơ bản" như "việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz dưới sự điều phối của Lực lượng Vũ trang Iran". Tehran cho rằng điều này mang lại cho Iran "vị thế kinh tế và địa chính trị độc nhất vô nhị".
Thực tế, việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên ngay trước thời điểm trước hạn chót mà Tổng thống Trump đưa ra đã đem đến tín hiệu tích cực cho thế giới, nhất là vấn đề kinh tế. Cùng ngày 8.4, giá dầu WTI lẫn Brent đều giảm sâu khoảng 18%, lần lượt còn 93,73 USD/thùng và 92,5 USD/thùng (theo giá cập nhật tối qua). Không những vậy, thị trường chứng khoán Mỹ cũng tăng điểm. Theo CNN, chỉ số Dow Jones tăng vọt 1.374 điểm (tương đương 2,95%), S&P 500 tăng 2,56% và Nasdaq Composite tăng 3,46%.
Dự kiến, ngay trong ngày 10.4 sắp tới, Mỹ và Iran sẽ cử phái đoàn đến Islamabad (Pakistan) để đàm phán. Dù xung đột đã xuống thang đáng kể nhờ thỏa thuận ngừng bắn, nhưng để Mỹ và Iran đồng thuận với nhau thì lại rất khó khăn. Điển hình, một trong 10 điểm mà Iran đưa ra như điều kiện hòa bình là Iran có thể tiếp tục chương trình làm giàu uranium. Tuy nhiên, đây cũng là lằn ranh của phía Mỹ. Liên quan vấn đề này, viết trên mạng xã hội Truth Social tối qua (8.4, theo giờ VN), Tổng thống Trump nhấn mạnh sẽ không có chuyện Mỹ đồng ý cho Iran tiếp tục làm giàu uranium. Không những vậy, chủ nhân Nhà Trắng còn tuyên bố Iran phải phối hợp để dỡ bỏ chương trình hạt nhân.
Trong khi đó, ngược lại thì Iran cũng từng chỉ trích yêu cầu 15 điểm của Mỹ - bao gồm việc Tehran phải dỡ bỏ chương trình hạt nhân - là "đòi hỏi quá mức, vô lý và phi logic". Thực tế, dù nhiều nhà lãnh đạo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, nhưng giới phân tích chỉ ra rằng những người theo đường lối cứng rắn vẫn đang hoàn toàn kiểm soát chế độ cầm quyền tại Iran. Nên Tehran khó lùi bước trong quá trình đàm phán.
Bên cạnh đó, yêu cầu 10 điểm của Tehran cũng đặt ra việc ngừng tấn công lực lượng Hezbollah ở Li Băng. Nhưng điều này lại lệ thuộc rất nhiều vào Israel nên triển vọng rất thấp, nhất là trong bối cảnh Tel Aviv đang muốn hủy diệt hoàn toàn lực lượng Hezbollah giữa lúc Iran đang gặp khó khăn trong việc tiếp ứng cho Hezbollah.
Hãng AFP ngày 25.4 đưa tin Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) vừa ký một thỏa thuận nhằm phối hợp cung cấp các khoáng sản thiết yếu cho các ngành công nghiệp trọng điểm, bao gồm cả quốc phòng, nhằm giảm lệ thuộc vào Trung Quốc.
Thỏa thuận này đánh dấu sự ủng hộ hiếm hoi từ chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với vai trò của EU, tổ chức mà Washington thường chỉ trích.
Vào những thời điểm căng thẳng, Bắc Kinh đã hạn chế xuất khẩu các khoáng sản quan trọng cần thiết cho các sản phẩm như chất bán dẫn, pin xe điện và các hệ thống vũ khí.
"Việc tập trung quá mức các nguồn tài nguyên này, thực tế là chúng bị chi phối ở một hoặc hai nơi, là một rủi ro không thể chấp nhận được", Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu khi ký biên bản ghi nhớ với quan chức phụ trách thương mại EU Maros Sefcovic.
Trong một cuộc họp báo, ông Sefcovic cho biết thỏa thuận này "chính thức hóa quan hệ đối tác của chúng ta trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ thăm dò và khai thác đến chế biến, tinh chế, tái chế và thu hồi".
Trước những lo ngại rằng Trung Quốc có thể trả đũa một thỏa thuận khoáng sản quan trọng tiềm năng liên quan nhiều bên, ông Sefcovic cho rằng đó sẽ là vấn đề an ninh kinh tế, vượt qua sự phụ thuộc.
"Chúng tôi biết sự phụ thuộc có thể tốn kém như thế nào, và chúng tôi phải trả giá rất đắt cho việc phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch. Chúng tôi chỉ đơn giản muốn học hỏi từ kinh nghiệm đó và có một danh mục nhà cung cấp đa dạng hơn nhiều", ông nói thêm.
Ngoại trưởng Rubio lưu ý rằng Mỹ và EU cộng lại là "những khách hàng và bên sử dụng lớn nhất" các khoáng sản thiết yếu.
"Chúng ta phải đảm bảo rằng nguồn cung có sẵn cho tương lai và theo những cách không bị độc quyền ở một nơi hoặc tập trung quá mức ở một nơi nào đó", ông Rubio nói thêm.
Một kế hoạch hành động nêu rõ rằng EU và Mỹ sẽ xem xét việc thiết lập giá tối thiểu cho các khoáng sản quan trọng, nhằm ngăn chặn Trung Quốc hoặc các cường quốc bên ngoài khác tràn ngập thị trường với hàng xuất khẩu giá rẻ.
Hai bên cũng sẽ xem xét việc phối hợp mọi khoản trợ cấp và dự trữ khoáng sản quan trọng, có thể phối hợp các tiêu chuẩn chung để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại giữa các nước phương Tây và cùng đầu tư vào nghiên cứu.
