Các chuyên gia nội tiết tại Mỹ khẳng định dù bạn có mắc tiểu đường hay không, trái cây hay tinh bột không phải là “kẻ thù” nếu biết ăn đúng cách. Chìa khóa để duy trì chỉ số đường huyết ổn định không phải kiêng khem cực đoan mà do liều lượng, sự kết hợp thực phẩm và thời điểm ăn.
Trái cây có thực sự là “kẻ thù” của đường huyết?
Bà Kaitlin Hippley, chuyên gia dinh dưỡng kiêm chuyên gia giáo dục chăm sóc bệnh nhân tiểu đường, cho biết lầm tưởng phổ biến nhất mà bà thường gặp là quan niệm trái cây “chứa quá nhiều đường” nên cần phải loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn.
Thực tế, trái cây nguyên quả rất giàu chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa. “Chính những thành phần này giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu”, bà Hippley giải thích.
Một phân tích tổng hợp từ 19 thử nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên cho thấy ăn trái cây tươi hoặc khô đều giúp người bị tiểu đường giảm đường huyết lúc đói. Do đó, bà Hippley khuyên thay vì đoạn tuyệt với nguồn dinh dưỡng này, hãy ăn với lượng vừa phải và kết hợp protein hoặc chất béo lành mạnh.
Ví dụ, một quả táo ăn kèm bơ đậu phộng. Một chén quả mọng (dâu tây, việt quất) ăn cùng sữa chua Hy Lạp. Một ít nho khô kết hợp với hạt hạnh nhân.
Có nhất thiết phải cắt bỏ tinh bột và đồ ngọt?
Bà Erin Palinski-Wade, một chuyên gia về bệnh tiểu đường, khuyên không cần theo đuổi chế độ ăn “Low-carb” (ít tinh bột) hoặc “No-carb” (không tinh bột) để kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng là ở loại tinh bột và khối lượng nạp vào cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn các loại carbohydrate giàu chất xơ, ít chế biến, với khẩu phần hợp lý như đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây. Khi ăn nên kết hợp với protein, chất béo tốt. Vận động nhẹ sau bữa ăn để làm chậm quá trình tăng đường huyết đột ngột.
Cơ thể được nạp đủ chất xơ sẽ kiểm soát đường, có lợi cho việc quản lý cân nặng, hệ tiêu hóa và sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên bổ sung 22 đến 34 g chất xơ mỗi ngày.
Bà Hippley cũng cảnh báo về các thực phẩm đóng gói dán nhãn “không đường” (sugar-free). Những sản phẩm này vẫn có thể chứa các loại carbohydrate khác gây tăng đường huyết. Người dùng cần kiểm tra kỹ mục “Tổng lượng carbohydrate” (Total carbohydrate) trên nhãn dinh dưỡng.
Riêng đồ ngọt không cấm kỵ tuyệt đối. “Quản lý đường huyết là câu chuyện của sự cân bằng, không phải sự hạn chế khắt khe”, bà Hippley nói. Chỉ cần chú ý tần suất, khẩu phần và sự cân bằng tổng thể của bữa ăn, bạn vẫn có thể thưởng thức món tráng miệng trong kế hoạch kiểm soát đường huyết của mình.
Những “tuyệt chiêu” ổn định đường huyết ngoài ăn uống
Bên cạnh thực đơn, các chuyên gia gợi ý thêm những chiến lược lối sống hiệu quả để giữ chỉ số đường huyết ở mức an toàn:
Uống đủ nước và đi bộ ngắn sau ăn: Bà Hippley cho rằng nước giúp làm loãng lượng đường trong máu. Trong khi đó, các nghiên cứu cho thấy 10 phút đi bộ sau bữa ăn có thể giúp ổn định đường huyết hiệu quả.
Ưu tiên quả bơ và các loại đậu: Bà Palinski-Wade gợi ý thêm bơ vào chế độ ăn vì chúng giàu chất xơ và chất béo tốt, giúp ổn định đường huyết và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Các loại đậu (đậu lăng, đậu nành, đậu gà…) cũng là nguồn cung cấp chất xơ và tinh bột tiêu hóa chậm lý tưởng.
Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng: Đây là hai yếu tố then chốt. Thiếu ngủ kinh niên hoặc căng thẳng kéo dài sẽ gây rối loạn hormone, dẫn đến đường huyết tăng cao.
Hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân 7-4, Bệnh viện Đa khoa Sơn Uyên (Bắc Ninh) ký kết hợp tác triển khai giải pháp tầm soát rung nhĩ và sàng lọc nguy cơ tai biến, đột quỵ trong cộng đồng.
Việt Nam là một trong những quốc gia có tỉ lệ đột quỵ cao nhất thế giới, với khoảng 200.000 ca mỗi năm. Như vậy, trung bình mỗi ngày tại nước ta có khoảng 548 ca tai biến, đột quỵ. Bên cạnh đó, bệnh đang có xu hướng trẻ hóa.
Đáng lo ngại, nhiều trường hợp xảy ra đột ngột, không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng trước đó. Trong số các nguyên nhân quan trọng, rung nhĩ - một dạng rối loạn nhịp tim - được xem là "thủ phạm thầm lặng" làm gia tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, gây tắc mạch máu não dẫn tới đột quỵ.
Theo các nghiên cứu cho thấy rung nhĩ có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ gấp 5 lần, nhưng thường bị bỏ sót vì không xuất hiện liên tục. Ở người trẻ, tình trạng này thường bị nhầm với mệt mỏi hay stress, khiến nhiều ca chỉ được phát hiện khi đã có biến chứng.
Thực tế cho thấy phần lớn người bệnh không biết mình mắc rung nhĩ do triệu chứng mơ hồ, dễ bị bỏ qua. Việc phát hiện thường chỉ diễn ra khi đã xuất hiện biến chứng. Đây chính là khoảng trống mà chương trình hợp tác lần này hướng tới. Theo đó, công nghệ tầm soát rung nhĩ được tích hợp ngay trong máy đo huyết áp gia đình.
Điểm đáng chú ý của công nghệ này là khả năng phát hiện bất thường nhịp tim ngay trong thao tác đo huyết áp thông thường.
Nhờ đó người sử dụng có thể tự theo dõi sức khỏe tim mạch tại nhà, phát hiện sớm dấu hiệu loạn nhịp để đi khám kịp thời, thay vì chỉ phát hiện khi biến chứng đã xảy ra.
Ông Tạ Văn Luận, đại diện đơn vị cung cấp, chia sẻ: "Mỗi chiếc máy đo có chức năng phát hiện rung nhĩ được trao đi là thêm một gia đình được bảo vệ trước bóng đen của tai biến, đột quỵ. Chúng tôi mong muốn góp phần làm giảm con số 548 ca tai biến mỗi ngày trong tương lai gần".
Trong bối cảnh hệ thống y tế đang đối mặt với áp lực lớn từ các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh tim mạch và đột quỵ, việc ứng dụng công nghệ để phát hiện sớm, can thiệp sớm là hướng đi mang tính bền vững. Các chuyên gia cũng kỳ vọng sẽ phát triển chương trình thành mô hình điểm để nhân rộng tại nhiều địa phương khác.
Khi công nghệ tầm soát rung nhĩ được phổ biến rộng rãi, người dân có thể chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe tim mạch, qua đó giảm thiểu nguy cơ đột quỵ.
Trong chiến lược chăm sóc sức khỏe hiện đại, y tế dự phòng đang ngày càng được coi trọng. Và đôi khi sự thay đổi lớn lại bắt đầu từ những hành động rất nhỏ như một lần đo huyết áp mỗi ngày.
Để phòng chống bệnh rung nhĩ hiệu quả, các bác sĩ khuyến cáo mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh: kiểm soát huyết áp, tiểu đường, duy trì cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, caffeine và tập thể dục vừa sức.
Cần giảm ăn mặn, ngủ đủ giấc (7-9 giờ/đêm) và khám sức khỏe tim mạch định kỳ để phát hiện sớm rối loạn nhịp.
Trong Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, một trong những yêu cầu Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM: "Nâng cao thể chất, tầm vóc, tuổi thọ, chất lượng sống; chủ động thích ứng với già hóa dân số". Vậy TP.HCM làm gì để thích ứng thực trạng này?
Theo báo cáo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024 - 2074 do Cục Thống kê chủ trì, phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện, năm 2024 Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Con số này dự báo tăng lên 20,9 triệu người vào năm 2034; 27,5 triệu người vào năm 2044 và đạt tới 38,5 triệu người vào năm 2074.
Riêng tại TP.HCM, ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu - Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết dù bước vào quá trình già hóa chậm hơn cả nước khoảng 6 năm nhưng tốc độ chuyển đổi rất nhanh.
Năm 2010, thành phố vẫn ở giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”. Đến năm 2017, TP.HCM chính thức bước vào giai đoạn già hóa khi tỉ lệ người cao tuổi vượt 10% với 889.178 người.
Năm 2025, nhóm này đã chiếm khoảng 11,6% dân số (hơn 1,57 triệu người, lớn nhất cả nước).
Dự kiến đến năm 2038, thành phố sẽ trở thành “dân số già” khi tỉ lệ người trên 60 tuổi vượt 20%, và khoảng giai đoạn 2048 - 2050 sẽ bước sang mức “dân số siêu già” với hơn 30% dân số trên 60 tuổi.
Theo Chi cục Dân số TP.HCM, TP.HCM hiện không còn được duy trì hình ảnh “thành phố trẻ”, mà hiện đang đối mặt với những thách thức về tốc độ già hóa dân số nhanh chóng, với số người cao tuổi nhiều nhất cả nước là 1.572.988 người, tỉ lệ người cao tuổi chiếm 11,4% trên tổng dân số.
Nhìn từ các dự báo dân số trên có thể thấy TP.HCM đang bước vào "cuộc đua" thời gian, khi chỉ hơn hai thập niên tới có thể chuyển sang giai đoạn "siêu già". Như vậy thách thức không chỉ ở việc chăm sóc gần 1/3 dân số là người cao tuổi, mà còn ở bài toán làm sao để TP.HCM thích ứng khi nguồn lao động trẻ dần bị thu hẹp.
Ông Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết trước thực tế tuổi thọ người dân ngày càng tăng kéo theo nhu cầu chăm sóc dài hạn ngày một lớn, TP.HCM đã xây dựng Đề án phát triển hệ thống cơ sở chăm sóc người cao tuổi đến năm 2030.
Đề án đặt mục tiêu phát triển hơn 30 cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo mô hình công lập, tư nhân và hợp tác công - tư, đồng thời xây dựng mạng lưới 168 điểm chăm sóc cộng đồng tại các phường, xã.
Đây sẽ là khung pháp lý và định hướng dài hạn nhằm huy động nguồn lực xã hội, tăng cường phối hợp liên ngành, tổ chức triển khai đồng bộ và bền vững, qua đó nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi và góp phần giảm tải cho hệ thống y tế TP.HCM.
Ông Vĩnh Châu nhìn nhận già hóa dân số như một "dư địa phát triển mới", phát triển "kinh tế bạc". Đây là nơi người cao tuổi vừa là người thụ hưởng các dịch vụ, vừa là lực lượng lao động đóng góp vào sự phát triển chung mà đang được nhiều quốc gia xem là động lực tăng trưởng trong bối cảnh già hóa dân số.
Theo ThS Phạm Bình An - Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, khi phát huy tốt lợi thế về kinh tế, y tế, công nghệ và tính năng động của một siêu đô thị, TP sẽ trở thành một trung tâm hiện đại về mô hình dưỡng lão, đồng thời biến người cao tuổi vừa là đối tượng được chăm sóc, vừa là chủ thể đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững của TP.
Như vậy việc TP.HCM chủ động xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi ngay từ khi bước vào giai đoạn già hóa cho thấy TP không chỉ chuẩn bị ứng phó với "làn sóng" già hóa dân số, mà còn tìm cách chuyển hóa thách thức thành động lực phát triển.
Ngày 7-5, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội chính thức đưa vào hoạt động Phòng khám Đa khoa cơ sở Vĩnh Hưng tại Trung tâm Y tế phường Vĩnh Hưng, Hà Nội. Hướng tới mục tiêu tăng cường năng lực y tế cơ sở, đưa dịch vụ y tế chất lượng cao đến gần người dân theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.
Đây cũng là mô hình phối hợp thường xuyên đầu tiên giữa bệnh viện đại học tuyến trung ương với trạm y tế phường tại Hà Nội, hướng tới xây dựng mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu thực chất, hiệu quả và bền vững.
Mô hình phối hợp này giúp phân tầng hợp lý trong khám chữa bệnh, tăng cường khả năng sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật, điều trị kịp thời và chuyển tuyến hiệu quả. Người dân có thể tiếp cận nhiều dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại địa phương mà không phải lên tuyến trên.
Phòng khám được đầu tư đầy đủ các chuyên khoa lâm sàng và cận lâm sàng, có khả năng tiếp nhận khoảng 500 lượt bệnh nhân mỗi ngày.
Cơ sở đã được Bộ Y tế phê duyệt danh mục 1.103 kỹ thuật khám chữa bệnh, cho phép triển khai từ các kỹ thuật cơ bản đến nhiều kỹ thuật chuyên sâu ngay tại tuyến cơ sở.
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho hay đây là mô hình đầu tiên kết hợp giữa trạm y tế phường và bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Mô hình này giúp phân luồng người bệnh rõ ràng giữa tuyến cơ sở và tuyến chuyên sâu.
Các trường hợp bệnh mạn tính thông thường sẽ được quản lý, theo dõi ngay tại phòng khám và trạm y tế phường.
Những bệnh nhân cần điều trị nội trú khi chuyển lên Bệnh viện Đại học Y Hà Nội vẫn được hưởng chính sách bảo hiểm y tế theo quy định hiện hành.
"Một trong những lợi thế lớn nhất của mô hình là việc hội chẩn giữa tuyến cơ sở và tuyến trên trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn. Nếu trước đây gặp ca khó phải chuyển bệnh nhân lên tuyến trên thì nay các bác sĩ chỉ cách nhau vài mét, có thể trực tiếp hội chẩn ngay", ông Hiếu cho hay.
Đặc biệt, đây cũng sẽ là cơ sở cấp cứu ban đầu của bệnh viện tại khu vực, duy trì trực cấp cứu 24/24 giờ với đầy đủ phương tiện cần thiết phục vụ người dân.
Ngoài ra, phòng khám được trang bị nhiều phương tiện cận lâm sàng hiện đại như X-quang, CT Scanner (máy chụp cắt lớp vi tính), siêu âm, xét nghiệm… vốn rất khó triển khai đầy đủ tại một trạm y tế phường thông thường.
Theo ông Hiếu, một trong những khó khăn lớn hiện nay là thiếu bác sĩ về làm việc tại trạm y tế phường do môi trường làm việc hạn chế, ít cơ hội phát triển chuyên môn. Vì vậy, bệnh viện sẽ hỗ trợ bằng cách ký hợp đồng chuyên gia với các bác sĩ làm việc tại cơ sở, tạo điều kiện để họ vừa tham gia khám chữa bệnh, vừa được đào tạo chuyên môn cùng bệnh viện.
"Chỉ khi có đội ngũ chuyên môn tốt thì y tế cơ sở mới thực hiện được đúng vai trò chăm sóc sức khỏe ban đầu, không chỉ dừng ở công tác phòng bệnh", ông Hiếu nhấn mạnh.
Lãnh đạo Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho rằng mô hình hợp tác thường xuyên giữa bệnh viện và trạm y tế phường nếu vận hành hiệu quả trong 6 tháng đến 1 năm tới có thể được nhân rộng tại nhiều địa phương khác.
Trong ngày khai trương, bệnh viện phối hợp với Trạm Y tế phường Vĩnh Hưng tổ chức khám bệnh thiện nguyện cho 150 người dân.
