Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ – Iran vẫn trong tình trạng bấp bênh vào ngày 2-5 (giờ Mỹ), khi Tổng thống Donald Trump cho biết ông đang xem xét đề xuất mới nhất từ Iran, nhưng nhà lãnh đạo Mỹ không loại trừ khả năng tấn công Iran lần nữa nếu Tehran “hành xử không đúng mực”.
Những bình luận này được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Trump hôm 1-5 thẳng thừng nói rằng ông “không hài lòng” với đề xuất mới nhất từ phía Iran.
Hai hãng tin Tasnim và Fars của Iran tường thuật Tehran đã gửi tới Mỹ một đề xuất mới gồm 14 điểm thông qua Pakistan.
Truyền thông Iran cho biết đề xuất 14 điểm mới nhất của Tehran bao gồm việc Mỹ rút lực lượng khỏi các khu vực xung quanh Iran, dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ tại eo biển Hormuz, giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (gồm cả tại Lebanon), thiết lập một cơ chế kiểm soát mới đối với eo biển Hormuz…
Trong cuộc gặp với các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tehran hôm 1-5, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho rằng trách nhiệm chấm dứt cuộc chiến hiện nằm ở phía Mỹ.
“Về việc lựa chọn ngoại giao hay tiếp tục cách tiếp cận đối đầu, quả bóng đang ở trong phần sân của Mỹ” – ông nói, đồng thời nhấn mạnh Iran sẵn sàng chiến đấu nếu xung đột quân sự giữa hai nước tái diễn.
Theo báo New York Times, hai quan chức cấp cao Iran cho biết đề xuất mới của Tehran không còn yêu cầu ông Trump phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền Iran tại eo biển Hormuz trước khi các nhà đàm phán gặp mặt trực tiếp. Họ cũng cho biết Iran sẵn sàng mở lại eo biển này ngay cả trước khi ông Trump tuyên bố chấm dứt phong tỏa.
Dù Iran sẽ mở lại eo biển theo đề xuất này, khơi thông tuyến đường mà trước xung đột vận chuyển tới 1/5 lượng dầu mỏ của thế giới, các quan chức Iran khẳng định họ sẽ chưa bàn đến tương lai chương trình hạt nhân cho đến giai đoạn đàm phán sau, sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.
Tại một sự kiện tối 1-5 ở Florida, ông Trump nói: “Họ chưa đưa ra được kiểu thỏa thuận mà chúng ta cần, và chúng ta sẽ xử lý việc này một cách đúng đắn. Chúng ta sẽ không rút lui sớm rồi lại để vấn đề tái diễn sau ba năm nữa”.
Ông Trump nhiều lần nhấn mạnh rằng Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấm dứt toàn bộ hoạt động làm giàu uranium – một điểm mấu chốt trong đàm phán, vốn rất khó, nếu không muốn nói là gần như không thể, dung hòa với lập trường của Iran. Tehran vẫn khẳng định họ có quyền làm giàu uranium.
Hiện nay nhà lãnh đạo Mỹ đang cân nhắc hướng đi tiếp theo cho cuộc đối đầu kéo dài nhiều tuần qua. Theo Đài NBC News, tuần này các quan chức quân sự đã báo cáo cho ông Trump về những phương án liên quan eo biển Hormuz cũng như tình hình thực địa tại Iran.
Hôm 1-5, Tổng thống Trump cho biết ông đang cân nhắc mọi phương án của mình, gồm cả việc phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn. “Chúng ta muốn lao vào và đánh họ tan tác để kết thúc vĩnh viễn, hay chúng ta muốn thử đạt được một thỏa thuận? Đó là hai lựa chọn” – ông Trump nói với các phóng viên.
Trong bối cảnh đó, Hải quân Mỹ đang sử dụng hơn 100 máy bay chiến đấu và trinh sát, hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng hơn một chục tàu chiến để thực thi lệnh phong tỏa đối với Iran.
Những bình luận của ông Trump cũng được đưa ra trong bối cảnh theo Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973, Tổng thống Mỹ phải xin Quốc hội nước này phê chuẩn khi một chiến dịch quân sự kéo dài đến ngày thứ 60.
Các hoạt động quân sự của Mỹ tại Iran đã chạm mốc này. Trong thư gửi Quốc hội, ông Trump khẳng định rằng chiến sự Iran “đã chấm dứt” sau lệnh ngừng bắn tạm thời đã có hiệu lực từ ngày 8-4 và không có các hoạt động thù địch nào nữa, nhưng việc ông tuyên bố không loại trừ khả năng tấn công Iran lần nữa lại đặt tình hình vào thế tiếp tục bấp bênh.
Hai tháng trôi qua, giao tranh đã tạm ngừng, nhưng một cái kết rõ ràng cho cuộc xung đột này vẫn còn xa vời. Mỹ vẫn chưa đạt được những lợi ích chiến lược rõ ràng, trong khi một cuộc xung đột vốn được mô tả là hạn chế nay lại kéo cả thế giới vào một vòng xoáy bất ổn ngày càng lan rộng.
Trên Đài CNN, bà Melanie Sisson, nghiên cứu viên tại Viện Brookings, chỉ ra “hiện không có bất kỳ người chiến thắng thực sự nào trong cuộc chiến này”.
Giao tranh Mỹ - Iran tái bùng phát tuần này đã đẩy các nghị sĩ Cộng hòa vào thế khó. Hôm qua (10.7), Reuters đưa tin Iran tuyên bố tấn công đáp trả vào các cơ sở của Mỹ tại vùng Vịnh sau đợt tập kích từ Washington. Các nước trung gian đã khẩn trương kêu gọi kiềm chế và vận động các bên chọn giải pháp ngoại giao, thế nhưng giới quan sát nhận định diễn biến quân sự leo thang cho thấy bất đồng giữa Mỹ và Iran vẫn còn rất lớn.
Việc Tổng thống Trump đột ngột tuyên bố chấm dứt lệnh ngừng bắn và tái không kích Iran khiến phe Cộng hòa tại Mỹ đứng trước lựa chọn: hoặc là phải đối đầu với chủ nhân Nhà Trắng, hoặc phải ủng hộ một cuộc xung đột có thể đe dọa triển vọng thắng cử của toàn đảng. Cuộc chiến leo thang đang gây ra những hệ lụy kinh tế tại Mỹ. Nhiều thành viên đảng Cộng hòa lo ngại giá xăng dầu tăng vọt ngay trong mùa du lịch cao điểm sẽ thổi bùng sự bất mãn của cử tri. Ông Doug Heye, cựu Giám đốc truyền thông của Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa (RNC), nhận định: "Diễn biến hiện nay khiến các ứng viên Cộng hòa gặp khó khi nói về ưu tiên của cử tri, đó là hạ nhiệt vật giá".
Một nhóm nghị sĩ Cộng hòa ở lưỡng viện quốc hội gần đây đã bỏ phiếu cùng đảng Dân chủ để yêu cầu đình chỉ các hoạt động quân sự chống lại Iran. Động thái này phần lớn mang tính biểu tượng, song cũng thể hiện lập trường phản chiến nhằm thu hút sự ủng hộ của cử tri vốn đã mệt mỏi trước bài toán chi phí sinh hoạt tăng cao.
Không riêng đảng Cộng hòa, phe Dân chủ cũng đang lục đục vì các quyết định can thiệp bầu cử sơ bộ của Ủy ban Vận động tranh cử quốc hội đảng Dân chủ (DCCC). Tổ chức này đang vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt khi chi tới 200.000 USD để chạy quảng cáo ủng hộ ứng viên Marlene Galan-Woods tại tiểu bang Arizona, bất chấp việc bà từng là đảng viên Cộng hòa.
DCCC vốn là tổ chức vận động chính trị hàng đầu tại Mỹ, đại diện cho giới tinh hoa của đảng Dân chủ và thường chỉ hậu thuẫn khi đã xác định ứng viên đối đầu với đảng Cộng hòa trong tổng tuyển cử. Việc tổ chức này can thiệp vào cuộc đua nội bộ không chỉ gây khó hiểu mà còn tạo ra tâm lý bất bình trong giới chính trị gia địa phương.
Ngoài mâu thuẫn với DCCC, đảng Dân chủ còn đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân sự tại bang Maine, sau khi ứng viên Thượng viện Graham Platner phải đình chỉ chiến dịch tranh cử vì cáo buộc tấn công tình dục. Đảng này chỉ có thời hạn đến ngày 27.7 để tìm ra người thay thế nhằm cạnh tranh với thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins. Cuộc đua tại Maine mang ý nghĩa quan trọng khi được giới chuyên gia đánh giá có thể quyết định quyền kiểm soát Thượng viện.
Hiện tại, cuộc đua tìm người thay thế ông Platner đang diễn ra gay cấn với sự góp mặt của nhiều ứng viên tiềm năng. Nổi bật nhất là ông Troy Jackson, cựu Chủ tịch Thượng viện của cơ quan lập pháp tại Maine. Ông nhận được hậu thuẫn từ nhóm vận động cấp tiến của thượng nghị sĩ Bernie Sanders. Ngoài ra, ông Nirav Shah - cựu Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh bang Maine, người từng ghi dấu ấn khi dẫn dắt bang này vượt qua đại dịch Covid-19 - cũng đã tuyên bố tranh cử. Điều này hứa hẹn tạo ra cuộc đua nội bộ khó lường để giữ lấy hy vọng chiến thắng của đảng Dân chủ tại Maine.
Theo thông tin trên trang web của Quốc hội Mỹ, Thượng viện Mỹ ngày 18/5 đã bỏ phiếu thông qua đề cử nhân sự, trong đó bà Jennifer Wicks McNamara được phê chuẩn làm đại sứ Mỹ tại Việt Nam, trở thành người phụ nữ đầu tiên sẽ giữ vị trí này.
Trước đó, Nhà Trắng ngày 13/1 đã công bố danh sách các quan chức được đề cử vào các vị trí để Thượng viện Mỹ xem xét. Theo danh sách của Nhà Trắng, bà Jennifer Wicks McNamara được đề cử vào vị trí đại sứ Mỹ tại Việt Nam.
Bà Jennifer Wicks McNamara giữ vị trí Giám đốc Văn phòng Bổ nhiệm của Tổng thống Mỹ, một vị trí có tầm ảnh hưởng cao mà bà đã đảm nhiệm từ tháng 11/2012, phục vụ dưới 4 chính quyền Tổng thống Mỹ. Khi đảm nhận vị trí này, bà thường xuyên làm việc với các quan chức cấp cao tại Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao.
Là một công chức chuyên nghiệp với gần 31 năm kinh nghiệm trong chính phủ Mỹ, các vị trí trước đây của bà Jennifer Wicks McNamara tại Bộ Ngoại giao Mỹ gồm chánh văn phòng Cơ quan Nguồn lực Hỗ trợ Nước ngoài của Mỹ, cố vấn cấp cao về lập pháp và quan hệ công chúng cho Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách điều hành, và trợ lý đặc biệt cho Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách điều hành.
Trong một bài phát biểu tại phiên điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, bà Jennifer Wicks McNamara cho biết cả Tổng thống và Ngoại trưởng Mỹ đều nhấn mạnh tầm quan trọng địa chính trị và chiến lược của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong đó Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng nhất của Mỹ.
“Một Việt Nam mạnh mẽ, độc lập và kiên cường phù hợp với lợi ích của Mỹ. Cách đây 30 năm, hai nước chúng ta thiết lập quan hệ ngoại giao, và đến năm 2023, quan hệ song phương được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Nếu được phê chuẩn, tôi sẽ ưu tiên bảo vệ lợi ích của Mỹ trong mối quan hệ song phương năng động này, tập trung vào hợp tác quốc phòng và an ninh, thương mại và đầu tư, cũng như giao lưu nhân dân”, bà Wicks nói.
Bà cho biết nền tảng hợp tác quân sự giữa hai nước được xây dựng trên những nỗ lực lâu dài nhằm khắc phục hậu quả chiến tranh.
Bà Wicks nêu rõ rằng Mỹ đã hợp tác với Việt Nam để xử lý 700.000 vật liệu chưa nổ, hỗ trợ một triệu người khuyết tật, và giải quyết ô nhiễm dioxin tại Đà Nẵng và Biên Hòa. Bà cũng cho biết trong nhiều thập niên, Việt Nam đã cung cấp sự hỗ trợ quan trọng để hồi hương hài cốt của hơn 1.000 quân nhân Mỹ.
“Nếu được phê chuẩn, tôi sẽ nỗ lực hết sức để ủng hộ việc tiếp tục các chương trình khắc phục hậu quả chiến tranh này”, bà Wicks nhấn mạnh.
Theo bà Wicks, hợp tác an ninh song phương còn mở rộng sang lợi ích chung trong việc duy trì ổn định khu vực, đối phó với các mối đe dọa toàn cầu. Theo đó, đối thoại thực thi pháp luật và an ninh giữa Mỹ và Việt Nam đã thúc đẩy các nỗ lực chung nhằm tăng cường thực thi pháp luật và giải quyết tội phạm xuyên quốc gia.
“Nếu được phê chuẩn, tôi sẽ làm hết sức để làm sâu sắc thêm hợp tác an ninh và bảo đảm các nỗ lực của chúng ta được triển khai đúng trọng tâm, hiệu quả và phù hợp với các ưu tiên chiến lược then chốt”, bà Wicks nêu rõ.
Bà cũng khẳng định thương mại song phương giữa Mỹ và Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây, và cơ hội cho tăng trưởng kinh tế chung là rất lớn.
“Nếu được phê chuẩn, tôi sẽ thúc đẩy tiếp cận thị trường công bằng cho hàng hóa và dịch vụ của Mỹ, bao gồm công nghệ, năng lượng và nông sản; hỗ trợ phát triển các chuỗi cung ứng bền vững và đa dạng; đồng thời khuyến khích đầu tư của Việt Nam vào Mỹ”, bà nói thêm.
Bà nhận định sự gắn kết giữa nhân dân Mỹ và Việt Nam rất bền chặt. Người Mỹ gốc Việt là cộng đồng gốc Á lớn thứ tư tại Mỹ, đóng góp vào các mối quan hệ giao lưu nhân dân mạnh mẽ. Du lịch và các chương trình sinh viên đang có xu hướng gia tăng.
“Thông qua đối thoại cởi mở, chúng ta sẽ tiếp tục thúc đẩy an ninh khu vực, thịnh vượng chung và quan hệ đối tác song phương”, nhà ngoại giao Mỹ nói.
Báo Tribune của Pháp ngày 31/3 đưa tin phần lớn máy bay không người lái (UAV) tự sát dòng Shahed của Iran bị tiêm kích Rafale bắn hạ trên vịnh Ba Tư, trước khi tiến vào không phận Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Không rõ phi đội Pháp bắn hạ bao nhiêu phi cơ Iran với số lượng tên lửa đã tiêu hao.
Với giá 691.000-806.000 USD mỗi quả, tổng chi phí tên lửa MICA mà tiêm kích Pháp đã sử dụng là khoảng 55-65 triệu USD. Trong khi đó, mỗi chiếc Shahed-136 Iran có giá ước tính 20.000-50.000 USD tùy biến thể.
Bộ Quốc phòng Pháp chưa bình luận về thông tin.
Quân đội Pháp ngày 3/3 thông báo đã điều động tiêm kích Rafale đồn trú ở UAE để đối phó đòn tập kích của Iran, bảo vệ các căn cứ của họ ở nước sở tại. Truyền thông Pháp đưa tin ít nhất 12 chiếc Rafale đã nhận nhiệm vụ trên.
Số trận đánh mà tiêm kích Rafale phải khai hỏa 4-6 quả MICA trong hai tuần cuối tháng 3 ít hơn nhiều so với đầu xung đột. Viện Nghiên cứu Chiến tranh, có trụ sở tại Mỹ, nhận định đây là dấu hiệu cho thấy năng lực triển khai UAV và tên lửa của Iran đã hứng chịu thiệt hại do những đòn không kích dữ dội do Mỹ - Israel tiến hành.
Tuy nhiên, số tên lửa MICA mà tiêm kích Pháp đã phóng vẫn bị coi là nhiều quá mức, dẫn đến chi phí đánh chặn không tương xứng với giá trị mục tiêu. Bộ Quốc phòng Pháp gần đây quyết định dùng trực thăng vũ trang Fennec và Caracal trang bị súng 12,7 mm để đối phó UAV Iran.
Phương án trên được đánh giá là ít tốn kém hơn sử dụng tiêm kích mang tên lửa MICA, do lực lượng Pháp có thể tận dụng các vũ khí quen thuộc với giá rẻ hơn. Điều này cũng giúp bảo toàn kho tên lửa đối không đắt tiền để hạ mục tiêu quan trọng hoặc thực hiện nhiệm vụ khó hơn.
Tuy nhiên, sử dụng trực thăng chống UAV không phải giải pháp có thể áp dụng rộng rãi, do chỉ đạt hiệu quả cao nhất trong hoạt động phòng thủ xung quanh căn cứ hoặc địa điểm có yêu cầu bảo vệ chặt chẽ. Hoạt động này còn phụ thuộc vào mạng lưới radar cảnh giới, thời tiết, tầm nhìn, trình độ tổ lái và không phù hợp để bảo vệ khu vực từ xa.
Tên lửa đối không MICA được Pháp biên chế từ năm 1996, có khối lượng hơn 110 kg, mang theo đầu đạn nặng 12 kg, tầm bắn từ tiêm kích là 60-80 km. Quả đạn được trang bị đầu dò radar chủ động hoặc hồng ngoại, tùy biến thể.
