Sau nhiều trì hoãn, NASA thông báo sẵn sàng triển khai nhiệm vụ Artemis 2 nhằm đưa con người trở lại Mặt Trăng sau hơn 50 năm. Phi hành đoàn Artemis 2 gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Hệ thống Phóng Không gian (SLS) – tên lửa mạnh nhất của NASA – sẽ đưa tàu Orion cùng 4 phi hành gia cất cánh từ bệ phóng của Tổ hợp Phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 18h24 ngày 1/4 (5h24 ngày 2/4 theo giờ Hà Nội). Chuyến bay kéo dài khoảng 10 ngày, trong đó phi hành đoàn không hạ cánh mà bay vòng quanh phía xa của Mặt Trăng theo quỹ đạo trở về tự do. Quỹ đạo này giúp họ dễ dàng trở về Trái Đất mà không cần khai hỏa động cơ tàu nhiều lần.
Nếu thành công, Artemis 2 sẽ tạo nên hàng loạt “lần đầu tiên”, đồng thời thiết lập nhiều kỷ lục trong lịch sử du hành vũ trụ.
Phi hành gia da đen đầu tiên tới Mặt Trăng
Trong Artemis 2, Glover sẽ làm nên lịch sử khi trở thành phi hành gia da đen đầu tiên bay vượt khỏi quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO) và tới Mặt Trăng. Cựu phi công máy bay chiến đấu 49 tuổi này từng trải qua 168 ngày trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) từ tháng 11/2020 đến tháng 5/2021, trở thành phi hành gia da đen đầu tiên sống trên trạm. Trong chuyến bay đó, ông còn là người đầu tiên điều khiển tàu chở người tái sử dụng Crew Dragon của SpaceX.
Với Artemis 2, Glover cũng sẽ trở thành phi hành gia đầu tiên lái tàu Orion của NASA. Ông sẽ nắm quyền điều khiển trong giai đoạn “vận hành gần” kéo dài hai tiếng, diễn ra ngay sau lúc phóng, khi phi hành đoàn vẫn đang bay quanh Trái Đất.
Người phụ nữ đầu tiên bay đến Mặt Trăng
Chuyên gia nhiệm vụ Koch sẽ là nữ phi hành gia đầu tiên bay vượt khỏi quỹ đạo LEO và tới Mặt Trăng. Koch, 47 tuổi, hiện là người phụ nữ giữ kỷ lục về số ngày sống liên tục trên không gian nhiều nhất với 328 ngày, thiết lập trong nhiệm vụ kéo dài từ tháng 3/2019 đến tháng 2/2020 trên trạm ISS. Trong nhiệm vụ này, Koch cũng tham gia vào chuyến đi bộ ngoài không gian gồm toàn nữ đầu tiên.
Với Artemis 2, Koch và Hansen dự kiến là những người đầu tiên bắt tay vào công việc. Họ sẽ tháo dây an toàn của ghế ngồi khoảng 40 phút sau khi cất cánh để giúp thiết lập các hệ thống hỗ trợ sự sống thiết yếu bên trong tàu.
Người đầu tiên không phải công dân Mỹ đến Mặt Trăng
Hansen, 50 tuổi, là người Canada thứ 10 bay vào vũ trụ, đồng thời là người đầu tiên không phải công dân Mỹ bay tới Mặt Trăng. Là thành viên duy nhất của phi hành đoàn Artemis 2 chưa từng bay vào không gian, ông có thể gặp phải “hội chứng thích nghi không gian”, về cơ bản là một dạng say tàu xe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khoảng một nửa số phi hành gia trong chuyến bay đầu tiên.
“Tôi thực sự lo lắng về điều đó”, Hansen chia sẻ với Ars Technica năm ngoái. Ông cho biết, nếu bị ảnh hưởng, ông sẽ phải rất cẩn trọng mỗi khi di chuyển và cố gắng hạn chế hoạt động trong giai đoạn đầu của nhiệm vụ.
Phi hành gia lớn tuổi nhất tới Mặt Trăng
Không thua kém các thành viên khác của phi hành đoàn, Wiseman cũng sẽ lập kỷ lục cá nhân với Artemis 2, trở thành người lớn tuổi nhất từng bay đến Mặt Trăng. Wiseman hiện 51 tuổi và sẽ phá kỷ lục của phi hành gia NASA Alan Shepard, người bay tới Mặt Trăng trong nhiệm vụ Apollo 14 năm 1971, khi 47 tuổi.
Khoảng cách xa nhất từ Trái Đất mà con người từng bay
Phi hành đoàn Artemis 2 tiến vào môi trường Mặt Trăng theo “quỹ đạo trở về tự do”, tức sẽ bay vòng quanh Mặt Trăng và trở về Trái Đất mà không cần khai hỏa động cơ đẩy. Điều này khác với đa số nhiệm vụ Apollo giai đoạn sau, thường tiến vào quỹ đạo tạm thời quanh Mặt Trăng.
Trong chuyến bay, phi hành đoàn Artemis 2 dự kiến đạt khoảng cách xa Trái Đất nhất là 402.000 km, nhiều hơn khoảng 2.400 km so với phi hành đoàn đang giữ kỷ lục Apollo 13. Điều này sẽ diễn ra trong lúc nhóm Artemis 2 bay qua phía xa của Mặt Trăng và mất liên lạc vô tuyến tối đa 50 phút. Vì các nhiệm vụ Mặt Trăng tương lai như Artemis 4 không sử dụng quỹ đạo trở về tự do, kỷ lục này có thể sẽ tồn tại rất lâu.
Tốc độ tái nhập khí quyển nhanh nhất lịch sử
Do quỹ đạo đặc biệt, Artemis 2 sẽ tái nhập khí quyển Trái Đất với tốc độ cao hơn một chút so với bất cứ phi hành đoàn nào khác trong lịch sử. NASA ước tính tốc độ tái nhập khí quyển tối đa của phi hành đoàn sẽ cao hơn mốc 40.200 km/h một chút, vượt qua kỷ lục của phi hành đoàn Apollo 10 năm 1969.
Một số chuyên gia lo ngại về khả năng chống chọi với mức nhiệt cực cao khi tái nhập khí quyển của các tấm chắn nhiệt trên tàu Orion. Dù vậy, NASA tự tin rằng chúng có thể hoàn thành nhiệm vụ.
Kỷ lục mới cũng đồng nghĩa, phi hành đoàn Artemis 2 sẽ di chuyển nhanh hơn bất cứ người nào khác trong lịch sử. Tuy nhiên, đây không phải tốc độ nhanh nhất mà vật thể nhân tạo từng đạt được. Kỷ lục này thuộc về tàu Parker Solar của NASA, đạt tốc độ tối đa khoảng 692.000 km/h trong các lần bay qua sát Mặt Trời.
Những lần đầu tiên khác
Bên cạnh những cột mốc quan trọng nêu trên, Artemis 2 cũng sẽ đánh dấu một số lần đầu tiên khác. Ví dụ, đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa SLS và tàu Orion.
Rất nhiều công nghệ thử nghiệm trên tàu Orion cũng lần đầu tiên được sử dụng ngoài không gian. Một ví dụ đáng chú ý là Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis 2, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất, giúp chuyển tiếp thông tin liên lạc cho căn cứ Mặt Trăng của NASA trong tương lai.
Ngoài ra, con tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng. Các phi hành gia trên tàu Apollo trước kia chỉ có ống chất thải và túi dùng một lần.
Cùng với iOS 26.4.2, Apple cũng phát hành các bản cập nhật cho loạt thiết bị của hãng, bao gồm iPadOS 26.4.2, iOS 18.7.8 và iPadOS 18.7.8. Bên cạnh đó, Apple đang thử nghiệm phiên bản beta của iOS 26.5 với dự kiến ra mắt trong vài tuần tới.
Mặc dù chỉ là bản cập nhật nhỏ nhưng iOS 26.4.2 được khuyến cáo cập nhật do tập trung chủ yếu vào việc sửa lỗi và cải thiện bảo mật. Theo ghi chú phát hành từ Apple, bản cập nhật này nhằm khắc phục một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng liên quan đến thông báo.
Cụ thể, tuy người dùng đã xóa thông báo, hệ thống vẫn lưu trữ nội dung của chúng. Vấn đề này có thể cho phép người khác xem được tin nhắn của người dùng, ngay cả khi họ đã xóa ứng dụng và sử dụng tính năng tin nhắn tự xóa, đặc biệt nếu người dùng đã bật tính năng xem trước trên màn hình khóa.
Apple đã nhận thức được lỗ hổng này sau khi có thông tin cho rằng Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) đã có thể truy cập vào cơ sở dữ liệu thông báo nội bộ của iPhone, cho phép cơ quan thực thi pháp luật xem trước tin nhắn. Trong khi lỗ hổng này được phát hiện trong ứng dụng nhắn tin Signal, nhiều khả năng các ứng dụng tương tự như WhatsApp cũng bị ảnh hưởng.
Do đó, người dùng iPhone được khuyến nghị nên cài đặt bản cập nhật này càng sớm càng tốt. Để thực hiện, người dùng chỉ cần vào Cài đặt > Cài đặt Chung > Cập nhật phần mềm và tải xuống iOS 26.4.2. Đây là một bản cập nhật nhỏ nhưng quan trọng cho sự bảo mật của thiết bị.
Theo Tân Hoa Xã, robot hình người đã bắt đầu được ứng dụng tại khu vực hậu cần Giang Cao thuộc trung tâm bưu chính Quảng Châu, thành viên của Tập đoàn Bưu chính Trung Quốc. Các cỗ máy đảm nhiệm loạt nhiệm vụ gồm phân loại và nhận dạng bưu kiện, với khả năng xử lý tới 1.200 bưu kiện mỗi giờ.
Tập đoàn Bưu chính Trung Quốc hiện áp dụng nhiều hệ thống máy móc, gồm cánh tay robot, robot vận chuyển và băng chuyền tự động cho kho hàng. Theo China Daily, chỉ riêng cơ sở hậu cần ở Giang Cao đã xử lý trung bình 6,5 triệu bưu kiện mỗi ngày, thậm chí khối lượng cao điểm vượt quá 10 triệu.
Tuy nhiên, việc ứng dụng robot hình người được đánh giá là sự thay đổi chiến lược đáng chú ý. Không giống robot công nghiệp truyền thống, robot hình người được thiết kế giúp phối hợp hoạt động linh hoạt với con người. Về mặt lý thuyết, chúng có thể di chuyển trong các bộ phận kho, nhận dạng kiện hàng, tương tác với các kệ hoặc lồng chứa hàng cũng như thích ứng với các nhiệm vụ thay đổi, không cần phải thiết kế lại toàn bộ cơ sở vật chất.
Một đoạn video Tân Hoa Xã công bố cho thấy, robot hình người lấy các kiện hàng, đặt lên dây chuyền phân loại, trong khi xe nâng tự hành vận chuyển hàng hóa khắp kho. Chúng hoạt động phối hợp với các hệ thống tự động hóa thông thường đã được lắp đặt tại địa điểm này.
Theo giới chuyên gia, sau giai đoạn đầu xây dựng, các công ty Trung Quốc đang tìm cách đưa robot hình người hướng tới làm việc thay vì chỉ là những cỗ máy thử nghiệm mang tính trình diễn như trước. Nhiều đơn vị huấn luyện nghề nghiệp cho loại robot này đang dần hình thành tại địa phương, được chính phủ thúc đẩy và tài trợ.
Nhiều doanh nghiệp cũng đưa robot hình người vào quy trình hoạt động. Riêng lĩnh vực hậu cần được đánh giá là một trong những ngành "hấp dẫn nhất" cho loại robot này, khi các kho hàng và trung tâm bưu chính trên khắp Trung Quốc đang hoạt động suốt ngày đêm, tình trạng thiếu lao động ở nhiều khu vực, và khối lượng bưu kiện tiếp tục tăng mạnh do sự phát triển của thương mại điện tử.
Theo Interesting Engineering, sự phát triển của robot hình người tại các kho hàng đang đại diện cho bước chuyển mình quan trọng trong tham vọng đưa AI từ thế giới ảo sang ứng dụng thực tế tại Trung Quốc, khi công nghệ đang nhanh chóng chuyển từ phòng thí nghiệm sang sản phẩm công nghiệp. Dù vậy, vẫn còn nhiều câu hỏi về độ tin cậy, chi phí bảo trì và thời gian. Khi hoạt động liên tục trong môi trường thực tế, độ hiệu quả là yếu tố còn bỏ ngỏ do robot hình người nhìn chung phức tạp hơn về mặt cơ khí và đắt tiền hơn so với các hệ thống tự động hóa công nghiệp cố định.
Tại Mỹ, robot hình người cũng bắt đầu ứng dụng trong kho hàng. Tuần trước, hãng Figure AI cũng trình diễn khả năng này. Ba robot hình người luân phiên phân loại tổng cộng 249.560 gói hàng trong 200 giờ liên tục mà không gặp sự cố phần cứng và phần mềm nghiêm trọng nào. Trước đó, Figure AI từng thử nghiệm robot hình người trong môi trường công nghiệp thực tế, bao gồm cơ sở sản xuất của BMW ở South Carolina (Mỹ).
Theo BGR, nhóm kỹ sư tại Cơ quan Thám hiểm Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA), Đại học Waseda, Đại học Tokyo và Đại học Keio đã hoàn thành thử nghiệm đốt cháy trên mặt đất với động cơ ramjet trên máy bay siêu thanh tốc độ 6.174 km/h (Mach 5). Đây là một phần của dự án nghiên cứu tập trung vào kiểm soát bộ khung và lực đẩy cho phương tiện siêu thanh.
Nhóm nghiên cứu lắp đặt máy bay thử nghiệm bên trong cơ sở kiểm tra động cơ ramjet tại Trung tâm Vũ trụ Kakuda của JAXA ở tỉnh Miyagi. Máy bay thử nghiệm được gắn vào đường hầm gió mô phỏng điều kiện ở độ cao khoảng 25 km, nơi không khí loãng hơn 100 lần so với mực nước biển. Ở độ cao đó với tốc độ Mach 5, không khí xung quanh mũi và rìa trước máy bay có thể đạt nhiệt độ trên 1.000 độ C, đặt ra thách thức lớn đối với thiết kế siêu thanh.
Để xử lý nhiệt độ cao như vậy, các kỹ sư xây dựng hệ thống chống nóng tiên tiến giúp duy trì nhiệt độ bên trong gần mức vận hành bình thường. Đồng thời, mạng lưới cảm biến lập bản đồ phân bố nhiệt bề mặt để kiểm tra những tính toán về tác động của nhiệt độ tới kết cấu, cung cấp thông tin quan trọng cho sản xuất phương tiện chở khách kích thước thật. Các nhà nghiên cứu cũng đo phân bố nhiệt độ khí thải từ động cơ ramjet sử dụng nhiên liệu hydro để thu thập dữ liệu về tác động môi trường.
Theo Interesting Engineering, thử nghiệm xác nhận hệ thống chống nóng, bề mặt điều khiển và động cơ ramjet của máy bay đạt hiệu suất cao trong điều kiện siêu thanh. Ở tốc độ Mach 5, cấu trúc chống nóng duy trì thành công nhiệt độ bên trong máy bay ở mức gần như bình thường, cho phép thiết bị điện tử và điều khiển hoạt động chính xác suốt thử nghiệm.
Khác với máy bay thông thường, các phương tiện siêu thanh đòi hỏi kết hợp chặt chẽ thiết kế khung máy bay và động cơ vì luồng khí và lực đẩy ảnh hưởng trực tiếp đến nhau ở tốc độ cực cao. Sóng xung kích hình thành quanh máy bay biến đổi luồng khí nạp vào động cơ trong khi lực đẩy ảnh hưởng đến độ ổn định khí động học của máy bay.
Ramjet, công nghệ cốt lõi của thử nghiệm, là động cơ phản lực hút khí không có bộ phận chuyển động. Loại động cơ này dựa vào chuyển động nhanh về trước để nén khí trước khi trộn với nhiên liệu và đốt cháy nhằm tạo lực đẩy, giúp đạt tốc độ vượt xa khả năng của động cơ turbine thông thường. Tuy nhiên, động cơ ramjet không thể hoạt động ở trạng thái đứng yên mà cần gia tốc đến tốc độ siêu âm trước.
Thành công của thử nghiệm cho thấy Nhật Bản đang tiến xa trong việc giải quyết thách thức lớn của kỹ thuật hàng không vũ trụ là duy trì động cơ ổn định, độ toàn vẹn cấu trúc và chống nóng khi di chuyển ở tốc độ siêu thanh. Giai đoạn tiếp theo của chương trình bao gồm việc gắn máy bay thử nghiệm lên tên lửa để bay thực tế ở tốc độ Mach 5. Theo JAXA, ứng dụng tương lai bao gồm chế tạo máy bay có khả năng di chuyển giữa Nhật Bản và Mỹ trong khoảng hai giờ, giảm đáng kể thời gian bay xuyên Thái Bình Dương từ mức trung bình hiện nay là 12-14 giờ.
Theo NASA, tốc độ Mach, đặt theo tên nhà vật lý Ernst Mach, là đơn vị đo giữa tốc độ của một vật thể và vận tốc âm thanh trong cùng một môi trường, được sử dụng phổ biến trong ngành hàng không quân sự và vũ trụ. Mach 1 bằng đúng vận tốc âm thanh (1.235 km/h) ở mực nước biển. Nếu bay ở tốc độ Mach 5, máy bay đang bay nhanh gấp 5 lần vận tốc âm thanh trong không khí. Nhiều máy bay quân sự đạt Mach 1,6-3. Trong lịch sử hàng không, hai mẫu chở khách từng đạt tốc độ siêu thanh là Concorde của Anh - Pháp (Mach 2,04, khoảng 2.410 km/h) và Tupolev Tu-144 của Liên Xô (Mach 2,35, khoảng 2.500 km/h).
