“Mẹ đã được giải thoát khỏi những cơn đau, nhưng khi bà mất tôi nhận ra mình thực sự cô độc trên đời”, chị My, 37 tuổi, ở Bắc Ninh nói.
Năm 2023, mẹ chị phát hiện ung thư giai đoạn ba trên nền bệnh Parkinson. Chị My nghỉ việc tại Hà Nội, chuyển sang làm tự do để vừa chăm con nhỏ, vừa lo cho mẹ. Thời điểm bà bị bệnh viện trả về, con thứ hai của chị mới ba tháng tuổi. Một mình chị xoay xở với 5 cữ thuốc, bơm cháo qua ống sonde, thay băng và xử lý dịch khối u mỗi ngày.
Chồng đi làm xa đến khuya, họ hàng chỉ hỗ trợ được lúc ngặt nghèo. Mẹ chị không nói được nên mỗi khi cần con gái trợ giúp, bà vỗ tay. “Có những đêm vừa chợp mắt đã bật dậy vì tiếng vỗ tay. Mọi thứ cứ lặp lại đến kiệt sức”, chị kể.
Anh Trần Quốc Trung, 26 tuổi, ở Ninh Bình cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Hai năm trước, anh nghỉ việc ở nước ngoài về chăm mẹ đột quỵ nằm liệt giường. Không có anh chị em, Trung vừa làm việc tự do, vừa hỗ trợ bố chăm mẹ. Để duy trì tài chính chi trả viện phí của mẹ, anh làm hai, ba công việc một lúc, mỗi ngày chỉ ngủ 4 tiếng.
“Một bên là mẹ bệnh, một bên là bố đã già yếu. Nhiều lúc tôi muốn trốn đi đâu đó nhưng không thể vì mình là điểm tựa duy nhất”, Trung nói.
Theo tiến sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh, Học viện Chính trị Khu vực II, những người con một phải gánh chịu áp lực như Hà My, Quốc Trung không hiếm, tương lai sẽ tăng lên bởi quy mô gia đình Việt Nam có xu hướng ít người hơn.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh toàn quốc đang giảm mạnh, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 vào năm 2024 và tiếp tục xu hướng giảm. Báo cáo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy nhóm hộ gia đình từ 1 đến 3 người chiếm 50% trên cả nước. Đây là sự dịch chuyển cấu trúc xã hội rất lớn khi mô hình gia đình truyền thống (4-5 người trở lên) không còn áp đảo. Điều này đồng nghĩa số gia đình một con, trong đó người con phải gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc cha mẹ, ngày càng tăng.
GS TS Giang Thanh Long, chuyên gia về dân số, nhận định hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Khi quy mô gia đình thu hẹp theo mô hình “1-2-4” (một người con phải lo cho hai bố mẹ và bốn ông bà), gánh nặng sẽ dồn lên vai từng cá nhân. “Khoảng trống giữa nhu cầu chăm sóc và hệ thống hỗ trợ cộng đồng đang ngày càng lớn”, ông Long nhấn mạnh.
Nghiên cứu từ Đại học Missouri (Mỹ) trên 1.800 người cũng chỉ ra con một có mức độ căng thẳng cao hơn hẳn khi chăm sóc người thân. Họ thường rơi vào tình trạng “caregiver burnout” (người chăm sóc kiệt sức) nhanh hơn vì không có người cùng chia sẻ những ký ức gia đình hay cùng bàn bạc trước các quyết định sinh tử của cha mẹ.
Tuy vậy, giáo sư Long cho rằng không nên nhìn vấn đề một chiều. Sinh nhiều con không đồng nghĩa cha mẹ sẽ được chăm sóc tốt. Trong những gia đình khó khăn, sự thiếu thốn có thể kéo dài qua nhiều thế hệ. Ngược lại, nếu con một được đầu tư tốt về giáo dục, sức khỏe và tài chính, việc chăm sóc cha mẹ sẽ được thực hiện tốt trong khả năng.
Ở góc nhìn khác, tiến sĩ Nguyễn Thị Minh cho biết rằng con một không chỉ gánh trách nhiệm tài chính, thể chất mà còn gánh toàn bộ kỳ vọng tình cảm. Trong khi những gia đình đông con có thể bù đắp cho nhau (người góp tiền, người góp công sức), con một hoàn toàn không có “hệ thống dự phòng” này.
Một bất lợi nữa là mối gắn kết sâu sắc giữa con một và cha mẹ. Khi cha mẹ yếu, họ không chỉ mất người thân mà còn mất luôn chỗ dựa tinh thần. Đồng thời, họ cũng thiếu người cùng chia sẻ ký ức gia đình, yếu tố giúp giảm cảm giác cô lập trong quá trình chăm sóc.
Trường hợp của Diệu Linh, 40 tuổi, ở Hưng Yên là minh chứng. Năm năm trước, mẹ chị mắc Alzheimer ở tuổi 54, không còn nhận ra người thân. Tài chính không phải vấn đề, nhưng Linh dần đối diện mất mát lớn hơn khi mẹ, chỗ dựa tinh thần quan trọng nhất, không còn như trước. “Tôi mất hai năm để làm quen với cú sốc này”, chị nói. Chị đón mẹ về sống cùng để tiện chăm sóc.
Nhưng khi mẹ bệnh, bố chị sống một mình tại Thái Nguyên cũng bắt đầu yếu. Ông từng đi phẫu thuật một mình vì không muốn con gái thêm gánh nặng. “Những lúc đó, tôi thấy mình bất lực vì không thể phân thân để ở bên cả hai”, chị Linh nói.
Để giảm bớt áp lực này, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị từ cả hai phía. Cha mẹ cần xây dựng nền tảng tài chính và sức khỏe độc lập sớm nhất có thể. Với những người con, thay vì tâm lý “tự mình phải làm tất cả”, cần chủ động kết nối với các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp hoặc mạng lưới họ hàng ngay từ khi cha mẹ còn minh mẫn.
Ở tầm vĩ mô, GS. Giang Thanh Long cho rằng Việt Nam cần sớm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện, phát triển các mô hình dưỡng lão cộng đồng và dịch vụ chăm sóc tại nhà chuyên nghiệp để giải phóng sức lao động cho “thế hệ bánh mì kẹp”.
Chị B.A.D. (37 tuổi, Tp.HCM) đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khi siêu âm cho chị, bác sĩ bất ngờ phát hiện một viên sỏi như quả trứng gà ở túi mật. Kết quả chụp MRI sau đó cho thấy viên sỏi lớn tới 67x35mm khiến túi mật giãn to bất thường. Đáng chú ý, dù sỏi đã tồn tại lâu, người bệnh hầu như không có triệu chứng rõ rệt.
Ngay sau đó, chị D. được bác sĩ chỉ định phẫu thuật nội soi cắt túi mật để phòng ngừa biến chứng. Trong quá trình mổ, viên sỏi được ghi nhận có kích thước hơn 5cm, bằng một quả trứng gà. Chị D. đã sốc nặng khi bác sĩ thông báo chị phải cắt bỏ túi mật vì sỏi túi mật và mật đã hết chức năng. Tuy nhiên, ca phẫu thuật không quá khó, người bệnh bình phục nhanh.
Theo ThS.BS Phan Bảo Toàn, Khoa Ngoại Bệnh viện Gia An 115, sỏi túi mật là bệnh lý khá phổ biến, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi đi khám sức khỏe.
Đáng chú ý, bệnh nhân hầu như không có triệu chứng trước đó dù viên sỏi đã tồn tại trong thời gian dài. Trước nguy cơ biến chứng, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật cắt túi mật nội soi. Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận viên sỏi có kích thước hơn 5 cm, gần bằng một quả trứng gà. Sau mổ, bệnh nhân hồi phục tốt và được xuất viện sau vài ngày điều trị.
Theo bác sĩ, không phải mọi trường hợp sỏi túi mật đều cần phẫu thuật ngay. Tuy nhiên, với những viên sỏi kích thước lớn (thường từ 3cm trở lên), chiếm gần hết lòng túi mật hoặc có nguy cơ biến chứng, phẫu thuật cắt túi mật là phương pháp điều trị hiệu quả nhằm xử trí triệt để và phòng ngừa rủi ro.
Cũng theo ThS.BS Phan Bảo Toàn, nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp, sỏi túi mật có thể gây ra nhiều biến chứng như viêm túi mật cấp, tắc mật, nhiễm trùng đường mật, viêm tụy cấp do sỏi, hội chứng Mirizzi, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư túi mật ở các trường hợp sỏi lớn. Những biến chứng này có thể diễn tiến nhanh và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh.
Chế độ ăn uống thiếu khoa học là nguyên nhân phổ biến dẫn đến sỏi túi mật.
Nhịn ăn sáng: Sau một đêm, túi mật cần được kích thích co bóp để đẩy mật. Nếu bạn không ăn sáng, mật không được tiêu thụ, lưu trữ lâu ngày sẽ cô đặc lại.
Ăn ít rau xanh: Thói quen này khiến nhu động ruột và đường mật giảm, làm dịch mật ứ đọng, dễ hình thành sỏi bùn và gây tắc mật. Ngược lại, rau củ quả kích thích lưu thông mật, giảm nguy cơ viêm và tạo sỏi, vì vậy mỗi người nên bổ sung khoảng 500g rau xanh mỗi ngày.
Ăn nhiều dầu mỡ: Thường xuyên nạp vào cơ thể đồ chiên rán làm tăng cholesterol và triglycerid trong dịch mật, tạo điều kiện kết tinh thành sỏi.
Thực phẩm chế biến sẵn: Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm tinh chế, ít chất xơ như đồ hộp, nước hầm, cháo dinh dưỡng… cũng làm giảm nhu động ruột, khiến mật kém lưu thông.
Từ trường hợp trên, bác sĩ Toàn khuyến cáo người trưởng thành, đặc biệt là nhóm có yếu tố nguy cơ như béo phì, ăn nhiều dầu mỡ, ít vận động nên duy trì khám sức khỏe định kỳ, bao gồm siêu âm ổ bụng, để phát hiện sớm bệnh ngay cả khi chưa có triệu chứng.
Người dân cũng cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo như đau quặn vùng hạ sườn phải (có thể lan ra lưng hoặc vai phải), đầy bụng, buồn nôn sau ăn nhiều dầu mỡ, khó tiêu kéo dài hoặc sốt không rõ nguyên nhân. Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh cần đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng và phải "mất mật" đáng tiếc.
Bà Hillary, 63 tuổi, sống cùng chồng và con gái 22 tuổi trong căn hộ một phòng ngủ tại khu Upper West Side suốt 30 năm qua. Dù không gian chật chội, bà không có ý định chuyển đi.
Nguyên nhân là mức giá thuê tại đây là 1.300 USD một tháng, đã bao gồm tiền điện. Căn hộ của bà thuộc diện được kiểm soát giá thuê (rent-stabilized), giúp chi phí duy trì ở mức thấp trong nhiều năm.
"Tôi gọi đó là chiếc xiềng xích vàng", bà nói. "Nếu rời đi, gia đình tôi có thể không còn chỗ ở. Nhờ căn hộ này, chúng tôi mới có thể nuôi con tại một thành phố đắt đỏ dù thu nhập hạn chế".
Hiện khoảng 42% căn hộ tại New York thuộc diện ổn định giá thuê. Chính sách này giúp nhiều người giữ được chỗ ở nhưng tạo ra sự chênh lệch lớn về khả năng chi trả trên thị trường.
Theo dữ liệu từ Realtor.com, giá thuê trung bình tại New York trong quý I năm 2026 đạt 3.616 USD mỗi tháng, tăng 6,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, một người thuê nhà lâu năm hiện chỉ trả trung bình 1.855 USD mỗi tháng.
Nếu chuyển sang căn hộ tương đương, họ phải chi thêm khoảng 1.761 USD mỗi tháng. Nhà kinh tế học Jiayi Xu cho biết khoản chênh lệch này đồng nghĩa với việc người thuê phải kiếm thêm hơn 70.000 USD mỗi năm chỉ để duy trì tỷ lệ chi phí nhà ở an toàn.
Nếu muốn căn hộ rộng hơn, một hộ gia đình ở Manhattan cần tăng thu nhập thêm khoảng 101.800 USD mỗi năm. Tại Brooklyn, con số này hơn 84.000 USD. Khu vực ngoại ô cũng yêu cầu thêm 60.000–70.000 USD mỗi năm.
Đáng chú ý, theo Cục Điều tra Dân số Mỹ (Census Bureau), thu nhập trung bình của một hộ gia đình tại New York City hiện chỉ ở mức khoảng 81.200 USD mỗi năm. "Với phần lớn người dân, đây là khoảng cách không thể vượt qua", bà Xu nói.
Dù giá thuê rẻ, cái giá phải trả cho "chiếc xiềng xích bằng vàng" này là chất lượng sống giảm sút. Dữ liệu từ hệ thống tiếp nhận khiếu nại 311 của thành phố cho biết những người bám trụ tại các căn hộ giá rẻ thường xuyên đối mặt với tình trạng chuột bọ, nấm mốc, hỏng hệ thống sưởi và mất nước nóng do chủ nhà từ chối nâng cấp hạ tầng vì không thể tăng giá.
Chuyên gia môi giới Nikki Beauchamp cho biết việc chuyển nhà hiện không thực tế đối với nhiều khách hàng vì họ phải trả nhiều tiền hơn mà chất lượng sống không cải thiện.
Thống kê cho thấy hơn 53% người thuê nhà tại New York đã sống trong cùng một căn hộ ít nhất 5 năm, tỷ lệ cao nhất trong 100 đô thị lớn của Mỹ. Các chuyên gia nhận định sự thiếu vắng luân chuyển này khiến nguồn cung nhà cho thuê trở nên khan hiếm, đẩy giá lên cao đối với người mới đến. Đồng thời, nó khiến các gia đình khó thích nghi với những thay đổi trong cuộc sống như kết hôn, sinh con hay chuyển việc.
Sự thiếu vắng nguồn cung nhà giá rẻ đang thúc đẩy sự dịch chuyển nhân khẩu học sâu sắc tại New York. Báo cáo của Cục Điều tra Dân số Mỹ công bố năm 2025 cho biết New York đã mất hơn 533.000 cư dân trong 4 năm qua.
Các nhà phân tích cho biết việc những người trẻ mới ra trường hoặc lập gia đình không thể tìm được nhà ở phù hợp đã gây ra làn sóng "chảy máu chất xám". Hàng trăm nghìn người lao động trẻ đã rời khỏi New York để chuyển sang các bang lân cận hoặc những điểm đến có chi phí sống dễ thở hơn, không thu thuế thu nhập cá nhân như Texas và Florida.
Đột biến nhiễm sắc thể khiến quá trình phát triển mô mềm và cấu trúc cơ thể bị rối loạn, dẫn đến tình trạng hai bên phát triển không đồng đều.
Một cơ thể "ziczac" hiếm gặp
Theo đánh giá chuyên môn, Yến thuộc nhóm bệnh nhân teo gần như toàn bộ tổ chức dưới da, đặc biệt rõ ở vùng trán và thái dương. Sự thiếu hụt mô mềm khiến các khu vực này lõm sâu, làm lộ cấu trúc xương và khiến gương mặt mất đi độ đầy tự nhiên như: Nửa phải khuôn mặt teo mỡ lan tỏa, trục mặt lệch rõ sang phải, sắc tố da không đồng đều… Đặc biệt, vùng mắt là điểm mất cân đối nghiêm trọng nhất: Thiếu mỡ quanh ổ mắt, một bên là mắt giả, kéo theo thay đổi toàn bộ cấu trúc nâng đỡ.
Theo nhận định của Tiến sĩ, Bác sĩ Richard Huy (Võ Tiến Huy) – Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Thẩm mỹ KangNam, Trưởng ekip chương trình Hành trình lột xác mùa 7, đây là trường hợp "teo hết các tổ chức dưới da" – khiến các phương pháp thẩm mỹ thông thường gần như không thể áp dụng theo cách quen thuộc.
Bác sĩ Mark Nguyễn (Nguyễn Hữu Đoàn) – Phó khoa Thẩm mỹ tại Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam Sài Gòn, thành viên ekip, chia sẻ thêm: "Thoạt nhìn, rất khó tin đây là một cô gái 30 tuổi. Khuôn mặt không mang đặc điểm lão hoá điển hình, mà là hệ quả của thiếu hụt thể tích mô mềm nghiêm trọng kết hợp bất đối xứng cấu trúc toàn diện. Nửa phải khuôn mặt teo mỡ lan tỏa, tạo ra các vùng lõm sâu kèm thay đổi sắc tố khiến da sẫm màu hơn tại vùng khuyết. Nửa phải kém phát triển cả mô mềm lẫn xương, làm trục mặt lệch rõ sang phải".
Trước khi bước vào điều trị, một cuộc hội chẩn chuyên sâu đã diễn ra tại Bệnh viện Thẩm mỹ Kangnam. Theo bác sĩ Richard Huy, đây là một trong những trường hợp đặc biệt khó: "Trong quá trình hành nghề, chúng tôi đã gặp nhiều trường hợp teo tổ chức dưới da. Tuy nhiên, chưa từng có ca nào mà tình trạng lại lan tỏa trên nhiều vùng và phát triển theo dạng "ziczac" như trường hợp này".
Tiến sĩ, Bác sĩ Richard Huy phân tích: Nếu chỉ cấy mỡ tự thân tự do sẽ không đủ lực để "đẩy" nhãn cầu ra trước. Ekip đã chỉ định phải ghép mỡ trung bì tại sàn ổ mắt dưới và trần ổ mắt trên – giải pháp giúp tái tạo nền mô, đưa nhãn cầu ra trước và tạo lại sự cân bằng cho hai mắt, đồng thời cấy mỡ tự thân toàn mặt - dự kiên 2 lần. Tình trạng "ziczac" còn thể hiện rõ trên toàn cơ thể:- Mũi thấp, lệch phải; cánh mũi phải kém phát triển; góc miệng phải cao hơn, môi nhỏ hơn, trục xương hàm lệch phải nhẹ; ngực phải lép – mông trái lép: sự phát triển bất cân đối giữa hai nửa cơ thể theo đúng nghĩa đen.
Chiến lược 3 giai đoạn: từ nền móng đến hoàn thiện
Đây không phải một ca can thiệp đơn lẻ, mà là một chiến lược tái tạo mô mềm, tái cấu trúc, tạo hình thẩm mỹ, nơi các bác sĩ bệnh viện thẩm mỹ Kangnam phải "xây lại nền móng" trước khi chỉnh sửa hình thể.
Giai đoạn 1: Xây dựng nền mô mềm (ghép trung bì vùng ổ mắt; cấy mỡ tự thân đa tầng; cắt mí, cân chỉnh môi – cằm). Mục tiêu tạo lại "khung đỡ" cho toàn bộ gương mặt.
Giai đoạn 2: Tái cân đối cơ thể (hút mỡ bụng, cấy mỡ ngực, mông, dặm mỡ khuôn mặt). Giai đoạn này giúp đưa cơ thể về trạng thái cân bằng tương đối.
Giai đoạn 3: Tạo hình cấu trúc (nâng mũi, chỉnh trục; cắt cánh mũi, nâng ngực. Đây là bước hoàn thiện, định hình sự hài hòa tổng thể.
Sau 120 ngày với 3 lần phẫu thuật, gương mặt và cơ thể Yến đã đạt được sự cân đối rõ rệt. Các vùng lõm được cải thiện, trục mặt được chỉnh lại, tổng thể hài hòa hơn.
