Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ từ ngày 5 đến 7-5 được xem là dấu mốc chính trị quan trọng, kiến tạo xung lực mới, đặc biệt trong các lĩnh vực thực chất, đem lại lợi ích cho cả hai bên như khoa học – công nghệ và thương mại.
Kể từ khi chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1972 đến nay, quan hệ giữa Việt Nam và Ấn Độ đã không ngừng được mở rộng sang các lĩnh vực dựa trên nền tảng tin cậy chính trị. Sự tương đồng giữa hai quốc gia đã không còn dừng lại ở lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc mà còn cả chiến lược phát triển đất nước, với năm 2025 vừa qua là thời điểm phản ánh rõ nét.
Năm 2025, bất chấp các “cơn gió ngược” toàn cầu, nền kinh tế Việt Nam đạt quy mô 514 tỉ USD, xếp hạng 32 thế giới; tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,02%, thuộc nhóm đầu khu vực và châu Á.
2025 cũng là năm đánh dấu bước ngoặt cải cách thể chế lớn tại Việt Nam khi cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại giang sơn và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1-7-2025.
Bảy nghị quyết được Bộ Chính trị ban hành trong năm 2025 mang tính đột phá về đường lối, thể chế, chính sách để tạo nền tảng vững chắc để đất nước sẵn sàng bước vào kỷ nguyên mới. Trong đó, bốn nghị quyết về khoa học – công nghệ, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới toàn diện công tác xây dựng, thi hành pháp luật được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh ngay từ tháng 5-2025 là “bộ tứ trụ cột” để giúp đất nước vươn mình.
Trùng hợp, năm 2025 được Thủ tướng Narendra Modi tuyên bố là “Năm cải cách”, nhấn mạnh đây là giai đoạn mang tính quyết định để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Ấn Độ, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và đơn giản hóa quản trị.
Các sáng kiến quan trọng tập trung vào những thay đổi cấu trúc sâu rộng bao gồm cải cách thuế, thực thi luật lao động và tăng cường sản xuất, qua đó giúp nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới đạt được mức tăng trưởng GDP 8,2%. “Ấn Độ đã bước lên chuyến tàu tốc hành mang tên Cải cách”, Thủ tướng Narendra Modi nhấn mạnh.
Thực tế năm 2025 chỉ là một lát cắt của sự giao thoa giữa Việt Nam và Ấn Độ trong tầm nhìn phát triển đất nước trong dài hạn.
Nếu Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 nhân kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Ấn Độ cũng đang theo đuổi tầm nhìn “Viksit Bharat@2047” – trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047 đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày độc lập.
Cả hai quốc gia đều lên kế hoạch tập trung vào mục tiêu phát triển kinh tế mạnh mẽ; phát triển khoa học – công nghệ, xây dựng một xã hội tri thức có quản trị tốt, công bằng; bền vững môi trường; và nâng cao vị thế quốc gia trên thế giới.
Theo nhiều học giả Ấn Độ, sự gặp gỡ về chiến lược và tầm nhìn phát triển quốc gia sẽ tạo dư địa lớn cho hợp tác trong các lĩnh vực khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữa Việt Nam và Ấn Độ.
Chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, với lịch trình dự kiến đến Mumbai – trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học – công nghệ phát triển hàng đầu khu vực của Ấn Độ – là một thông điệp rõ ràng về nỗ lực tạo đột phá trong hợp tác khoa học – công nghệ giữa Việt Nam với Ấn Độ, đưa lĩnh vực này trở thành một trụ cột riêng biệt cùng với chính trị, kinh tế, an ninh – quốc phòng và văn hóa.
Giáo sư Anmol Mukhia (Đại học Nam Á, Ấn Độ) nhận định có nhiều điều kiện thuận lợi để hợp tác khoa học – công nghệ song phương bứt tốc. Kể từ năm 2016, hợp tác giữa hai nước đã lan tỏa từ công nghệ thông tin và an ninh mạng sang nhiều lĩnh vực khác, và trụ cột “thịnh vượng” mà hai bên xác lập năm 2020 đã đặt nền tảng cho hợp tác chuyển đổi số và phát triển kinh tế dựa trên tri thức.
Một chuyên gia Việt Nam có nhiều năm nghiên cứu về Ấn Độ thẳng thắn cho rằng đã đến lúc nên đẩy mạnh hơn nữa việc tranh thủ tiềm lực khoa học – công nghệ của New Delhi. Ấn Độ có lợi thế về công nghệ thông tin, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI), dịch vụ số và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Việc kết hợp năng lực sản xuất, vị trí chiến lược và khả năng hội nhập của Việt Nam với công nghệ, nguồn nhân lực và quy mô thị trường của Ấn Độ có thể tạo ra động lực tăng trưởng mới cho cả hai nền kinh tế.
Đó là còn chưa kể trong quan hệ với Ấn Độ, Việt Nam được xác định là một đối tác then chốt trong chính sách “Hành động hướng Đông” cũng như tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Khi trả lời báo chí Việt Nam trước chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam Tshering W. Sherpa cho rằng để tận dụng tối đa lợi ích khi hợp tác về khoa học – công nghệ và bảo đảm hai bên cùng có lợi, Việt Nam cần xây dựng một đội ngũ chuyên gia giỏi tiếng Anh, am hiểu sâu sắc các thế mạnh của Ấn Độ.
Bên cạnh đó, theo giới quan sát, nên xem xét mở thêm các trường đại học liên kết với Ấn Độ tại Việt Nam, xây dựng một đội ngũ kỹ sư, lao động chất lượng cao cho kỷ nguyên số, AI. Đại sứ Tshering W. Sherpa nhấn mạnh Ấn Độ sẵn sàng xem xét cung cấp thêm học bổng cho Việt Nam theo khuôn khổ Chương trình hợp tác kinh tế và kỹ thuật của Ấn Độ (ITEC).
Hợp tác khoa học – công nghệ cũng được nhìn nhận như một chìa khóa để mở rộng dòng chảy thương mại. Con số hơn 16 tỉ USD kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 chỉ nên được xem là bước chạy đà, bởi nó chưa thật sự tương xứng với tiềm năng hai nước.
Động lực thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác giữa hai nước được kỳ vọng sẽ đến sau chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, với phái đoàn doanh nghiệp đông đảo Việt Nam đi cùng được truyền thông Ấn Độ đặc biệt chú ý và Bộ Ngoại giao Ấn Độ nhấn mạnh.
Theo giới học giả, cần phải nâng cao “mức độ tham vọng” trong hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam – Ấn Độ. Trong bối cảnh các mô hình toàn cầu hóa truyền thống gặp khó khăn, việc tìm kiếm các hướng hợp tác kinh tế mới càng trở nên quan trọng, theo giáo sư Harsh V. Pant, Phó chủ tịch Quỹ Nghiên cứu nhà quan sát (Ấn Độ), đặc biệt thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa liên kết kinh tế, nhất là giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như tăng cường kết nối công nghiệp. Đặt trong bối cảnh đang diễn ra đàm phán nâng cấp FTA giữa ASEAN và Ấn Độ, có thể kỳ vọng về một FTA giữa Việt Nam và Ấn Độ trong tương lai.
Chiều 6.5, hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố eo biển Hormuz có thể được mở trở lại nếu Mỹ chấm dứt đe dọa và các thủ tục mới được đặt ra.
IRGC không nêu rõ thủ tục mới là gì mà chỉ cảm ơn các chủ tàu đã tuân thủ quy định của Iran khi đi qua eo biển Hormuz, theo Reuters.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo tạm dừng chiến dịch hộ tống tàu thuyền thương mại qua eo biển Hormuz do đạt được tiến bộ lớn hướng tới một "thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng" với Iran.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social sau đó, ông Trump nói xung đột có thể chấm dứt nếu Iran tôn trọng những điều đã được thống nhất.
"Nếu họ không đồng ý, việc ném bom sẽ bắt đầu và đáng buồn là nó sẽ ở mức độ và cường độ cao hơn nhiều so với trước", ông Trump cảnh báo. Trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Post, nhà lãnh đạo cho rằng "còn quá sớm" để cân nhắc đàm phán trực tiếp với Iran.
Ông Trump không nói rõ điều đã được thống nhất và đề xuất mà Mỹ đưa ra. Trang Axios dẫn nguồn tin tiết lộ hai bên đang tiến gần đến một biên bản ghi nhớ dài một trang để chấm dứt xung đột. Biên bản được đề xuất gồm 14 điểm, trong đó quy định hai bên sẽ chính thức dừng chiến sự, sau đó sẽ thảo luận để khơi thông tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ lệnh cấm vận của Mỹ đối với Iran và hạn chế chương trình hạt nhân của Tehran.
Nguồn tin của Reuters cho hay nếu hai bên chấp nhận thỏa thuận sơ bộ, tiến trình đàm phán chi tiết kéo dài 30 ngày sẽ bắt đầu để tìm kiếm một thỏa thuận hoàn chỉnh.
Nhà Trắng chưa bình luận trong khi CNBC dẫn lời một người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nói rằng Tehran đang đánh giá đề xuất 14 điểm này.
Trong nghệ thuật Phật giáo, Buddhabhiseka là nghi lễ trì tụng và khai quang cho một vật phẩm hay tượng Phật, khiến nó từ một vật thể bình thường trở thành một vật linh thiêng. Nghi lễ này có nhiều hình thức, nhưng một trong những hình thức phổ biến nhất ở Trung Quốc là khai quang (vẽ hoặc lắp thêm mắt).
Một trong những điểm thu hút các tín đồ Phật giáo và khách du lịch đông nhất ở Trung Quốc là hang đá Vân Cương gần thành phố Đại Đồng, miền bắc đất nước. Hàng nghìn tượng Phật từ nhỏ tới khổng lồ được tạc vào vách đá sa thạch trong hang tạo thành cảnh tượng tráng lệ. Tuy nhiên, quan sát kỹ hơn, người ta phát hiện một điều bất thường là nhiều bức tượng có đôi mắt trống rỗng.
Những hốc tròn nhỏ trên mặt tượng từng là nơi đặt con ngươi làm bằng gốm hoặc thủy tinh. Chúng được cố định bằng kỹ thuật qianmu, trong đó con ngươi được lắp vào các hốc đã đục sẵn. Qua nhiều thế kỷ, khi lớp đá sa thạch của Vân Cương bị bào mòn bởi gió mưa và chiến tranh cùng nạn trộm cắp, những chi tiết mong manh này đã thất lạc.
Phần lớn thông tin về những đôi mắt này vẫn còn là bí ẩn. Sự hỗn loạn của thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 đã khiến hang đá Vân Cương rơi vào tình trạng hư hỏng nặng, một số hang động thậm chí còn được tận dụng làm nơi ở và chuồng gia súc. Từng là biểu tượng của quyền lực hoàng gia và tôn giáo, đôi mắt của tượng Phật ở Vân Cương giờ đây bị lớp bụi lịch sử che phủ. Chưa thể thống kê có bao nhiêu con mắt bị mất.
Tuy nhiên, một số con ngươi đã bắt đầu tìm đường trở về. Năm 2006, Tian Yijun, cư dân thành phố Thái Nguyên ở Sơn Tây, Trung Quốc, ghé qua chợ đồ cũ ở Đại Đồng trong chuyến công tác. Nơi này bán thư pháp, tranh, các món đồ kỳ lạ.
Giữa đống đồ lộn xộn, một vật bằng gốm nhỏ đã thu hút sự chú ý của ông. Nó có hình bán cầu, với một mảng men đen bám ở một bên, trông hơi giống một cây nấm.
Cả người bán và ông Tian đều không biết đó là gì. Vì tò mò và lòng yêu thích đồ gốm, ông quyết định mua nó. Nó nằm trong bộ sưu tập của ông suốt 20 năm cho đến khi ông đọc được bài báo về con mắt bị mất của tượng Phật Vân Cương. Ảnh trong bài giống hệt món đồ trong bộ sưu tập của ông.
Ông Tian liên hệ với Viện Nghiên cứu Vân Cương và đề nghị họ thẩm định món đồ. Các nhà nghiên cứu xác nhận đó chính là một con ngươi mắt của tượng Phật. Ông Tian lập tức hiến tặng món đồ sưu tập cho hang đá Vân Cương.
Trước đó, Laurence Sickman, nhà sử học nghệ thuật kiêm nhà Hán học người Mỹ, năm 1932 đã đến thăm Vân Cương khi đang ở Trung Quốc theo diện học bổng của Viện Harvard-Yenching mới thành lập. Thời điểm đó, ông cũng làm đại lý thu mua cho các bảo tàng Mỹ. Bất chấp quy định nghiêm ngặt về cổ vật, Sickman vẫn mua được một con ngươi bằng gốm từ dân làng địa phương với giá một đồng bạc.
Hơn nửa thế kỷ sau, Sickman, khi đó là giám đốc nghỉ hưu của Bảo tàng Nghệ thuật Nelson-Atkins ở Kansas City, bày tỏ nguyện vọng muốn thấy con mắt này được trở về Trung Quốc. Vào mùa xuân năm 1985, nhà khảo cổ học Su Bai đã viết thư cho Lu Jimin, người đứng đầu Cục Di sản Văn hóa thuộc Bộ Văn hóa Trung Quốc, truyền đạt mong muốn của Sickman và đề xuất chuyển con mắt về Vân Cương để bảo tồn.
Hai bên đã hợp tác để hiện vật được hồi hương. Cổ vật Sickman mua hiện vẫn là con ngươi bằng gốm lớn nhất trong bộ sưu tập của Bảo tàng Hang đá Vân Cương.
Ngoài con ngươi mắt mà ông Tian trả lại, có 6 hiện vật khác đang được lưu giữ trong bộ sưu tập tại hang đá Vân Cương, bao gồm của Sickman, một con ngươi được tìm thấy trong các cuộc khai quật khảo cổ vào đầu những năm 1990 và 4 con ngươi do công chúng hiến tặng.
Những con ngươi khác vẫn ở nước ngoài. Hai con mắt từ Hang số 8 nổi tiếng của Vân Cương, được thu thập vào cuối những năm 1930 và 1940 khi phần lớn Trung Quốc bị phát xít Nhật chiếm đóng, đang nằm tại Viện Nghiên cứu Nhân văn thuộc Đại học Kyoto.
Nhiều con ngươi mắt có thể đang "ẩn mình ngay trước mắt". Trong trường hợp của ông Tian, cả người bán lẫn người mua ban đầu đều không nhận ra giá trị của nó. Với vẻ ngoài bình thường và dường như không có công dụng thực tế, những con ngươi thất lạc luôn có nguy cơ bị vứt bỏ hoặc phá hủy. Khi nằm đúng vị trí, chúng là lời nhắc nhở về sức sống tâm linh, nhưng một khi bị tách khỏi vị trí nguyên bản, không ai có thể dự đoán hành trình của chúng.
Các đòn tấn công ăn miếng trả miếng giữa Mỹ và Iran tiếp diễn ngày 28-6, đe dọa cuộc đàm phán thỏa thuận hòa bình.
Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (drone) vào Kuwait và Bahrain để đáp trả đợt không kích mới nhất của Mỹ, theo Hãng tin Tasnim.
IRGC cho biết Mỹ đã tấn công các cơ sở ven biển của nước này khi Tehran đang đối phó với các tàu "vi phạm" ở eo biển Hormuz.
Lực lượng này cũng tuyên bố sẽ xử lý mạnh tay hơn những tàu thuyền di chuyển không xin phép ở eo biển này, cũng như đáp trả quyết liệt các "hành động gây hấn".
"Vi phạm lệnh ngừng bắn là trái với Điều khoản 1 của Bản ghi nhớ Islamabad, và sẽ dẫn đến việc dừng hoàn toàn mọi tiến trình ngoại giao", IRGC khẳng định.
Ngày 28-6, quân đội Kuwait cho biết lực lượng phòng không của nước này đang đối phó với "các mối đe dọa từ tên lửa và máy bay không người lái thù địch", và kêu gọi người dân tuân thủ các hướng dẫn an toàn, theo Hãng tin Reuters.
Trong khi đó Bộ Nội vụ Bahrain đã kêu gọi người dân giữ bình tĩnh và đi đến nơi an toàn gần nhất khi còi báo động vang lên ở nước này ngày thứ hai liên tiếp. Bahrain là nơi đặt căn cứ hải quân lớn của Mỹ.
Washington tấn công thêm nhiều mục tiêu ở Iran vào sáng sớm 28-6 (giờ địa phương). Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc không kích nhằm vào các cơ sở giám sát quân sự, thông tin liên lạc, phòng không, kho chứa drone và cơ sở rải thủy lôi của Iran.
Trước đó Mỹ đã đánh các kho chứa tên lửa và drone cùng các vị trí radar ven biển của Tehran trong ngày 26-6 để phản ứng việc một tàu chở dầu treo cờ Panama bị tấn công tại eo biển Hormuz hôm 25-6.
Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận tuyên bố đã trả đũa các mục tiêu liên quan đến lực lượng Mỹ ngày 27-6.
Các nước vùng Vịnh gồm Oman, Qatar, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất đã phản ứng mạnh với vụ tấn công vào Bahrain.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ đáp trả quân sự nếu Tehran tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công.
"Rất có thể họ sẽ không bao giờ rút ra bài học! Có thể sẽ đến lúc chúng ta không còn lý trí nữa và sẽ buộc phải hoàn thành về mặt quân sự công việc mà chúng ta đã bắt đầu rất thành công. Nếu điều đó xảy ra, Iran sẽ không còn tồn tại", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Các vụ tấn công qua lại đặt ra tình thế tiến thoái lưỡng nan đối với cả Washington và Tehra trên bàn đàm phán.
Theo giới quan sát, đối với Mỹ, việc giữ eo biển Hormuz là cực kỳ quan trọng để giữ sự ổn định toàn cầu, giá dầu. Mặt khác, đối với Iran, eo biển này gần như là đòn bẩy duy nhất mà Iran có được trong các cuộc đàm phán.
