Đây là chỉ số phản ánh sâu sắc hành vi học tập và chất lượng giáo dục, cần được công khai như một thông lệ chính thức.
Thực tế cho thấy điểm số cao chưa chắc đồng nghĩa với chất lượng cao. Nhiều địa phương đạt điểm trung bình ấn tượng, nhưng phần lớn học sinh (HS) lại tập trung vào những môn dễ đạt điểm, trong khi các môn có độ phân hóa cao như ngoại ngữ hay khoa học tự nhiên (KHTN) có tỷ lệ dự thi thấp. Khi đó, điểm số không còn phản ánh đầy đủ năng lực HS mà bị chi phối bởi chiến lược lựa chọn môn thi.
Vì thiếu dữ liệu về tỷ lệ chọn môn nên việc so sánh giữa các địa phương dễ rơi vào tình trạng khập khiễng. Năm 2025 là một ví dụ điển hình: Nghệ An đạt điểm trung bình 6,52, xếp thứ 1; Hà Tĩnh 6,48, xếp thứ 2; Thanh Hóa 6,31, xếp thứ 7; trong khi TP.HCM đạt 6,29, xếp thứ 8. Nếu chỉ nhìn vào thứ hạng, có thể cho rằng các địa phương đứng trên có chất lượng giáo dục cao hơn TP.HCM. Tuy nhiên, TP.HCM lại có tỷ lệ HS chọn tiếng Anh và các môn KHTN cao hơn đáng kể, đồng nghĩa với việc HS phải đối mặt với đề thi có độ khó và tính phân hóa cao hơn. Vì vậy, điểm số chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong tương quan với tỷ lệ chọn môn; nếu tách rời, mọi kết luận đều thiếu cơ sở khoa học.
Một vấn đề đáng lo ngại hơn là việc lựa chọn môn thi đang tác động ngược trở lại mục tiêu giáo dục. Chương trình GDPT mới hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực, nhưng trong thực tế, tâm lý “chọn an toàn để đỗ” lại chi phối mạnh mẽ quyết định của HS. Hệ quả là HS có xu hướng né tránh môn khó, ưu tiên môn dễ; nhà trường và địa phương cũng vô hình trung chạy theo thành tích; từ đó làm lệch hướng mục tiêu giáo dục ngay từ khâu lựa chọn môn học.
Khi việc học bị dẫn dắt bởi thi cử, mục tiêu phát triển toàn diện khó được thực hiện trọn vẹn. Điều này thể hiện rõ qua số liệu tại Hội thảo khoa học về giáo dục STEM ngày 21.3, Bộ GD-ĐT cho biết có khoảng 60 – 65% HS lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội (KHXH) để học ở cấp THPT. Sự mất cân đối này kéo dài sẽ dẫn đến thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực KH-CN và kỹ thuật, đi ngược yêu cầu phát triển của kỷ nguyên vươn mình.
Trong bối cảnh như trên, việc công khai tỷ lệ các môn tự chọn không nhằm phê phán hay tạo áp lực cho địa phương, trường học mà để nhìn thẳng vào thực tế. Dữ liệu này giúp nhận diện rõ hành vi học tập của HS, phát hiện xu hướng trong lựa chọn và từ đó đánh giá đúng bản chất chất lượng giáo dục. Đây chính là “tấm gương” phản chiếu trung thực hơn so với các bảng điểm đơn thuần.
Khi dữ liệu được minh bạch, xã hội sẽ hiểu đúng hơn về kết quả thi; nhà quản lý có thêm căn cứ để điều chỉnh chính sách; còn các địa phương buộc phải nhìn lại chiến lược giáo dục của mình. Quan trọng hơn, minh bạch dữ liệu tạo ra một áp lực tích cực, thúc đẩy cải tiến từ bên trong thay vì chạy theo thành tích bề nổi.
Ở tầm vĩ mô, tỷ lệ chọn môn còn là công cụ dự báo quan trọng. Nếu HS ít chọn ngoại ngữ, cần xem lại cách dạy, học và thi môn này. Nếu các môn KHTN ít được lựa chọn, đó là dấu hiệu cảnh báo thiếu hụt nguồn nhân lực STEM trong tương lai. Ngược lại, khi HS tập trung quá nhiều vào một nhóm môn, nguy cơ mất cân đối nhân lực sẽ gia tăng. Khi đó, dữ liệu không chỉ là thống kê, mà trở thành cơ sở để hoạch định và điều chỉnh chiến lược phát triển quốc gia.
Trong xu hướng chuyển từ “dạy cái gì” sang “phát triển năng lực gì”, minh bạch dữ liệu là yêu cầu tất yếu. Công khai tỷ lệ chọn môn không làm xấu đi hình ảnh giáo dục, mà ngược lại góp phần củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực cải cách. Đây cần được xem là bước đi không thể né tránh.
Đã đến lúc việc công bố tỷ lệ HS chọn các môn tự chọn ở các địa phương trở thành thông lệ hằng năm, đi kèm với công bố điểm thi và được phân tích sâu theo từng địa phương, từng trường học. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể trả lời một cách trung thực câu hỏi: Giáo dục đang phát triển thực chất hay chỉ đẹp trên bảng điểm?
Giải Lê Quý Đôn trên ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ năm học 2025 -2026 do Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM phối hợp với báo Tuổi Trẻ tổ chức. Cuộc thi năm nay quy tụ hơn 416.000 bài dự thi của học sinh đến từ 140 trường THCS trên địa bàn TP.HCM.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM - cho rằng vòng chung kết năm nay không chỉ là một sân chơi học thuật quen thuộc dành cho học sinh, mà còn là môi trường trải nghiệm thực tế, giúp các em mở rộng kiến thức, rèn luyện tư duy và tích lũy thêm những kỹ năng ngoài phạm vi sách giáo khoa.
Trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trở nên rõ ràng và sớm hơn. Khi bước vào lớp 10, các em không chỉ học các môn bắt buộc mà còn phải lựa chọn tổ hợp môn học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng tương lai của bản thân.
“Tôi đánh giá cao ý nghĩa của các sân chơi này khi tạo cơ hội để học sinh thử - trải nghiệm - khám phá chính mình thông qua các môn học như ngữ văn, toán, tiếng Anh và các hoạt động tư duy liên môn.
Qua đó, các em không chỉ củng cố kiến thức mà còn dần hình thành câu trả lời cho những câu hỏi quan trọng như Tôi là ai?, Tôi phù hợp với điều gì? và Tôi sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai?”, ông Quốc nói.
Theo thống kê của ban tổ chức, rất nhiều trường đã gửi bài tham gia giải với số lượng vượt trội như trường THCS Nguyễn Trãi (phường An Hội Đông): hơn 22.000 bài, THCS An Phú Đông (phường An Phú Đông): gần 12.000 bài.
Trường THCS Nguyễn An Ninh (phường Tam Thắng) lần đầu tham gia nhưng đã rất hào hứng và tích cực nộp bài đúng hạn với số lượng gần 4.000 bài.
Từ con số này, ban giám khảo đã chọn ra 656 em tham gia đều kỳ, đạt điểm số cao nhất để tham dự vòng thi chung kết.
Đặc biệt năm nay, khi TP.HCM mở rộng địa giới hành chính, cuộc thi có 12 em đến từ phường Tam Thắng và Phước Thắng (Vũng Tàu cũ), 10 em đến từ phường Dĩ An, Lái Thiêu, Đông Hòa, Thủ Dầu Một (Bình Dương cũ) có mặt ở vòng chung kết.
Với chủ đề 'Khám phá bản thân, định hướng nghề nghiệp tương lai', đề thi vòng chung kết có nhiều gợi mở giúp học sinh tự tìm thấy những điểm mạnh của bản thân, vẽ ra những con đường phù hợp với riêng mình để chinh phục ước mơ nghề nghiệp trong 10 năm tới.
Ngoài ra, với tiêu chí 'Chơi mà học', áp dụng kiến thức trong nhà trường vào thực tiễn cuộc sống, đưa những vấn đề xã hội lồng ghép vào nội dung giáo dục, giải Lê Quý Đôn trên ấn phẩm Khăn Quàng Đỏ mong muốn giúp học sinh nhạy bén hơn trong việc giải quyết, xử lí vấn đề.
Lần đầu tham gia nhưng em Minh Hà - học sinh lớp 8 Trường THCS Thông Tây Hội (phường Thông Tây Hội) đã xuất sắc góp mặt tại vòng chung kết. Minh Hà cho biết em cảm thấy lạ và hồi hộp nhưng vẫn vui khi lần đầu bước vào một sân chơi quy mô lớn.
Hà chia sẻ để chuẩn bị cho vòng thi chung kết, em mang đầy đủ đồ dùng học tập và xem lại các nội dung đã thi trước đó để ôn tập, ghi nhớ kiến thức. Dù khá hồi hộp trước giờ làm bài, em vẫn hy vọng sẽ có một buổi thi thật suôn sẻ.
Tương tự, lần đầu tham gia chương trình, em Nguyễn Ngọc Thiên Kim - học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn (phường Xuân Hòa) cho biết bản thân em đặc biệt yêu thích phần thi làm văn vì đây là môn học sở trường của em.
Thiên Kim chia sẻ, thông qua các vòng thi, em học thêm nhiều cách giải toán cũng như tích lũy thêm dẫn chứng, kỹ năng lập luận để vận dụng vào các bài văn trên lớp.
“Em cảm thấy cuộc thi là một sân chơi bổ ích, giúp chúng em vừa rèn luyện kiến thức vừa nâng cao kỹ năng học tập”, Kim nói.
Quyết định nằm trong kế hoạch tái cơ cấu tổng số 460 chương trình của trường, theo thư gửi giảng viên và sinh viên ngày 1/4. Hiệu phó Lois Agnew đánh giá bước đi này nhằm xây dựng một mô hình đại học "tập trung, khác biệt và phù hợp hơn với nhu cầu của sinh viên".
Danh sách cắt giảm cụ thể không được công bố, nhưng dữ liệu từ nhà trường cho thấy nhóm ngành nhân văn và nghệ thuật chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Chẳng hạn, các ngành như Văn minh cổ điển, tiếng Đức, tiếng Ý, nghiên cứu Trung Đông và Do Thái hiện đại sẽ không còn được cấp bằng cử nhân. Sinh viên cũng không thể chọn Gốm sứ, Trang sức và Kim khí, Điêu khắc hay Hội họa làm chuyên ngành riêng biệt. Thay vào đó, chúng được gộp chung vào bằng Cử nhân Mỹ thuật (BFA).
Bà Sarah Scalese, đại diện nhà trường, cho biết trong số này có 55 ngành vốn không có sinh viên nào theo học. Trong tổng số hơn 20.000 sinh viên tại Syracuse, chỉ 258 người đang học các ngành bị cắt giảm.
"Việc duy trì số chương trình đào tạo nhiều gấp đôi các trường bạn không phải là dấu hiệu của sức mạnh, mà nó cho thấy chúng tôi đã chậm trễ trong việc đánh giá tình hình", bà Scalese khẳng định.
Dù vậy, kế hoạch của trường đang vấp phải sự phản đối từ đội ngũ giảng viên tại Syracuse. Nhiều người lo ngại việc thu hẹp các ngành nhân văn sẽ làm mất đi bản sắc và sự đa dạng tư duy của trường.
Ông Herb Ruffin, phó giáo sư khoa Nghiên cứu người Mỹ gốc Phi, cho biết vai trò của các khoa học xã hội đang bị coi nhẹ, chỉ còn là các môn đại cương cho sinh viên. "Mọi người đang rất giận dữ," ông nói về bầu không khí tại trường.
Lãnh đạo trường khẳng định sẽ có lộ trình để đảm bảo những sinh viên đang học các ngành bị xóa bỏ tốt nghiệp. Đồng thời, các môn học thuộc lĩnh vực này vẫn tiếp tục được giảng dạy dưới dạng môn tự chọn hoặc chuyên ngành phụ.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Syracuse đối mặt với những thách thức tài chính, đặc biệt do lượng sinh viên quốc tế - nhóm thường đóng 100% học phí - giảm mạnh. Tỷ lệ du học sinh mới đã giảm từ 12% xuống còn 5% trong hai năm qua do rào cản về thị thực.
Thực tế tại Syracuse phản ánh xu hướng cắt giảm các ngành nhân văn và khoa học xã hội ở các đại học Mỹ.
Đại học Montclair State - trường công lớn thứ nhì bang New Jersey - đã đóng 15 ngành nhân văn và khoa học xã hội, trong đó có tiếng Anh, lịch sử và xã hội học. Đại học North Carolina đang lên kế hoạch đóng cửa 6 trung tâm chuyên về nghiên cứu địa lý, còn Đại học Chicago đã ngừng tuyển nghiên cứu sinh tiến sĩ ở gần như tất cả ngành khoa học nhân văn từ năm ngoái.
Theo Hiệp hội các trường đại học và nhà tuyển dụng quốc gia Mỹ (NACE), cử nhân khoa học máy tính năm nay dự kiến có lương khởi điểm trung bình hơn 81.500 USD, tăng 7% so với 2025, cao nhất trong số các ngành được khảo sát. Cử nhân tài chính thì được các nhà tuyển dụng săn đón nhất, với tỷ lệ hơn 60%. Trong khi đó, sinh viên tốt nghiệp khối ngành khoa học xã hội có mức lương khởi điểm trung bình là 66.200 USD, thấp hơn năm ngoái gần 2%, cũng là nhóm duy nhất giảm.
Khánh Linh (Theo The New York Times, The Guardian)
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ Online, tính đến ngày 12-5, gần 20 trường đào tạo khối ngành sức khỏe đã công bố dự kiến mức học phí năm học 2026 - 2027, với mức thu dao động từ 20 đến hơn 800 triệu đồng/năm, tùy theo ngành, trường đào tạo.
Trong đó Trường đại học VinUni dự kiến mức học phí cao nhất: hơn 815 triệu đồng/năm với ngành y khoa, chưa bao gồm khoản hỗ trợ 35% học phí do Tập đoàn Vingroup tài trợ.
Theo nhà trường, khoản hỗ trợ 35% này được tự động áp dụng cho tất cả sinh viên trúng tuyển và duy trì trong suốt toàn bộ thời gian học tập tại trường. Như vậy, học phí của ngành y khoa còn khoảng gần 530 triệu đồng/năm.
Hai trường có học phí ngành y khoa trên 100 triệu đồng là Đại học Phenikaa và Trường đại học Tân Tạo.
Trong các trường có học phí tăng mạnh, Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam tăng học phí 102,9% với ngành dược học (từ 27,6 lên 56 triệu đồng/năm), hai ngành y khoa và y học cổ truyền đều tăng học phí trên 80% so với năm ngoái.
Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch tăng học phí ngành y khoa từ 55,2 lên 81 triệu đồng/năm (tăng hơn 46%)...
Một số trường như Trường đại học Đại Nam, Trường đại học Phan Châu Trinh, Trường đại học Y Dược Buôn Ma Thuột khi công bố học phí kèm theo cam kết không tăng học phí trong toàn khóa học.
Theo danh sách các chương trình đào tạo được đánh giá, công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng, do Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cập nhật đến ngày 28-2-2026, có gần 3.200 chương trình đào tạo đại học đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Theo nghị định của Chính phủ về học phí, mức trần (mức cao nhất được thu) năm học 2026 - 2027 từ 1,71 - 3,5 triệu đồng/tháng, áp dụng với các trường công lập chưa tự chủ. Nhóm trường tự chủ, tùy mức độ có thể thu học phí cao hơn trần 2 - 2,5 lần.
Với chương trình đạt kiểm định, các trường được tự xác định mức học phí.
