Bé trai Đ.T.P, 14 tuổi, ở TP.HCM, bất ngờ bị đau tinh hoàn phải dữ dội, nhưng vì ngại chia sẻ với gia đình nên em cố chịu đau đến sáng. Chỉ đến khi không thể chịu đựng được nữa, em P. mới báo cho gia đình và được đưa vào Bệnh viện Nhân dân Gia Định cấp cứu.
Tại bệnh viện, qua thăm khám và siêu âm, các bác sĩ xác định bệnh nhi bị xoắn tinh hoàn phải, một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, có thể khiến tinh hoàn bị hoại tử nếu không được tháo xoắn kịp thời.
Trong khi mổ, ê kíp ghi nhận thấy thừng tinh bên phải bị xoắn 2 vòng, làm tinh hoàn tím sẫm do thiếu máu kéo dài. Tuy nhiên, sau khi tháo xoắn và làm ấm, tinh hoàn dần hồng, cho thấy máu đã bắt đầu lưu thông trở lại. Trước tín hiệu khả quan này, các bác sĩ quyết định bảo tồn tinh hoàn bên phải, đồng thời cố định tinh hoàn 2 bên để giảm nguy cơ tái phát.
Xoắn tinh hoàn xảy ra khi thừng tinh, nơi chứa mạch máu nuôi tinh hoàn bị xoắn lại như một sợi dây bị vặn chặt. Máu không đến được tinh hoàn và từng giờ trôi qua đều làm cơ hội giữ lại cơ quan này giảm dần. Với bệnh lý này, thời gian không chỉ là yếu tố quan trọng, mà đôi khi là ranh giới giữa bảo tồn và cắt bỏ tinh hoàn.
Ngày 7.5, bác sĩ Trần Đoàn Thiên Bảo, Khoa Ngoại thận – Tiết niệu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, thành viên ê kíp phẫu thuật, cho biết lúc vào mổ, chúng tôi xác định đây là trường hợp khẩn vì thời gian thiếu máu đã kéo dài gần 7 giờ, mức độ xoắn lại nặng. May mắn là khi tháo xoắn, tinh hoàn hồng trở lại, đó là tín hiệu rất tốt. Vì với người bệnh còn nhỏ tuổi và đang trong giai đoạn dậy thì, chỉ cần còn cơ hội, chúng tôi sẽ cố gắng tối đa để giữ lại tinh hoàn.
“Điều làm chúng tôi trăn trở là nhiều bé đến bệnh viện muộn vì e ngại và lo sợ. Các em sợ nói về vùng nhạy cảm, sợ bị la, sợ làm phiền ba mẹ… Nhưng với xoắn tinh hoàn, chỉ vài giờ chậm trễ cũng có thể phải trả giá bằng việc mất luôn tinh hoàn. Đây là điều phụ huynh và thầy cô cần đặc biệt lưu ý ở trẻ nam”, thạc sĩ – bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Huỳnh Đăng Khoa, Khoa Ngoại thận – Tiết niệu chia sẻ
Cùng quan điểm, bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Xuân Toàn, Khoa Ngoại thận – Tiết niệu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, nhấn mạnh phụ huynh cần lưu ý với trẻ nam mà đau tinh hoàn đột ngột thì phải nghĩ ngay đến tình huống cấp cứu. Đừng chờ đợi và trì hoãn thêm vì càng đến sớm, cơ hội giữ lại tinh hoàn càng cao
Các bác sĩ cũng khuyến cáo phụ huynh nên chủ động trò chuyện với con trai về sức khỏe sinh sản, giúp trẻ hiểu rằng vùng kín cũng là một phần cơ thể cần được quan tâm như bất kỳ cơ quan nào khác. Khi trẻ than đau bìu, đau tinh hoàn, nhất là đau đột ngột giữa đêm hoặc sáng sớm, cần đưa đi cấp cứu ngay.
Bên cạnh gia đình, thầy cô và nhân viên y tế học đường cũng đóng vai trò rất quan trọng. Ở lứa tuổi học sinh, nhiều em sẽ không dám nói trực tiếp “đau tinh hoàn” mà chỉ than đau bụng dưới, khó chịu, buồn nôn hoặc xin nghỉ học vì đau. Nếu người lớn tinh ý hơn, hỏi kỹ hơn và xử trí sớm hơn, có thể giúp trẻ tránh được hậu quả đáng tiếc.
Sau đây, các chuyên gia sẽ giải thích rõ cách gội đầu tốt nhất, bao gồm tầm quan trọng của sức khỏe da đầu, tần suất gội đầu và các mẹo khác.
Tiến sĩ Carolyn Goh, bác sĩ da liễu tại Trường Y Đại học California (Mỹ), cho biết: Khoảng cách giữa các lần gội đầu phụ thuộc vào da đầu nhiều hơn là vào tóc.
Bác sĩ da liễu Danny Guo, làm việc tại Canada, cho biết: Dầu từ da đầu hoạt động như chất dưỡng ẩm tự nhiên, giúp tóc và da đầu không bị quá khô. Tuy nhiên, một số người sản sinh ra nhiều dầu hơn những người khác, và lượng dầu thừa có thể khiến tóc bết dính và đôi khi gây kích ứng và viêm da đầu.
Học viện Da liễu Mỹ khuyến cáo nên gội đầu dựa trên tần suất tóc bị bẩn hoặc nhờn. Đối với hầu hết mọi người, 2 - 4 ngày một lần là vừa, theo tờ Time.
Tuy nhiên, người có da đầu dầu có thể cần gội hằng ngày.
Người có tóc khô hoặc tóc xoăn cần gội mỗi tuần 1 lần, tiến sĩ Kseniya Kobets, bác sĩ da liễu tại Montefiore Einstein Advanced Care ở Elmsford (Mỹ), nói thêm.
Bác sĩ Guo nói: Đối với người bình thường, gội đầu 2 - 3 lần 1 tuần là lý tưởng. Gội đầu quá nhiều có thể khiến tóc khô, giòn hoặc dễ gãy. Và da đầu có thể cảm thấy căng, ngứa hoặc bị kích ứng. Ngược lại, gội quá thưa có thể khiến tóc bị nhờn, có mùi khó chịu, da đầu có thể bị bong tróc và ngứa.
Đừng dùng quá nhiều dầu gội: Bác sĩ Kobets khuyên nên dùng khoảng một lượng dầu gội bằng đồng xu, thường là đủ để làm sạch da đầu và chân tóc.
Tập trung vào da đầu: Thoa dầu gội lên chân tóc, mát xa nhẹ nhàng vào da đầu và "để bọt làm sạch phần thân tóc khi xả". Sau đó, xả sạch dầu gội. Chà xát quá mạnh có thể gây kích ứng da đầu và làm trầm trọng thêm các tình trạng như chàm hoặc gàu, cô ấy nói thêm.
Cách dùng dầu xả: Học viện Da liễu Mỹ và bác sĩ Goh khuyên chỉ nên thoa dầu xả lên phần ngọn tóc nếu tóc mỏng hoặc thẳng, và thoa lên toàn bộ mái tóc đối với người có tóc xoăn hoặc rất khô.
Gội bằng nước ấm: Nước ấm là tốt nhất cho da và tóc. Nước nóng có thể gây kích ứng da đầu bằng cách làm mất đi lớp dầu tự nhiên và gây khô da.
Hãy chú ý đến da đầu: Nếu thấy các triệu chứng như phát ban, mụn nhọt, mẩn đỏ hoặc ngứa dai dẳng, bị hói từng mảng hoặc rụng tóc đột ngột hoặc ngày càng trầm trọng, đều phải đến gặp bác sĩ da liễu.
Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí khoa học International Journal of Applied Positive Psychology cho thấy một đặc điểm tính cách nổi bật có liên quan đến quá trình lão hóa thành công, đặc biệt ở những người sinh sống trong các Vùng Xanh (Blue Zones) - những khu vực nổi tiếng có tỷ lệ người sống đến 100 tuổi cao nhất thế giới.
Các nhà khoa học thuộc Đại học Cagliari (Ý) đã khảo sát 125 người từ 71 đến 101 tuổi tại đảo Sardinia (Ý), trong đó có 55 người sống trong Vùng Xanh Sardinian và 70 người ở khu vực lân cận. Hai nhóm có điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa và hệ thống chăm sóc sức khỏe tương đồng, giúp việc so sánh trở nên khách quan hơn.
Những người tham gia được đánh giá toàn diện về sức khỏe thể chất, tinh thần, lối sống, các hoạt động giải trí và 5 nhóm đặc điểm tính cách gồm: cởi mở, tận tâm, hướng ngoại, hòa đồng và điềm tĩnh.
Kết quả cho thấy người sống trong Vùng Xanh có mức độ cởi mở cao hơn rõ rệt so với nhóm còn lại, theo trang tin khoa học Science Alert.
Đặc điểm này thể hiện ở sự tò mò, ham học hỏi, sẵn sàng tiếp nhận ý tưởng mới, thích khám phá và không ngại trải nghiệm những điều khác biệt.
Không chỉ cởi mở hơn, những người sống trong Vùng Xanh còn có khả năng thích ứng với khó khăn tốt hơn, kiểm soát cảm xúc hiệu quả hơn và dành nhiều thời gian cho các hoạt động giải trí giúp kích thích trí não hoặc tăng cường vận động.
Phân tích sâu hơn cho thấy, người có mức độ cởi mở cao thường có sức khỏe tinh thần tốt hơn và duy trì nhiều sở thích trong cuộc sống.
Trong khi đó, những người có tính tận tâm cao thường hài lòng hơn với cuộc sống và có khả năng ứng phó với căng thẳng tốt hơn. Ngược lại, những người dễ lo âu, nóng nảy hoặc thiếu điềm tĩnh có xu hướng đánh giá chất lượng cuộc sống thấp hơn.
Theo các nhà nghiên cứu, tính cách có thể định hình nhiều hành vi có lợi cho sức khỏe. Người cởi mở thường chủ động tìm kiếm trải nghiệm mới, duy trì các mối quan hệ xã hội, theo đuổi sở thích, tiếp tục học hỏi và giữ lối sống năng động khi lớn tuổi.
Nhóm nghiên cứu kết luận rằng bên cạnh chế độ dinh dưỡng, tập luyện và kết nối xã hội, đặc điểm tâm lý cũng là một yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa khỏe mạnh và kéo dài tuổi thọ. Những phát hiện này cho thấy nuôi dưỡng một tinh thần cởi mở, sẵn sàng học hỏi và trải nghiệm có thể mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe khi về già.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Columbia (Mỹ) đã chỉnh sửa thành công DNA của phôi người với độ chính xác cao bằng một kỹ thuật mới gọi là "base editing" (chỉnh sửa base), theo báo New York Times ngày 5-6.
Thành tựu này được xem là cột mốc quan trọng trong nỗ lực ngăn ngừa các bệnh di truyền ngay từ giai đoạn đầu của sự sống, nhưng đồng thời cũng làm dấy lên nhiều tranh luận về đạo đức.
Trong nghiên cứu mới, nhóm của nhà di truyền học Dieter Egli đã sử dụng công nghệ base editing để thay đổi chính xác từng "chữ cái" trong mã gene.
Khác với công nghệ CRISPR truyền thống vốn hoạt động bằng cách cắt DNA rồi để tế bào tự sửa chữa, base editing chỉ tạo ra một vết cắt rất nhỏ và hướng dẫn tế bào thay thế một ký tự di truyền cụ thể. Nhờ đó, nguy cơ gây tổn thương DNA được giảm đáng kể.
Các nhà nghiên cứu tập trung chỉnh sửa hai gene. Gene thứ nhất là PCSK9, liên quan đến nồng độ cholesterol LDL trong máu và nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Gene thứ hai là HBG, có vai trò trong quá trình sản xuất hemoglobin ở thai nhi và có liên quan đến một số bệnh về máu.
Kết quả cho thấy các nhà khoa học có thể chỉnh sửa thành công cả hai gene mà không ghi nhận những tổn thương nhiễm sắc thể nghiêm trọng từng xuất hiện trong các thử nghiệm sử dụng CRISPR trước đây.
Trong một số trường hợp, họ thậm chí có thể chỉnh sửa đồng thời cả hai gene trong cùng một phôi.
Vào năm 2020, nhóm nghiên cứu của ông Egli đã thử dùng CRISPR để sửa một đột biến gene EYS gây mù bẩm sinh. Kết quả cho thấy khoảng một nửa số phôi gặp vấn đề nghiêm trọng, bao gồm mất những đoạn DNA lớn hoặc thậm chí mất cả nhiễm sắc thể chứa gene mục tiêu.
Chính những rủi ro này đã khiến nhiều nhà khoa học cho rằng việc chỉnh sửa gene ở phôi người vẫn còn quá nguy hiểm.
Nghiên cứu mới cũng cho thấy công nghệ base editing chưa hoàn hảo.
Trong một số phôi, các phân tử chỉnh sửa không tìm thấy DNA mục tiêu của chúng. Điều này tạo ra hiện tượng gọi là "khảm gene", nghĩa là trong cùng một phôi tồn tại các tế bào mang phiên bản gene khác nhau.
Nếu những phôi như vậy phát triển thành thai nhi, các khác biệt di truyền giữa các tế bào có thể dẫn đến những hậu quả sức khỏe khó lường.
Các chuyên gia độc lập đánh giá kết quả nghiên cứu là đầy hứa hẹn nhưng cho rằng cần thêm nhiều dữ liệu để xác định mức độ an toàn.
Một số nhà đạo đức sinh học cảnh báo rằng những tác động bất lợi có thể không xuất hiện ngay trong giai đoạn phôi thai mà chỉ bộc lộ sau khi đứa trẻ được sinh ra.
Ông Egli nhấn mạnh rằng công nghệ này chưa sẵn sàng để áp dụng trong các phòng khám và vẫn còn nhiều câu hỏi cần giải đáp. Tuy nhiên, ông cho rằng xã hội nên bắt đầu thảo luận về những lợi ích và rủi ro của việc can thiệp vào bộ gene người ngay từ giai đoạn phôi.
Nghiên cứu hiện mới được công bố dưới dạng bản thảo khoa học và đang chờ đánh giá chính thức trước khi xuất bản trên tạp chí chuyên ngành.
Dù còn nhiều tranh cãi, thành tựu này được xem là một bước tiến quan trọng trong hành trình phát triển các liệu pháp gene thế hệ mới, đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn về tương lai của y học và giới hạn đạo đức trong việc can thiệp vào sự sống con người.
